Peruko Alderdi Komunista

Wikipedia(e)tik
Sendero Luminoso» orritik birbideratua)
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Partido Comunista del Perú (PCP)
Peruko Alderdi Komunista
Presidentea Abimael Guzmán (preso)
Sorrera 1928
1980 (berreratua)
Ideologia politikoa Komunismo, marxismo-leninismo-maoismoa, Gonzalo Pentsamendua, internazionalismo, indigenismo
Nazioarteko afiliazioa Mugimendu Iraultzaile Internazionalista

Peruko Alderdi Komunista (gaztelaniaz Partido Comunista del Perú [PCP]) Peruko alderdi maoista bat da, Bidezidor Argitsu (gaztelaniaz Sendero Luminoso) izenaz ere ezaguna. 1928ko urriaren 8an José Carlos Mariáteguik sortu zuen alderdia, Alderdi Sozialista izenarekin, Internazional Komunistaren kide legez. 1930ean "komunista" izena hartu zuen.

PCPren helburua, Perun, borroka armatuaren bidez (herri guda deitutakoa) estatu sozialista bat ezartzea da, nekazari txiroak iraultzarako oinarri hartuta. Bere buruzagia Abimael Guzmán Reynoso Presidente Gonzalo da. Hau 1992tik preso dago; eta urte horretatik aurrera ekintza gutxiago burutzen ditu erakundeak. Gaur egun, Huanukoko lurrarlde-elkargora mugatuta dago. PCP-ko Mugimendu Iraultzaile Internazionalistarekin harreman estuak ditu.

Peruko Egiaren eta Berradiskedetzearen Batzordearen arabera, Bidezidor Argitsua Peruko gatazkako hilketen %46ren erantzule da, 31.331 hildako egotziz [1].

PCPren adar armatua Herri Gerrillari Ostea (Ejército Guerrillero Popular [EGP]) eta presoen erakundea Borroka Lubaki Argitsuak (Luminosas Trincheras de Combate) da. Alderdiaren goiburuak Gora Herri Guda! (¡Viva la Guerra Popular!), Herri Guda Komunismora arte! (¡Guerra Popular hasta el comunismo!) eta Matxinada zilegia da! (¡La rebelión se justifica!) dira, besteak beste.

1980eko hamarkadan babes zabala eduki zuen nekazari txiro eta hiretako kanpoaldetako auzotar indigenen eta unibertsitate ikasleen artean, industriako proletarioen babesa apalagoa izan zen. Nabaria izan zen emakumeen partaidetza Peruko Herri Gudan, Emakumeen Herri Mugimenduaren (Movimiento Femenino Popular) bidez antolatzen ziren.

Izenari buruz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Peruko hainbat talde komunistek bere egiten zuten Peruko Alderdi Komunistaren izena. Hori dela eta, PCP siglen ondoren, euren argitalpenen izenak jartzen zituzten. Bidezidor Argitsu Peruko Alderdi Komunista historikoko sortzaile José Carlos Mariáteguiren esaldi batetik dator:

« Marxismo-leninismoak iraultzaren bidezidor argitsua irekiko du.  »

Taldeak bere idatzi nahi dokumentu guztiak Partido Comunista del Perú (PCP) izenarekin sinatzen ditu. Bidezidor Argitsu izena Herri Gerrillari Ostearentzat ere erabili ohi da. Akademikoek PCP-SL modua erabiltzen dute.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sendero Luminosoren eragina izandako lurraldeak.

Sorrera eta garapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

PCP Ayacucho inguruko unibertsitateetan sortu zen 1960ko hamarkada bukaeran. Bertan, Abimael Guzmanek filosofia irakasten zuen. Unibertsitateetan (Limakoetara iritsiz) indar handia izan ondoren, 1980an gerrillari ekin zion.

PCPk bere lehen ekintza 1980an burutu zuen. Azken hamabi urteetako lehen hauteskundeen testuinguruan, hautes txartelak erre zituzten, ia ondoriorik eragin gabe. 1982ko apirilean, PCPk lehen ekintza garrantzitsua burutu zuen, Ayacuchoko espetxea erasotuz eta, polizia batzuk hil ostean, PCPko hainbat preso askatuz. Horri erantzunez, poliziak hiri bereko ospitalea erasotu eta bertan zeuden PCPko hainbat kide hil zituen.

PCPri nekazarien sarraskiak egotzi zaizkio. 1983an Lucanamarca herrian, adibidez, 69 herritar hil zituzten, antza komunitate horrek PCPrekin bat egin ez zuelako. 1983a PCPk hildako gehien eragin zituen urtea izan zen, eta handik aurrera, hirietara zabaldu zuen bere jarduna.

1980ko hamarkada bukaeran, Peruko mugimendu ezkertiar gehienak PCPk bultzatutako iraultza armatuaren aurka azaltzen ziren jada.

1991n PCPk marxismo-leninismo-maoismo-Gonzalo pentsamendua (Marxismo-Leninismo-Maoísmo-Pensamiento Gonzalo) hartu zuen taldearen ideologia ofizial gisa. PCPren baitan, horrela, buruzagiarekiko jarraipena erabatekoa da.

Ahultzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

PCPren eragin eremua handitzearekin batera, bere aurkakoak ere ugaritu ziren. Besteak beste, hauek izan ziren herriaren zati handi bat PCPren aurka agertzeko arrazoiak:

  • Indigenen kultura eta erakunde zaharren aurkako jarrera, indigenen hizkuntzak errespetatu arren.
  • Herri epaiketak. PCPk "iraultzaren etsaiak" epaitzen zituen bere eraginpeko komunitateetan. Horrela, hainbat eskola irakasle, apaiz, alkate, etab. hil zituzten lepoa moztuz, errez, lapidazioaren bidez edo bestelako moduen bidez.
  • Lima isolatu asmoz bultzatzen zituen lanuzte armatuak. Halaber, bere eraginpeko eremuetan erlijio praktikak zein alkoholaren kontsumoa debekatu zituen.

1992ko irailaren 12a Peruko armadako talde berezi batek PCPko buru Abimael Guzmán atxilotu zuen Liman. Ondoren, PCPko hainbat kide esanguratsu atxilo hartu zituzten. 1992tik aurrera, ez zuen ia ekintza armaturik burutu.

2003ko berrindartzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2003tik aurrera, Proseguir izeneko PCPren frakzio batek ekintza armatu esanguratsuak egiteari ekin zion berriz. Urte horretan, enpresa argentinar bateko 68 langile bahitu zituzten Ayacuchon. Atxiloketak ugariak izan arren, 2005eko otsailean zortzi polizia hil zituzten Huanacon.

2006ko urrian, PCPko buru Abimael Guzmani bizi arteko espetxe zigorra ezarri zioten.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Comisión de la Verdad y Reconciliación (2004), Hatun Willakuy: Versión abreviada del Informe Final de la Comisión de la Verdad y Reconciliación, 97 orr. ISBN 9972-9816-4-9

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]