Antso VII.a Nafarroakoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Antso VII.a
Antso VII.a Nafarroakoa

1194ko ekainaren 28 – 1234ko otsailaren 12
Aurrekoa Antso VI.a Jakituna
Ondorengoa Tibalt I.a Koblakaria

Jaiotza 1154
?
Heriotza 1234ko otsailaren 12a
Tutera
Ezkontidea(k) Konstantzia Tolosakoa
Senideak Antso VI.a Jakituna (aita)
Antsa Leongoa (ama)
Egoitza Tutera
Erlijioa Kristaua

Antso VII.a Azkarra[1] (?, 1154 - Tutera, 1234ko otsailaren 12a) Nafarroako erregea izan zen (1194-1234).

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrano Beltza, Antso Azkarraren zigilua[2]

Antso VII.a Azkarra[3] 1154an jaio zen ez dakigu non; aditu batzuen arabera Tuteran, bertan baitzegoen gurasoen egoitza, baina zentzuzkoa iruditu arren, ez dago horren frogarik, eta Tuterako gazteluan hil zen 1234an. Antso VI.a Jakitunaren eta Antsa Leongoaren semea izan zen, eta Erresumako XVI. erregea 1194tik 1234ra bitartean. Bere arreba Berengaria Ingalaterrako Rikardo I.a Lehoibihotzarekin ezkondu zen.

Oso altua eta indartsua omen zen. Luis del Campo Jesús (1912-1995) auzitegiko medikuaren arabera, 2,22 eta 2,31 metroko altuera zuen; Erregearen hilotza ikustean Uharteko azpiprioreak 1622an bere izterrezurraren neurria eman eta estrapolazioaren bidez del Campok ondorioa atera zuen.[4]

Erregea izan aurretik, bere koinatu Rikardo I.aren alde jardun zuen; hasieran Gaskoniako haren eskubideak babesteko (1192) eta ondoren, Filipe II.a Frantziakoaren kontra (1194).[5] Frantziarrek Rikardo I.aren gatibutasuna aprobetxatu zuten zenbait angerstar gotorleku, tartean Lochesko gaztelua, hartzeko. Rikardo kontinentera itzuli zenean, Antsok bere izenean gaztelua setiatzen ari zen. Hala ere, ez zuten elkarrekin borrokatu, nafarrari aita hil zitzaiolako eta ekainaren 28an Iruñean koroatu zutelako.

Bi ekintza hauen artean Mugaosteko merindadeko lurrak finkatuz joan ziren. Bere erregealdia aberastasun ekonomikoagatik nabarmendu zen batez ere. Hiru Erregeen Mahaiko batzarrean parte hartu zuen. Hainbat gudutan garaile gertatu eta Nafarroako erresumaren burujabetza sendoturik zegoenean, pixkanaka inguruko errege guztiei dirua mailegatu zien; bide horretatik, Aragoiko lurraldean zenbait gaztelu estrategiko lortu zituen. Ekonomiaren suspertze horrek garrantzi handiagoa eman zion penintsulako eta konkistako politikan.

Aitak hasitako Iruñeko katedralaren eraikitze-lanei ekin zion, bere ondorengoak bukatuko zituenak. Ebro zeharkatzeko zubi gotiko bat ere eraiki zuen.

1195ean Nafarroa eta Leongo erregeek almohadeekin ituna egin zuten Gaztelako eraso eta zabaltze feudaletik babesteko. Gainera Antsok Soria eta Almazán eraso zituen. Inozentzio III.a aita santua horren jakitun eginahal guztiak egin zituen Gaztela, Aragoi eta Nafarroa elkartu eta musulmanen aurka aritzeko. 1196an Hiru Erregeen Mahaia deitutako mendian bildu ziren.[6] 1198an, Inozentzio III.a aita santuak Antso eskumikatu zuen, Gaztelan berreskuratutako lur batzuk eta Aulki Santuaren begi oneko ziren gaztelarren kontra aritzeko almohade aliatu izatearen aitzakiaz.[7]

