Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Ammonoidea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Ammonoidea
Siluriar-Kretazeoa

DiscoscaphitesirisCretaceous.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaAnimalia
AzpierreinuaBilateria
FilumaMollusca
Azpiklasea Ammonoidea
Ordenak eta azpiordenak

Ammonoidea edo zentzu zabalean Ammoniteak Cephalopoda klaseko molusku desagertuen talde zabal bat da. Ammoniteen ahaiderik gertukoena ez da Nautilusa, nahiz eta antza berdina eduki, baizik eta Coleoidea azpiklasea (txibiak eta olagarroak)[1]. Lehen Ammoniteak Devoniar garaian agertu ziren, eta azkenak Kretazeo-Tertziarioko iraungipen masiboan desagertu ziren.

Fosil gidari ezin-hobeak dira eta askotan arroka baten adina bertan aurkitutako amoniteen generoarekin lotzea guztiz posible izaten da. Euren fosilak, normalki, planiespiralak dira, nahiz eta badaude gutxi batzuk helize moduko espirala egiten dutenak edo espiralik osatzen ez dutenak, heteromorfo izena hartzen dutenak.

Euren izena Plinio Zaharrak eman zien 79. urtean, ammonis cornua latinezko izenak Ammonen adarrak esan nahi baitu[2]. Genero gehienen izenak -ceras atzizkiarekin bukatzen dira, grezieratik, (κέρας), adarra.

Diagnostikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ammonitesak (Ammonoidearen azpiklasea) euren septoengatik bereiz daiteke, fragmokonoak ganbarak bereizten dituzten paretak, septo horien joskurengatik eta euren sifunkuloengatik.

Septoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Joskurak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Joskuren arabera hiru ordenatan anatzen dira ammoniteak:

  • Goniatitikoa: gailur eta bailara ez zatitu asko. Normalki 8 gailur oskolaren inguruan. Paleozoikoko ammonoideoen artean ohikoa da.
  • Ceriatitikoa: gailurrek puntatxo zatituak dituzte eta horregatik zerra itxura hartzen dute. Bailarak, ordea, biribilduak dira. Triasikoan ohikoa da eta berriro agertu ziren Kretazeoko pseudoceratitesetan.
  • Ammonitikoa: bai gailurrak bai bailarak banaturik agertzen dira. Banaketa horiek biribilduak izan ohi dira, zerra itxurarekin baino. Ammonoide hauek duten garrantzi bioestratigrafikoa oso handia da. Jurasiko eta Kretazeoan ohikoena da, nahiz eta Permiarrean jada existitzen zen.

Sifunkuloa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nuvola apps kappfinder.png  Ammonoidearen generoen zerrenda

Bactritida nautiloideetatik sortu ziren ammoniteak. Lehenengo agerpena Siluriar Berantiarretik Devoniar Goiztiarrera doan epean izan zen, orain dela 400 milioi urte. Kretazeorarte iraun zuten eta K-T mugan desagertu ziren, orain dela 65 Ma. Ammonoidearen sailkapena batez ere kanpo ornamentazioa eta septoen egituraren arabera egiten da. Ammonoidea, beraz, hiru ordenatan eta zortzi azpiordenatan sailkatu ahal ditugu. Ia nautiloide guztiek joskura kurboak badituzte ammonoideoen joskura lerroak (septoen eta kanpo oskolaren arteko intersekzioa) tolestua da, gailurrak eta bailarak sortuz.

Ordenak eta azpiordenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez)  Klug, Christian; Kröger, Björn; Vinther, Jakob; Fuchs, Dirk; De Baets, Kenneth (2015) Klug, Christian ed. «Ancestry, Origin and Early Evolution of Ammonoids» Ammonoid Paleobiology: From macroevolution to paleogeography (Springer Netherlands): 3–24 doi:10.1007/978-94-017-9633-0_1 ISBN 9789401796330 . Noiz kontsultatua: 2019-06-04 .
  2. Plinio Zaharraren Historia Naturala, 37.40.167

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ammonoidea Aldatu lotura Wikidatan
Wikispezieetan bada informazioa gehiago, gai hau dela eta: Ammonoidea