Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Alzheimer

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Ohar medikoa
Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Alzheimer
Auguste D aus Marktbreit.jpg
Deskribapena
Mota taupatia
Espezialitatea neurologia
Sintoma(k) eguneroko bizitza oztopatzen duen memoria galtzea, espazioa eta denbora nahastea, arazoak planifikatzeko edo konpontzeko zailtasuna, etxean, lanean edo aisialdian ohikoak diren gauzak egiteko zailtasuna, irudiak edo espazio-harremanak ulertzeko arazoa, epaitzeko gaitasunaren murriztea, lan edo jarduera sozialetatik aldentzea, hitz egiterakoan edo idazterakoan hitzekin arazoaka, aldaketak izakera edo portaerana
gauzak ordenez aldatzea eta pausoak errepikatzeko ezintasuna
Asoziazio genetikoa APOE Itzuli, NKAIN2 Itzuli, BMPER Itzuli, SLC8A1-AS1 Itzuli, MS4A3 Itzuli, CR1 Itzuli, CD2AP Itzuli, ABCA7 Itzuli, INPP5D Itzuli, ZCWPW1 Itzuli, CELF1 Itzuli, FERMT2 Itzuli, CASS4 Itzuli, PTK2B Itzuli, SORL1 Itzuli, SQSTM1 Itzuli, NDUFAF6 Itzuli, AP2A2 Itzuli, IGH Itzuli, SPPL2A Itzuli, TRIP4 Itzuli, CD33 Itzuli, GLIS3 Itzuli, PRRC2C Itzuli, FMN2 Itzuli, CTNNA2 Itzuli, LIMS2 Itzuli, MOBP Itzuli, STK32B Itzuli, AFF1 Itzuli, ANKRD55 Itzuli, CAMK4 Itzuli, DMXL1 Itzuli, MEGF10 Itzuli, SAP30L Itzuli, PLEKHG1 Itzuli, CYCS Itzuli, ELMO1 Itzuli, HECW1 Itzuli, EXOC4 Itzuli, CSMD1 Itzuli, ST18 Itzuli, NCS1 Itzuli, PLPP4 Itzuli, ARHGAP20 Itzuli, SLC4A8 Itzuli, CRADD Itzuli, ANO4 Itzuli, GPC6 Itzuli, MYO16 Itzuli, CLMN Itzuli, GABRG3 Itzuli, VAT1L Itzuli, CACNA1G Itzuli, BCAS3 Itzuli, PPIAP59 Itzuli, TGM6 Itzuli, PARVB Itzuli, APOC1 Itzuli, NECTIN2 Itzuli, TOMM40 Itzuli, TREM2 Itzuli, MPZL1 Itzuli, ATXN7L1 Itzuli, LUZP2 Itzuli, CDON Itzuli, PCNX1 Itzuli, PICALM Itzuli, PPP1R3B Itzuli, SLC4A1AP Itzuli, POLN Itzuli, CNTNAP2 Itzuli, STK24 Itzuli, VSNL1 Itzuli, BIN1 Itzuli, MPP7 Itzuli, ZNF320 Itzuli, STK11 Itzuli, DIP2C Itzuli, DCHS2 Itzuli, CLU Itzuli, CCDC134 Itzuli, MTHFD1L Itzuli, RELN, PCDH11X Itzuli eta GAB2 Itzuli
Honen izena darama Alois Alzheimer
Tratamendua
Erabil daitezkeen botikak quetiapine Itzuli, aripiprazole Itzuli, galantamine Itzuli, donepezil Itzuli, risperidone Itzuli, memantine Itzuli, rivastigmine Itzuli, rivastigmine Itzuli, memantine Itzuli eta pyritinol Itzuli
Identifikatzaileak
GNS-10-MK G30.9 eta G30
GNS-9-MK 331.0 eta 290.1
OMIM 104300, 502500, 604154, 615590, 615711 eta 605526
DiseasesDB 490
MedlinePlus 000760
eMedicine 000760
MeSH D000544 eta D000544
GeneReviews NBK1161
Disease Ontology ID DOID:10652 eta DOID:10652

Alzheimer edo Alzheimerren gaixotasuna zahartzaroan ematen den gaixotasun neurodegeneratiboa da, garuneko zelulak degeneratzen dituena, hauek hiltzen diren arte. Kalte intelektual sakona du ezaugarri.[1]

Dementziaren lehenengo eragilea da eta mundu mailan 29,8 miloi pertsona kaltetzen ditu. Normalean, 65 urtetik gorako jendeak pairatzen du, hasiera goiztiarraren agerpenak ere dauden arren.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alois Alzheimer psikiatra alemaniarrak lehen kasua identifikatu zuen 1901ean, gaixotasunari izena emanez.

Gaixo ezagunak mundu mailan eta historian zehar Ronald Reagan presidente estatubatuarra eta Rita Hayworth eta Charlton Heston aktoreak izan dira. Gurean, Eduardo Txillida eskultorea eta Martin Ugalde kazetari, idazle eta politikaria ditugu, besteak beste.

Sintomak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaixotasunaren sintomak gradualki agertzen dira, bai arlo fisikoan eta bai mentalean edota psikikoan, gaitasunen galera nabarmena delarik. Lehen fasean oroimen-galera, ezagutza berriak barneratzeko zailtasuna, lan egiteko arazoak, nortasun-aldaketa edota depresioa ager daitezke.

