Madril-Sevilla burdinbidea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Madril — Sevilla
abiadura handiko burdinbidea
Erdialdeko ardatza
AVE serie 100 de RENFE.JPG
Renfe Operadoraren AVE tren bat Almodovar Ibaiakoan
Kokapena
Herrialdeak Espainia
TEN-T sarea03 | Mediterraneo
Deskribapena
Kodea010
MotaAbiadura Handiko bidea
Hasiera1992ko apirilaren 14a
Ezaugarri teknikoak
Luzera471,800 km
Bidearen zabalera1 435 mm
Bide kopuruaBide bikoitza
Elektrifikazioa25 kV AC
Gehieneko abiadura300 km/h
Ustiapena
EgoeraZerbitzuan
JabeaADIF
OperadoreaRenfe Operadora
 Eskema
exCONTg
BSicon BAHN.svg Atocha — Chamartin
exSTR + KBHFa
20px link=Fitxategi:BSicon_exSTR.svg
Madril–Atochako Atea
BSicon .svg ABZgl+l CONTfq
BSicon BAHN.svg Madril — Perpinyà
BSicon .svg ABZgl+l CONTfq
BSicon BAHN.svg Madril — Valentzia
CONTgq ABZgr BSicon .svg
BSicon BAHN.svg Madril — Lisboa
BSicon .svg eABZgl+l exCONTfq
BSicon BAHN.svg Madril — Jaen
BHF
Ciudad Real
BHF
Puertollano
BHF
Villanueva de Cordoba
BHF
Kordoba
BSicon .svg ABZgl CONTfq
BSicon BAHN.svg Kordoba — Malaga
exCONTgq eABZgr+r BSicon .svg
BSicon BAHN.svg Sevilla — Huelva
BHF
Sevilla–Santa Justa
BSicon .svg CONTf BSicon .svg
BSicon BAHN.svg Sevilla — Cadiz

Madril — Sevilla abiadura handiko burdinbidea Iberiar penintsulako burdinbide bat da, Madril–Atocha eta Sevilla–Santa Justa geltokiak lotzen ditu.

Burdinbidea 1992ko apirilaren 14an inauguratu zen Madril–Atocha eta Sevilla–Santa Justa geltokien artean.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eraikuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1980ko hamarkadan, Despeñaperros pasabidean trenen zirkulazio biziak Andaluziarako benetako botila-lepo bihurtu zuen, eta, beraz, Andaluziarako Trenbide Sarbide Berria izeneko sarbide alternatiboa eraikitzea erabaki zen. Garai hartan, Espainiar Estatuko abiadura handiko lehen linea Madril — Perpinyà izatea aurreikusita zegoen, sarbidea edozein tren motatara irekitako ibilbidea zelarik.[1]

Sarbidearen jatorrizko plana Alcolea eta Getafe artean zabalera iberiarreko linea berri bat eraikitzea zen, horretarako Madril eta Ciudad Real arteko linea historikoaren zati handi bat aprobetxatuz, eta trenek lehendik zeuden trenbideetatik jarraitzea. 1988an lanak Getafe-Villaseca Sagra tartean hasi ziren arren, handik gutxira lanak geldiarazteko agindua eman zen. 1988ko abenduaren 9an, linea berriak nazioarteko zabaleran eraikitzeko erabakia hartu zen (1 435 mm), sarbidea barne, proiektu hau, jada, RENFEko ohiko trenbidearen bidez, trenek Andaluziako gainontzeko tokietara jarraitu ezin zuten uharte batean lanak egitea bihurtzen zuena. Hori dela eta, Sevillaraino jarraitzea erabaki zen, 1992ko Sevillako nazioarteko erakusketan erabili ahal izateko, eta beharrezkoa izan zen Madrilerako sarbide berri bat eraikitzea. Horrela, trenbide berritik Madril — Sevilla abiadura handiko burdinbidera igaro zen.[2]

1989ko urriaren 2an, linea berriaren erreiaren lehen zatia jarri zen, eta horren eraikuntza erronka garrantzitsua izan zen Espainiar Estatuko trenbide-ingeniaritzarentzat. Lan nagusiak Alcudia mendilerroan eta Sierra Morenan egin ziren, non orografia gainontzeko trazatuan baino askoz zailagoa zen. Burdinbide osoan zehar (471 kilometroko luzera duena) 31 bidezubi eta 17 tunel eraiki ziren, era berean, hogeita hamazortzi milioi kubiko lur industu zirelarik. Trazadura eraikitzearen beste ondorio bat, pasatzen zen hiri nagusietan (Madril, Ciudad Real, Puertollano, Kordoba eta Sevilla) tren instalazioak egokitzeko beharra izan zen, kasu askotan geltoki berriak eraikitzea eta trenbide sare arteriala berrantolatzea suposatu zuena.[3]

