Kalifornia
|
Kalifornia |
|||
|---|---|---|---|
 Ameriketako Estatu Batuetako estatua |
|||
|
|||
| Ezizena: The Golden State ( Urrezko Estatua ) | |||
| Goiburua: Eureka | |||
| Hiriburua | Sacramento | ||
| Hiri handiena | Los Angeles | ||
| Eremua | 410.000 km² | ||
| Biztanleria | 36.553.215 (2007) | ||
| Dentsitatea | 90,49 bizt / km² | ||
 |
|||
| Gobernadorea | Jerry Brown (D) | ||
| Senatariak | Dianne Feinstein (D) Barbara Boxer (D) |
||
| Laburdura ISO 3166-2 |
Calif. US-CA |
||
| www.ca.gov | |||
- Artikulu hau Ameriketako Estatu Batuetako estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Kalifornia (argipena).
Kalifornia[1] (ingelesez: California, ˌkæləˈfɔrnjə ahoskatua) Ameriketako Estatu Batuetako estatu bat da, Estatu Batuetako mendebaldean dago. Hiriburua Sacramento du baina hiri garrantzitsuena Los Angeles da.
Guztira 36 milioi biztanle inguru ditu, Ameriketako Estatu Batuetako biztanle gehien dituen estatua.
Eduki-taula |
Hiri nagusiak[aldatu]
Honakoak dira Kaliforniako hiri nagusienak:
- Los Angeles: 3.976.071 biztanle.
- San Diego: 1.305.736 biztanle.
- San Jose: 945.000 biztanle.
- San Francisco: 799.263 biztanle.
- Long Beach: 491.564 biztanle.
- Fresno: 464.727 biztanle.
- Sacramento: 412.318 biztanle.
- Oakland: 452.959 biztanle.
Orografia eta klima[aldatu]
Hiru lurralde handi bereizten dira Kalifornian: Erdialdeko Harana, jalkinez eta alubioiez betetako sakonunea; ekialdean Sierra Nevadako mendiak (Whitney, 4.418 m); mendebalean Itsasertzeko mendikatea, 1.600-2.000 m-ko mendi paraleloekin. San Andresko failak gurutzatzen du lurraldea ipar-ekialdetik hego-ekialdera, eta horren ondorioz Kalifornia da lurrikara handiak izateko munduan arrisku biziena duen lurraldea; nolanahi ere, ez dirudi arrisku horrek oraingoz mugatu duenik ez hirien ez ekonomiaren hazkundea. Klima mediterraneokoa da, gozoa eta epela.
Ekonomia[aldatu]
Klimaren gozotasunak, ibarreko lurren emankortasunak eta ur hornidura sistema modernoek Kalifornia munduko fruitu ekoizle nagusietako bat egin dute. Mahastiek, kotoiak eta lekariek ere garrantzi handia dute. Urre ekoizpenak behera egin du hobiak ahitu baitira, baina petrolioaren eta gas naturalaren aurkikuntzak industriaren garapena bideratu dute; hiri handien inguruan daude lantegiak (elektronika, kimika eta hegazkin industria). Kaliforniako zinema industria munduko handiena eta sendoena da (Hollywood). Industriaren garapenaren ondorioz zientzia eta teknika ikerketagune ugari sortu dira, bai kapital pribatukoak, bai publikokoak.
Historia[aldatu]
Mexikok Guadalupe Higaldo itunaren bidez (1848) Kalifornia Garaia Estatu Batuei eman zien. 1850etik aurrera Estatu Batuetako parte bihurtu zen, estatu moduan. Itun hori izenpetu baino astebete lehenago urrea aurkitu zen, eta abenturazale asko erakarri zuen aurkikuntza hark. Kalifornia munduko bigarren bihurtu zen urrearen ekoizpenean (100 tona urteko). Burdinbideak bigarren emigrante oldea ekarri zuen, txinatarrak eta japoniarrak batez ere. Urre meatzeak agortu zirenean, Lehen Mundu Gerraren bukaera aldean, hasi zen nekazaritza eta industria iraultza.
Pertsonaia ezagunak[aldatu]
- Jack London (1876-1916), idazlea.
- Frances Marion (1888-1973), zinemaren gidoigilea.
- John Steinbeck (1902-1968), idazlea.
- Richard M. Nixon (1913-1994), AEBetako presidentea (1969-1974).
- Marilyn Monroe (1926-1962), aktorea.
- Gene Hackman (1930-), aktorea.
- Robert Redford (1936-), aktorea.
- Cherrie Moraga (1952-), idazlea.
- Sean Penn (1960-), aktorea.
- Tiger Woods (1975-), golfaria.
Parke Nazionalak[aldatu]
Konderriak[aldatu]
Erreferentziak[aldatu]
- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013-4-18 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
Ikus, gainera[aldatu]
Kanpo loturak[aldatu]
- Estatuko webgune ofizala(Ingelesez)
|
||||||||||||||||