Aurrerago, hizkuntza arazoak edota mugimendu-arazoak agertzen dira. Gaixoa makurtuta eta hankak arrastaka ibiltzen hasten da. Denbora eta espazioarekiko desorientazioa ere pairatuko ditu. Gaixotasunaren fase aurreratuetan gaixoak galera sakonak jasaten ditu: inkontinentzia arazoak, ibiltzeko zailtasun handia eta bi edo hiru hitz baino gehiago zuzen esateko gai ez da izango, sarritan pertsona gutxi kenduta inor ez duelarik ezagutuko. Gaixotasuna, normalean, 7-10 urtez luzatzen da eta, oraingoz tratamendu eraginkorrik aurkitu ez denez, urte hauen buruan pertsona hil egiten da.

Mikroskopio bidez egindako azterketek agerian jarri dutenez, badirudi gaixotasun hau izan duten pertsonen garunak egitura-aldaketa nabarmenak jasaten dituela. Amiloide plaka deritzen egitura mikroskopiko jakin batzuk ohikoa dena baino askoz ere gehiago agertzen dira alzheimer-a duten gaixoen laginetan. Bestalde, azetilkolina (nerbio-bulkadak transmititzen ditu) neurotransmisorearen maila ohi baino baxuagoa da.[2]

Amiloide plakak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amiloide proteina aitzindariaren (APP=Amyloid Precursor Protein) aminoazido sekuentzian mozketa baten ondorioz sortzen da.[3] APP mintz proteina bat da, ehun mota askotan aurkitzen dena eta neuronen sinapsian dago kontzentratuta. Beta-amiloidearen (42 aminoazidoko peptidoa) molekula aitzindari gisa ezagutzen da eta amiloide plaken osagai nagusiena da.

Aitzindari hau neuronetan, muskulu leuneko zelulen pareta baskularretan eta amiloide plaketan sintetizatzen da. Nahiz eta APP-aren funtzio zehatza oraindik ez ezagutu, proposatu da seinaleen transdukzioan parte har lezakeela.

Amiloide plaka hauek garuneko gune desberdinetan kokatzen dira alzheimer gaixotasuna duten pertsonei dagokien laginetan; ez ordea Alzheimer gabeko adineko pertsonen laginetan. Entzefaloaren eskualde horiek dira garunaren azala eta hipokanpoa.

Gaixotasun honekin erlazionatzen diren mutazio genetiko asko beta amiloide peptidoaren ekoizpenaren eta kontzentrazioaren igoera batekin erlazionatu dira.[4]

Porphyromonas gingivalis bakterioa eta Alzheimer gaixotasunarekin harreman posiblea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an argitaratutako ikerketa desberdinetan ikus daitekeen bezala, gizakietan alzheimerra eragiten duen mutazio genetiko espezifiko bat espresatzeko diseinatutako arratoietan, ikertzaileek Porphyromonas gingivalis bakterioa arratoi horien garuna infektatzeko gai dela ikusi zuten, beste bakterio batzuekin gertatzen ez zena.[5] Porphyromonas gingivalis-en zelulen kontzentrazio jakineko laginak inokulatu eta sei astera ikertzaileek bakterioaren presentzia detektatu zuten garunean, lesio neuronala eta beta amiloide plaken ugaritzearekin batera.[6] Farmako espezifikoen bidezko tratamentua aplikatzean beta amiloide plaken kopurua, neuroinflamazioa eta neurodegenerazioa txikitzen zirela deskribatu zuten ere egileek.[7]

P. gingivalis bakterioa

Bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaixotasun honen bilakaeran, lau urratseko sailkapena erabiltzen da oro har: Lehenengoa aurre-dementzia da, eta ondorengo hiruak fase goiztiarra, moderatua eta aurreratua.

Tratamendua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Prebentzioaren arloan zeregin handirik ez badago ere, neurri batzuk har daitezke nolabait balizko agerpena luzatzeko, hala nola jatekoarekin, buru-ariketak eginez eta harreman sozialak landuta.

Tratamenduari dagokionez, sendagai erabat eraginkorrik ez dago, baina bizi-itxaropena luzatzeko baliogarriak izan daitezke, batez ere hasierako faseetan. Hala ere, alboko eragin sendagailogikoak ere kontuan hartu behar dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   «Enfermedad de Alzheimer - Síntomas y causas - Mayo Clinic» www.mayoclinic.org . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  2. (Ingelesez)  «Signos y Síntomas» BrightFocus Foundation 2015-06-18 . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  3. (Ingelesez)  KaiserJan. 23, Jocelyn; 2019; Pm, 2:00 (2019-01-23) «Gum disease–causing bacteria could spur Alzheimer’s» Science | AAAS . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  4. (Gaztelaniaz)  «El péptido beta amiloide y su relación con la enfermedad de Alzheimer» TiTi 2018-08-02 . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  5.    .
  6.   www.newscientist.com . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  7. (Gaztelaniaz)  Chappotin, Dunia (2019-01-28) «Ya está aquí otra vez la teoría del origen infeccioso del alzhéimer: el sospechoso es una bacteria» TiTi . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Alzheimer Aldatu lotura Wikidatan
Gai honi buruzko informazio gehiago lor dezakezu Scholian