Inaugurazioa eta bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Andaluziarako trenbide sarbide berritik ateratako abiadura handiko linea, 1992ko apirilaren 14an inauguratu zen, Sevillan ospatu zen 1992ko Sevillako nazioarteko erakusketa inauguratu eta astebetera, apirilaren 21ean, Madril, Sevilla, Kordoba, Puertollano eta Ciudad Real hirietara egunero sei ibilbide eginez estalitako ustiapen komertziala hasi zen. Urte bereko urrian "AVE Lanzadera" produktua ustiatzeari ekin zitzaion, Madril eta Mantxako bi hiriak (Ciudad Real eta Puertollano) lotuko zituena. Bere lehen garaietan arrakasta handia lortu zuen: zerbitzuaren lehen urtean 1,3 milioi bidaiari garraiatu bazituen ere, 1999an kopuru hori 5 milioi bidaiariraino igo zen.[4]

1993ko urtarrilean "Talgo 200 Madril – Malaga" inauguratu zen, bi hiriak abiadura handiko azpiegitura propioarekin Kordobaraino lotzen zituena, nondik Malagara iristen den ibilbide historikoaren bidez, Kordoban zabalera aldatu ondoren. Urte bereko apirilaren 23an, hegaztiaren abiadura errekorra lortu zen, 356,8 km/h. Urtearen erdialdean "Talgo 200 Madril-Cadiz" eta "Talgo 200 Madril-Huelva" zerbitzuak inauguratu ziren, Sevillako Majarabiqueko aldagailuan zabalera aldatzen zuten zabalera mistoko trenak erabiliz. 1994an ustiapen komertziala 300 km/h-ko abiaduran hasi zen distantzia luzeko AVE trenetan, Madril eta Sevilla arteko ibilbidearen iraupena 40 minututan murriztuz.[5]

RENFEk 1999an ekin zion "Talgo 200 Madril – Algeciras" zerbitzua merkaturatzeari. Hurrengo urteetan, abiadura handiaren plangintza berrantolatu zen Espainian, eta dagoeneko martxan dauden lan batzuk indartu ziren. Ildo horretan, 2003an Talgo 200 "Madril-Cadiz", "Madril-Huelva" eta "Madril-Algeciras" zerbitzuak Renfe Operadorako Linea Handien esku utzi ziren, Altaria izena hartuz. Kordoba — Malaga abiadura handiko burdinbidea eeraikitzeko proiektua dago, abiadura handiko trena Costa del Solera eraman ahal izateko.[6]

2005eko urtarrilean, Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE zaharra) Renfe Operadora (Renfe berria) eta Administrador de Infraestructuras Ferroviarias (ADIF) bihurtzean, linea azken honen menpe geratu zen.[7]

2014ko martxoan Puertollano eta Kordobaren artean Villanueva de Cordoba–Los Pedroches geltoki berria inauguratu zen, abiadura handiko zerbitzua Villanueva Kordobari eta bere eskualdeari ematen diona. 2020ko maiatzean, ERTMS sistema instalatzeko prozesua berraktibatu zen, eta sistema berrirako trantsizio-aldia 52 hilabete ingurukoa izango zela kalkulatu zen.[8]

Zerbitzuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Logotipo de Renfe Operadora.svg Renfe Operadora
 Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠
AVE.svg  Madril
Atochako Atea
Ciudad RealPuertollanoKordoba Sevilla
Santa Justa
AVE.svg  Madril
Atochako Atea
Ciudad RealPuertollanoKordobaPuente Genil–HerreraAntequera–Santa Ana Malaga
Maria Zambrano
AVE.svg  Madril
Atochako Atea
Ciudad RealPuertollanoKordobaPuente Genil–HerreraAntequera–Santa AnaLoja Granada
AVE.svg  Sevilla
Santa Justa
KordobaPuertollanoCiudad RealCuenca–Fernando Zobel Valentzia
Joaquin Sorolla
AVE.svg  Bartzelona
Sants
Camp de TarragonaLleida–PirineusZaragoza–DeliciasCiudad RealPuertollanoKordobaPuente Genil–HerreraAntequera–Santa Ana Sevilla
Santa Justa
AVE.svg  Bartzelona
Sants
Camp de TarragonaLleida–PirineusZaragoza–DeliciasCiudad RealPuertollanoKordoba Malaga
Maria Zambrano
Avant  Madril
Atochako Atea
Ciudad Real Puertollano
Avant  Sevilla
Santa Justa
KordobaPuente Genil–HerreraAntequera–Santa Ana Malaga
Maria Zambrano
Avant  Sevilla
Santa Justa
KordobaPuente Genil–HerreraAntequera–Santa AnaLoja Granada
Alvia  Madril
Atochako Atea
Ciudad RealPuertollanoKordobaSevilla–Santa JustaJerez de la Fronterael Puerto de Santa MariaSan Fernando–Bahia Sur Cadiz
Alvia  Madril
Atochako Atea
Kordobala Palma del Condado Huelva
Metas
Intercity  Madril
Atochako Atea
Ciudad RealPuertollanoVillanueva de Cordoba–Los PedrochesKordobaPuente Genil–HerreraAntequera–Santa AnaRondaSan Roque–la Linea Algeciras

