David Hume

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
David Hume
David Hume.jpg
Bizitza
Jaiotza Edinburgh1711ko maiatzaren 7a
Herrialdea Britainia Handiko Erresuma
Heriotza Edinburgh1776ko abuztuaren 25a (65 urte)
Hezkuntza
Heziketa Edinburgheko Unibertsitatea
Hizkuntzak ingelesa
Lanbidea
Lanbidea filosofoa, ekonomialaria, liburuzaina, historialaria, saiakeragilea eta idazlea
Lan nabarmenak An Enquiry Concerning Human Understanding
An Enquiry Concerning the Principles of Morals
The History of England
A Treatise of Human Nature
Influentziak George Berkeley
Mugimendua Enpirismoa
Sinesmenak
Erlijioa ateismoa

David Hume (Edinburgh, 1711ko maiatzaren 7agreg./apirilaren 26ajul. - Edinburgh, 1776eko abuztuaren 25a) eskoziar filosofo, ekonomista eta historialaria izan zen. Enpirismoaren bultzatzailetzat jotzen da, John Locke, George Berkeley eta beste batzuekin batera[1].

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Merkataritzan ari izan ondoren, Frantziara jo zuen ikastera. Han prestatu zuen Giza izaeraren tratatua (A Treatise of Human Nature, 1739). Britainia Handira itzulirik, beste obra batzuk argitaratu zituen: Saio moral eta politikoak (Essays, Moral and Political, 1741-1742); Giza adimenari buruzko ikerketa (An Enquiry Concerning Human Understanding, 1751); Moralaren printzipioei buruzko ikerketa (An Enquiry Concerning the Principles of Morals); Erlijioaren historia naturala (1757).

Edinburgoko abokatuen elkargoko liburuzain izendatu zuten. Han idatzi zuen Ingalaterrako Historia ospetsua (1754, 1756, 1759). Gero, Britainia Handiko enbaxadorearen idazkari gisa itzuli zen Parisa (1763-1766); bertan, Rousseau eta bere garaiko idazle onentsuenekin harremanetan sartu zen. 1769an bere sorterrira erretiratu zen. Hil ondoren, haren beste obra batzuk argitaratu ziren; hala nola Erlijio naturalari buruzko solasaldiak (Dialogues Concerning Natural Religion, 1779).

Eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egun haren filosofia lanek ospea eman dioten arren, bizi zelarik historialaritzat jotzen zuten nagusiki; izan ere, sei liburukiek osatutako History of England XVIII. eta XIX. mendeetako bestsellerra eta Ingalaterrako historia ezagutzeko liburu nagusia izan zen.

Humeren filosofiak John Lockeren enpirismoa eta George Berkeleyren idealismoa ditu oinarri: esperientzia da ezagutzaren iturri bakarra eta ez dago baliozko ezagutzarik esperientziaren baitara bil daitekeena baino. Pierre Bayle, Isaac Newton, Samuel Clarke, Francis Hutcheson eta Joseph Butlerrek ere izan zuten eragina haren lanatan. Filosofia moralari dagokionez, Humerentzat, pertzepzio morala ez da adimenaren kontua, gustuena edo sentimenduena baizik. Humek eragin handia izan zuen Kantengan eta Adam Smithengan, eta Smithen bitartez ekonomista liberal klasikoengan. Ekonomiari buruzko saiakerak ere idatzi zituen, bereziki dirua, interes tasak eta nazioarteko merkataritza gai harturik.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • A Kind of History of My Life (1734)
  • A Treatise of Human Nature: Being an Attempt to introduce the experimental Method of Reasoning into Moral Subjects. (1739–40)
  • An Abstract of a Book lately Published: Entitled A Treatise of Human Nature etc. (1740)
  • Essays Moral and Political (1741–2)
  • A Letter from a Gentleman to His Friend in Edinburgh: Containing Some Observations on a Specimen of the Principles concerning Religion and Morality, said to be maintain'd in a Book lately publish'd, intituled A Treatise of Human Nature etc. (1745).
  • An Enquiry concerning Human Understanding (1748)
  • An Enquiry Concerning the Principles of Morals (1751)
  • Political Discourses (1752)
  • Four Dissertations London (1757).
  • The History of England (jatorrizko titulua The History of Great Britain) (1754–62) [2]
  • The Natural History of Religion (1757)
  • My Own Life (1776)
  • Dialogues concerning Natural Religion (1779)[3]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Arrieta Urtizberea, Agustin, David Hume: ekintzak, sentimenduak, balioak, Donostia, 2006, Jakin, ISBN 84-95234-30-0

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: David Hume Aldatu lotura Wikidatan