Alfontso VIII.a Gaztelakoak Leongo erregearekin bakea eginda Petri II.a Aragoikoarekin hitzartu zuen euskaldunen erresuma banatzea (Calatayudeko ituna, 1198). Antso VII.a Azkarrak almohadeen laguntza eskatu beste erremediorik ez zuen izan. Gero, Tilimsengo Imulei Abdalai erregeak laguntza eskatu zion eta Nafarroako erregea Aljeriara joan zen; han zegoela aprobetxatuz, Petri II.a Aragoikoak eta Alfontso VIII.a Gaztelakoak Nafarroa arpilatzea adostu zuten. Alfontso VIII.a Gaztelakoak Gasteiz setiatu zuen (1199-VII-5); gero, Araba eta Gipuzkoa konkistatu zituen. Gobernariak aldatu zituen Gebarako leinukoaren ordez Haroko Diego Lopez II.a jarri zuen. Zazpi hilabeteko setioaren ondoren Gasteiz 1200eko urtarrilean errenditu zen, Antso VII.ak baimenduta. Berriki jakin denez, Donostia ere konkista militar baten ondorioz pasa zen Gaztelara.[8] Nafarroak sekulako galera izan zuen, lur horiek nafar merkataritzaren berezko irtenbidea baitziren.[9] Euskal Herritik Marokora mezulari bat atera zen eta erregeari kontatu zion gertatutakoa.

1202an bake eta lankidetzarako hitzarmena sinatu zuen Joan Lurgabea Ingalaterrako erregearekin, Rikardo I.a Lehoibihotzaren anaiarekin hain zuzen. 1207ko urriaren 29an, berriz, Antso Azkarrak eta Gaztelako erregeak Guadalajarako bost urteko su-etena sinatu zuten. Tamalez, denborak berretsi zuen indarraren bitartez lortutako gaztelar eremu berriak.[6]

1212an, Europan oso boteretsua zen elizaren presioren eraginez Antso VII.a Azkarrak, Navas de Tolosako guduan, almohadeen kontra parte hartu zuen.[10][11] Guduan, nafarrek almohadeen kalifa zen Muhammad al-Nasirren kanpadendaraino ailegatu ziren, denda babesten zituen kateak moztuz. Kondairak dio, ekintza honen omenez arrano beltza orduko ikurraren ordez egun karbunko eratu zuela Nafarroako armarria. Hala ere, badaude karbunkoa irudikatzen duten irudiak gudua baino antzinagoak direnak. Tomás Urzainkik Lizarrako Done Mikel elizan (1160), Chartresko katedralaren erliebe batean (1164) eta Iruñeko Bibliaren miniaturetan (1189) topatu ditu.

Iparraldean, Tartas, Ostibarre eta Agramondeko jaurerriak menpera ekarri zituen.[6]. Joan Lurgabearekin hitzarmena sinatu zuen. Jakue I.a Aragoikoarekin ondorengotza erabakitzeko hitzarmenak (Tutera, 1231ko otsailaren 2) ez zuen aurrera egin, nafarrek ez baitzuten onartu; Viana populatzea bultzatu zuen. Antso VII.a Azkarra barize-ultzera baten ondorioz hil zen[4] eta, hasieran San Nikolas elizan eta gero Orreagako Kolegiatan ehortzi zuten. Berengaria bere arrebak, Antsoren gaixotasun luzean erregeorde moduan aritu zena, ilobari ipini zion nafar koroa. Antso hil zenean, Semeno leinuko azken erregea izanda, Nafarroako erresuman frantziar jatorriko leinuak kokatu ziren: Tibalt I.a Koblakaria izan zen lehena.

Alberic Trois-Fontaineskoa frantziar kronikariaren arabera,[12] hiltzean 1,7 milioi liburu zituen liburutegia utzi zuen. Kopurua ahobero iruditu arren, musulmanekin eta angestarrekin zituen harremanei esker, orduko Europako errege finduenetariko bat izan zen. Erresumaren altxortegia egoera ezin hobean zegoen eta nafarrek, baita juduek ere, bere giza eskubideak (garaiak kontuan harturik) bermatuak zituzten.

Familia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aitona
Blason Navarre.png Gartzia V.a
Nafarroako errege
Amona
Armoiries Saint-Empire bicéphale.svg Margarita
L'Aigle-koa
Aitona
Blason Castille Léon.png Alfontso VII.a
Gaztelako errege
Amona
Aragon.png Berengaria
Bartzelonakoa
Aita
Blason Navarre.png Antso VI.a
Nafarroako errege
Ama
Blason Castille Léon.png Antsa
Gaztelakoa
Blason Navarre.png Antso VII.a
Nafarroako errege

Ezkontza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antso VII.a Nafarroakoa