Azpiegitura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

BSicon .svg BSicon .svg exCONTg
BSicon BAHN.svg Atocha — Chamartin
BSicon .svg KINTa-L
exSTR + lINT-R
20px link=Fitxategi:BSicon_exSTR.svg
0,0 Madril–Atochako Atea
BSicon .svg
eABZg+l + STR
20px link=Fitxategi:BSicon_eABZg+l.svg
exSTRr
BSicon .svg ABZgl+l CONTfq
BSicon BAHN.svg Madril — Perpinyà
ÜST
14,3 Los Gavilanes
ÜST
24,4 Parla
BSicon .svg ABZgl+l CONTfq
BSicon BAHN.svg Madril — Valentzia
ÜST
35,3 Yeles
CONTgq ABZgr BSicon .svg
53,7 BSicon BAHN.svg Madril — Lisboa
WASSERq hKRZWae WASSERq
63,4 Tajo ibaia
ÜST
73,7 Ablates
DST
89,5 Mora
BSicon .svg eABZgl+l exCONTfq
BSicon BAHN.svg Madril — Jaen
ÜST
104,9 Los Yebenes
DST
119,7 Urda
ÜST
130,1 El Emperador
ÜST
149,6 Malagon
WASSERq hKRZWae WASSERq
Guadiana ibaia
BHF
170,7 Ciudad Real
hSTRae
171,0 Ciudad Realgo bidezubia
DST
196,56 Calatrava
BHF
209,81 Puertollano
ÜST
225,4 Brazatortas
DST
244,5 Venta la Ines
DST
267,3 Conquista
WASSERq hKRZWae WASSERq
Guadalmez ibaia
BHF
285,2 Villanueva de Cordoba–Los Pedroches
ÜST
293,9 Arroyo del Valle
TUNNEL2
300,0 Piedras de la Salgo tunela
TUNNEL2
304,8 Churretes Bajosko tunela
ÜST
317,8 Adamuz
WASSERq hKRZWae WASSERq
Guadalquivir ibaia
INT
345,2 Kordoba
WASSERq hKRZWae WASSERq
Guadalquivir ibaia
BSicon .svg ABZgl CONTfq
358,0 BSicon BAHN.svg Kordoba — Malaga
BSicon .svg ÜST BSicon .svg
363,0 Almodovar del Rio
BSicon .svg DST BSicon .svg
387,1 Hornachuelos
BSicon .svg ÜST BSicon .svg
408,9 Peñaflor
BSicon .svg DST BSicon .svg
426,1 Guadajoz
WASSERq hKRZWae WASSERq
Guadalquivir ibaia
BSicon .svg DST BSicon .svg
442,7 Cantillana
BSicon .svg DST BSicon .svg
460,5 Majarabique
exCONTgq eABZgr+r BSicon .svg
BSicon BAHN.svg Sevilla — Huelva
BSicon .svg eABZgl+l exCONTfq
BSicon BAHN.svg Sevilla — Antequera
BSicon .svg INT BSicon .svg
470,8 Sevilla–Santa Justa
CONTf
BSicon BAHN.svg Sevilla — Cadiz

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Esteve García, Juan Pedro (2003). «Madrildik Ciudad Realera trenbidea (1878-1988)». «Siglo y medio de ferrocarril en Asturias» trenbide historiari buruzko 3. kongresua. Kixoi, 2003 (Fundación de los Ferrocarriles Españoles).
  2. Muñoz Rubio, Miguel (2016). Renfe, 75 urte historian (1941-2016). Fundación de los Ferrocarriles Españoles.
  3. Muñoz Rubio, Miguel (2016). Renfe, 75 urte historian (1941-2016). Fundación de los Ferrocarriles Españoles.
  4. García Raya, Joaquín (2006). «Bide zabaleko Espainiako trenbidearen oinarrizko kronologia». IV Congreso Historia Ferroviaria: Malaga, 2006ko iraila (Andaluziako Juntako Herri Lan eta Garraio Saila).
  5. Seguí Pons, Joana María; Martínez Reynés, María Rosa (2016). Garraiobideen geografia. Universitat de les Illes Balears.
  6. «200 000 bidaiarik baino gehiagok Altaria Triana zerbitzua erabili zuten, Bartzelona, Madril eta Cadiz | Noticias de Transportes | Revista de turismo Preferente.com» Preferente.com 2005-08-11 (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).
  7. 39/2003 Legea, Trenbide Sektoreari buruzkoa
  8. (Gaztelaniaz) «Kordobar Pedrochesen geltokiak sei urte bete ditu: tren berak, bidaiariak eta gabeziak» sevilla 2020-03-29 (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]