Laurence Sterne

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Laurence Sterne
Sterne-Reynolds-detail.jpg
bikario

Bizitza
Jaiotza Clonmel1713ko azaroaren 24a
Herrialdea  Erresuma Batua
Talde etnikoa Irlandarra
Heriotza Londres1768ko martxoaren 18a (54 urte)
Hobiratze lekua Coxwold
Heriotza modua berezko heriotza: tuberkulosia
Hezkuntza
Heziketa Jesus College
Hizkuntzak ingelesa
Jarduerak
Jarduerak idazlea, eleberrigilea, autobiografialaria eta erlijiosoa
Lan nabarmenak The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman
Bidaia sentimentala Frantzian eta Italian zehar
A Political Romance
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa anglikanismoa
IMDb nm1038177

Laurence Sterne (1713ko azaroaren 24a1768ko martxoaren 18a) irlandar eleberrigile eta elizgizon anglikanoa izan zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Laurence Sterne Clonmelen (Tipperary, Irlandan) jaio zen. Bertan zuen kokalekua  bere aitaren  erregimentuak (militar ingelesa zen). Cambridgen hasi zituen ikasketak eta 1738an apaiz egin zen eliza anglikanoan. Ikasle gisa arrakasta berezirik izan ez bazuen ere, han ezagutu zuen gero adiskide min izango zuen John Hall-Stevenson, eta han irakurri zituen John Locke, Rabelais eta Montaigne, Sterneren obran eragin handia izango zuten autoreak denak ere.

1760 urtean Coxwoldeko (Yorkshire) bikario kargua eman zioten eta parrokia horretan egon zen 20 urtez lan egiten. Han ezagutu zuen ondoren bere emazte bihurtuko zen Elizabeth Lummley, eta geroxeago miss Fourmantelle, “Dear Kittiy”, bolada batean bere maitalea izango zena. Orduan idatzi zuen bere lehen nobela, The History of a Good Warm Watchcoat (1759, Beroki on baten historia), elizgizonek karguak eta ondasunak bereganatzeko izaten zuten irrika bizia gogor astintzen zuen alegoria satirikoa. Bere osasuna gutxitzen zihoanez, idazteari eman zion bete betean. Hala sortu zuen Life and Opinion of Tristan Shandy, Gentleman (1760-1767). Bederatzi liburukitan argitaratutako eleberri bitxi, ausart eta berritzailea, umore handiz idatzia, Locke filosofoaren eragina duena.

1760an Londresen hartu zuen bolada baterako bizilekua, eta bere liburuaren arrakastaren ondorioz, harrera ezin hobea egin zioten goi mailako gizartean. 1761ean sukarrezko bizimodu hark osasuna higatu zion azkenik, eta odol jario handi baten ondoren medikuek Frantzian atseden hartzea aholkatu zioten. 1762tik 1764ra Frantzian (Toulouse)  bizi izan zen, eta 1765ean Frantzian eta Italian zehar bidaiatu zuen. Londresen izan zuen arrakasta berbera izan zuen Frantziako literatura-giroetan, eta Dideroten adiskide egin zen han.

1766an Elizabeth Draper-ez maitemindu zen eta haren omenez idatzi zuen Letters from Yorick to Elize (1775, Yoricken gutunak Elizeri).

Obrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere nobelarik famatuenetakoan, The Life and Opinions of Tristram Shandyn (9 liburukiz osatuta dagoena) narratzaileak digresio eta anekdotekin azaltzen du istorioa. Bertako pertsonaia nagusiak Tristan Shandyren aita (Walter Shandy), ama (izenik agertzen ez dena), osaba Toby, Trim kaboa (Tobyren morroia), Slop doktorea eta Yorick parrokoa dira. Nobelaren argumentu nagusia oso zehatza ez den arren, etxeko giroan gertatzen diren hainbat anekdotari buruzkoa da. Hauekin idazleak gertakizun komikoak kontatzen ditu asmo satiriko argiarekin. Tristram Shandy argitaratu zenerako, finkatua zegoen nobela ingelesean bai kontakizuna nondik nora eraman, bai intriga nola korapilatu, bai pertsonaien arteko harremanak nola antolatu, bai nolako errealitatezko ukitua eman fikzioari, bai, azkenik, nobelaren unibertso ondo antolatuaren baitan gizakien jokabidea arautuko duten printzipio sendo batzuk nola ezarri. Defoek, Richardsonek eta Fieldingek egina zuten bide hori. Baina Tristram Shandy argitaratzeak nahaspila ekarri zuen bere bidea egina zuen mundu ondo antolatu horretara, liburu horrek ez baitu kontakizun bakarra, kontakizun-multzo bat baizik, amaierarik sumatzen ez zaiona, gainera. Gainerako ezaugarriek ere ez dute zerikusirik garaiko nobela ingelesak zituenekin. Kritika modernoak, berriz, nobela horren aberastasuna goraipatu du, gaur egungo nobelaren aitzindaritzat aitortzeraino.

Sterneren beste lanetako bat: A Sentimental Journey Through France and Italy (1768, Bidaia sentimentala Frantzian eta Italian zehar, Josu Barambones Zubiriak euskaratua). Liburu komiko motz hori Tristram Shandy nobelarekin alderatuta oso bestelakoa da. Bertan, gertakizun autobiografikoak, asmatuak, eta bidaia literaturazko zatiak nahasten ditu. Liburua Yoricken eta bere zerbitzari La Fleuren bidaiari buruzko kronika da.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Laurence Sterne Aldatu lotura Wikidatan