Antso VII.a Tolosako Raimundo VI.a kondearen Konstantzia alabarekin ezkondu zen. Luis del Campok ezkontza 1195ean egin zutela dio. Ezkontzak porrot egin zuen eta erregeak Konstantzia arbuiatu zuen. Batzuen ustez, Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren Klementzia izeneko alaba ezkondu zuen,[13] baina enperadoreak ez zuen izen horretako alabarik eta ez dago ezkontzari buruzko agiririk. Beste iturrien arabera, Marokoko emirra zen Abu Yaqub II.a al-Mustansirren alaba bat ezkondu zuen, baina berriro ez dago teoria eusten duten iturririk. Egungo historialari batzuek lehenengo ezkontza erregearen homosexualitateagatik porrot egin zuela diote. Karlos IV.a Nafarroakoaren Kronikak hamabost urte zituela aita baino lehen zaldi batetik erori zenean hil zen seme bat eta Fernando, Gilen eta Rodrigo izeneko sasiko batzuk zuela zioen. Edonola ere, ez zuen seme-alaba legitimorik izan, bai, berriz, natural batzuk, Semeno leinua aurrera aterako zutenak.

Ondorengotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

                           Antso VI.a
                        Nafarroako errege
                           (1150-1194)
                                |
           _____________________|______
          |                            |
     Antso VII.a                    Blanka = Tibalt III.a
  Nafarroako errege                        | Xanpainiakoa
     (1194-1234)                           |
                                       Tibalt I.a
                                   Nafarroako errege
                                      (1234-1253)

Kaleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
  2.   Martínez de Aguirre y Aldaz, Javier, «El Signo del Águila en los Documentos de Sancho VII el Fuerte, Rey de Navarra (1194-1234)», Anales De La Real Academia Matritense De Heráldica y Genealogía 8 (1): 557-574 .
  3.   Leralta, Javier (2008), Apodos reales: historia y leyenda de los motes regios, Silex Ediciones, ISBN 978-84-7737-211-0, http://books.google.ca/books?id=rLz_R0ALwdsC&pg=PA109 .
  4. a b   Del Campo, Luis (1952), «La estatura de Sancho el Fuerte», Príncipe de Viana (48-49): 481-494, http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2253697 .
  5.   Hoveden, Roger of (1870), Chronica magistri Rogeri de Houedene, Rolls Series, 3, 194. orrialdea, https://archive.org/stream/chronicamagistr01hovegoog#page/n350/mode/2up .
  6. a b c   Fortún Pérez de Ciriza, Luis Javier, La quiebra de la soberanía navarra en Álava, Guipúzcoa y el Duranguesado (1199–1200), http://www.euskomedia.org/PDFAnlt/riev/45439494.pdf .
  7.   Barbour, Nevill (1967), «The relations of King Sancho VII of Navarre with the Almohads», Revue de l'Occident musulman et de la Méditerranée 4 (4): 13, http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/remmm_0035-1474_1967_num_4_1_961?_Prescripts_Search_tabs1=standard& .
  8.   Arrieta Elizalde, Idoia (2011-04-08), «Ezkutatu digutena: Donostiaren konkista», Berria, http://paperekoa.berria.info/iritzia/2011-04-08/004/001/lege_info.htm .
  9.   Pérez Equiza, María Cruz (2006), Atlas de Navarra — Geografía e Historia, Nafarroako Gobernua eta EGN Comunicación, ISBN 84-934512-1-5 .
  10.   Goienetxe, Eugène (1979), Notre Terre Basque: Notions de géographie, histoire et culture populaire, Société Nouvelle d'Éditions Régionales et de Diffusion, 50. orrialdea, http://books.google.fr/books?lr=&id=bkkaAAAAMAAJ&dq=%22Las+Navas+de+Tolosa%22+Sanche+%22le+Fort%22&q=%22Sanche+le+Fort%22+%22Las+Navas+de+Tolosa%22+ .
  11.   Guggenberger, Anthony (1913), A General History of the Christian Era: The Papacy and the Empire, 1, B. Herder, 372. orrialdea .
  12.   Alberic Trois-Fontaineskoa (1874), Chronica Albrici Monachi Trium Fontium, Monumenta Germaniae Historica: Scriptorum, 23, Hanover: Paulus Scheffer-Boichorst, 631-950. orrialdea, http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k93452w .
  13.   Elizari Huarte, Juan Francisco (1993), Historia Ilustrada de Navarra, Iruñea: Diario de Navarra, ISBN 84-604-7413-5 .


Aurrekoa:

Antso VI.a

Blason Navarre.png
Antso VII.a
Nafarroako errege
(1194-1234)
Ondorengoa:

Tibalt I.a

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Antso VII.a Nafarroakoa Aldatu lotura Wikidatan