Errodrigo Semenoitz Arradakoa
| Errodrigo Semenoitz Arradakoa | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
1209ko otsailaren 27a - 1247ko ekainaren 10a ← Martín López de Pisuerga (en)  - Juan de Medina de Pomar (en) → Elizbarrutia: Roman Catholic Archdiocese of Toledo (en)
1208 - 1209ko otsailaren 27a ← Diego de Acebo (en) - Juan Domínguez de Medina (en) → Elizbarrutia: Diocese of Osma (en) | |||||
| Bizitza | |||||
| Jaiotza | Gares, 1170 | ||||
| Herrialdea |  Nafarroa Garaia, Euskal Herria | ||||
| Heriotza | Lyon, 1247ko ekainaren 10a (76/77 urte) | ||||
| Hezkuntza | |||||
| Heziketa | Boloniako Unibertsitatea Sorbonne Parisko Unibertsitatea | ||||
| Hizkuntzak | Erdi Aroko latina antzinako gaztelania euskara latina | ||||
| Jarduerak | |||||
| Jarduerak | apaiz katolikoa, historialaria, gudaria, politikaria, eruditoa, idazlea eta artzapezpikua | ||||
| Lan nabarmenak | ikusi
| ||||
| Genero artistikoa | kronika | ||||
| Zerbitzu militarra | |||||
| Parte hartutako gatazkak | Navas de Tolosako gudua | ||||
| Ideologia eta sinesmenak | |||||
| Erlijioa | Erromatar Eliza Katolikoa | ||||
| Erlijio-ordena | Zistertar | ||||
 | |||||
Errodrigo Semenoitz Arradakoa (Gares, 1170 - † Vienne, 1247ko ekainaren 10a) elizgizon eta historialari nafarra zen. Toledoko artzapezpikua izan zen.
Biografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aita nafarra zuen; ama, berriz, gaztelarra, eta bi koroa horien artean ibili zen kulunkan. Garesen jaio eta euskara zuen ama hizkuntza, «Nafarroakoa, bestela kantabriera deitua, euskara esan ohi duguna», Esteban Garibaik azaldu zuenez. Ama hizkuntzaz gain, latinez eta hainbeste hizkuntzatan mintzatzen zen.[1] Gaztaroan, Boloniako Unibertsitatean ikasi zuen. Gero, Osmako apezpiku (1208) eta Toledoko artzapezpiku (1209) bihurtu zen.
Toledon katedral berriaren lehenengo harria jarri zuen. Toledotik itzal handia izan zuen Alfontso VIII.aren eta Fernando III.aren erreinaldietan. Palentziako unibertsitatea sortu zuen. 1212ko Navas de Tolosako guduan Alfontso VIII.ari lagundu zion eta kronikari bihurtu zen. Nafarroaren eta Gaztelaren arteko tentsio handiko garaian, erreinu musulmanen kontrako kristauen aliantza babestu zuen, Gaztelaren gidaritzapean.
1214an erregeak Milagroko gaztelua eman zion, baita inguruko eskualdea ere. 1217an, Honorio III.a aita sainduak gurutzada bat antolatzeko agindua eman zion. Horrela Caceres (1217) eta Requena (1218) eraso zituen baina ezin zituen konkistatu. 1231an, Fernando III.a Gaztelakoa erregea zela, Quesada eta Cazorla hartu ziten. 1238an, Jaume I.a Aragoikoak Valentzia okupatu zuenean, Toledorako aldarrikatu zuen. Lyonen hil zen, Inozentzio IV.a aita saindua ikusi eta bueltan zela.
Lanak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hainbat historia lan argitaratu zituen. Horietan, Nafarroako Eneko Enekoitz erregeari Aresta ezizena onartzen dio. Bestalde, Semenoitz Arradakoak zabaldu zuen indar musulmanen kontrako ustezko Clavijoko guduaren kontakizuna; bertan, Santiago Matamoros soldaduei agertu bide zitzaien lehendabiziko aldiz, etsaiaren kontrako borrokan adorea emateko. Frogatuta dago gudu hori ez zela inoiz gertatu.
De rebus Hispaniae idazlanean, Nafarroako Erresumako mendebaldea ("itsasaldeko Nafarroa" ere deitu izan dena) Gaztelaren mende geratu zen unearen berri bildu zuen (1199-1200). Antso VII.a errege nafarraren eta Alfontso VIII.a errege gaztelarraren adiskidea izanik, anbiguetatez jantzitako narrazioa eman zuen bertan, Gaztelak lurralde horiek atzeman (adquisivit) zituela azalduz.[2]
- De rebus Hispaniae, non Iberiar penintsulako historia 1243 arte azaldu zuen.
- Hunnorum, Vandalorum et Silingorum Historia
- Ostrogothorum Historia
- Historia Romanorum
- Historia arabum, arabiar-iberiar kultura azaltzen duena.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
- ↑ (Gaztelaniaz) DE LOJENDIO, Luis MARÍA. (1969). «Referencias a la Historia vasca -temas, sucesos y personas- que se contienen en "Los quarenta libros del compendio historial" de Esteban de Garibay» Príncipe de Viana XXX: 329-400..
- ↑ Atxorrotxeko gaztelua, denboraren talaiatik / El castillo de Atxorrotx (bideoa). Hernani Errotzen. 00:03'20"
Bibliografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Gorosterratzu, Javier. D. Rodrigo Jiménez de Rada. Gran estadista, escritor y prelado, Iruñea: Imprenta Vda. de T. Bescansa, 1925.
- (Latinez) Roderici Ximenii de Rada opera omnia (Juan Fernández Valerde edituatua), Turnhout: Brepols, 1992-1993
- (Gaztelaniaz) José Ramón Castro Álava. Don Rodrigo Ximénez de Rada. Nafarroako gobernua. Iruñea, 1980.
- (Gaztelaniaz) Francisco Javier Pérez de Rada y Díaz Rubín, Jauregizarko markesa. El arzobispo don Rodrigo Giménez de Rada. Pérez de Rada, Javier. Madrid, 2002.
- (Gaztelaniaz) Alan D. Deyermond, Historia de la literatura española, vol. 1: La Edad Media, Bartzelona, Ariel, 2001, orr. 152-153. ISBN 84-344-8305-X
- (Ingelesez) Pick, Lucy. Conflict and Coexistence: Archbishop Rodrigo and the Muslims and Jews of Medieval Spain. Oxbow Books: 2004. ISBN 0-472-11387-9.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q562428
Multimedia: Rodrigo Jiménez de Rada / Q562428