Arthur Schopenhauer

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer Portrait by Ludwig Sigismund Ruhl 1815.jpeg
Bizitza
Jaiotza Gdańsk1788ko otsailaren 22a
Herrialdea  Alemania
Bizilekua Gdańsk
Hanburgo
Frankfurt am Main
Heriotza Frankfurt am Main1860ko irailaren 21a (72 urte)
Hobiratze lekua Frankfurt Main Cemetery
Heriotza modua berezko heriotza (Arnas gutxiegitasuna)
Familia
Aita Q22681132
Ama Johanna Schopenhauer
Anai-arrebak
Hezkuntza
Heziketa Göttingengo Unibertsitatea
Hizkuntzak alemana
Lanbidea
Lanbidea unibertsitateko irakaslea, filosofoa, idazlea, musikologoa eta frantses moralista
Enplegatzailea(k) University of Berlin
Lan nabarmenak The World as Will and Representation
Parerga and Paralipomena
Influentziak Immanuel Kant eta Platon
Mugimendua ateismoa
Sinesmenak
Erlijioa ateismoa
www.schopenhauer.de/
Arthur Schopenhauer Signature.svg

Arthur Schopenhauer (Danzig, 1788ko otsailaren 22a - Frankfurt am Main, 1860ko irailaren 21a), filosofo alemaniarra.

Filosofiako ikasketak egin zituen Göttingen-en eta Berlinen. 1814-1818. urteen bitartean Weimar-en bizi izan zen, eta Goethe ezagutu zuen han. 1819an, bere obra nagusia argitaratu zuen: Die Welt als Wille und Vorstellung (Mundua borondate eta irudikapen gisa). Platonek, Kantek eta budismoak eragin handia izan zuten berarengan. Schopenhauer-ek itzal handia izan du XX. mendearen hasierako Europako pentsamenduan.

Pentsamendua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filosofia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Schopenhauer-entzat mundua irudikapen hutsa da, sentipenek egituratzen dutena; ez du bereizketarik egiten gertakariaren eta haren itxuraren artean, biak uztartzen baititu. Mundu honetako formak, munduko gauzakiei itxura ematen dietenak, espazioa, denbora eta kausalitatea dira, eta giza sentipenek antolatu eta egituratzen dituzte. Hala ere, une jakin batzuetan gizakiak mundua ez du atzematen gertaera edo fenomeno huts gisa, zerbait sakonago den eta beragandik hurbilago dagoen zerbait bezala baizik: horri ni-a deitzen zaio. Ni-a, alde batetik, gorputz gisa hauteman daiteke, baina denboraz eta espazioaz haraindi dagoen zerbait ere bada, eta askea da gainera: horri borondatea deitzen zaio. Gizakia bere izateari lotzen zaio lehenik eta behin, eta izate hori bizitzeko borondatea da funtsean. Mundu honetako gauza bakoitzak izateko borondatea du, eta hala agertzen da kanpora, bai mundu bizigabean, bai bizian, eta baita kontzientziaren esparruan ere.

Errealitatea, bada, borondatea da funtsean. Baina nola nahi izateak etsipena dakarren, nahia bete ezin denean, borondatea atsekabe etengabea da. Plazera, beraz, atsekabe horren etenaldia da, eta iragankorra da guztiz; bizitza bera, funtsean, atsekabea eta oinazea da. Horrela bada, Schopenhauer ezkor eta etsikorra da. Bizitzeko borondatea, betiere asegabea baita, atsekabea da; beraz, mundua bera eta gizakiaren bizitza ere halakoak dira.

Etika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Schopenhauer-en etika ideia hartan oinarritzen da; hala, sentimendu morala errukia da, beste gizakien atsekabea arintzea. Hori da, hain zuzen, jakintzaren, artearen eta, batez ere, musikaren helburu behinena; baina sendabide iragankorrak dira guztiak. Salbabide bakarra bizitzeko borondatea gainditzea da; borondatea itzaltzen bada, nirvanan sartzen da, eta ezerezean murgiltze hori da onik handiena, salbabide egiazkoa eta nahi asegabeak ematen duen atsekabearen eta oinazearen sendabide bakarra. Horretaz gainera, Schopenhauer-en etika determinista zen; hau da, berarentzat gizakia berez da ona edo gaiztoa sortzen denetik hil arte. Sokratesek ez bezala, Schopenhauer-ek uste zuen bertutea ezin zela irakatsi, gizakia on edo gaizto jaio eta aldaezina denez.

Lan nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Die Welt als Wille und Vorstellung (1918, Mundua borondate eta irudikapen gisa)
  • Über den Willen in der Natur (1836, Naturaren hautamenaz)
  • Die Beiden Grundprobleme der Ethik (1841, Etikaren funtsezko bi arazoak)
  • Parerga und Paralipomena (1851, Parerga eta Paralipomena)
  • Aphorismen zur Lebenswisheit (Aforismoak bizitzaren jakinduriari buruz).
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arthur Schopenhauer Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]