Bi Nazioen Errepublika

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Poloniar-lituaniar Batasuna
Lenkijos Karalystė ir Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė
1569 – 1795
Oinordetzako monarkia (1569–1573),
Hautapenezko monarkia (1573–1791),
Oinordetzako monarkia (1791–1795)
Poloniar-lituaniar Batasuneko bandera

Poloniar-lituaniar Batasuneko armarria

Goiburua
Si Deus Nobiscum quis contra nos Jainkoa gure alde badago, orduan nor dago gure kontra (XVIII. mendera arte)
Pro Fide, Lege et Rege Fede, legea eta erregearen alde (XVIII. mendetik aurrera)
Polish-Lithuanian Commonwealth (orthographic projection).svg
Batasunaren kokapena
Geografia
Hiriburua Krakovia, Varsovia
Biztanleria 6500000
Azalera 815000 km²
Kultura
Hizkuntza(k) Poloniera; Latina; Frantsesa; Rutenera; Lituaniera; Alemana; Hebreera; Armeniera
Erlijioa Katolizismoa; Greziar katolizismo; Eliza Ortodoxoa; Protestantismoa (sekta batzuk); Judaismoa; Islama (batez ere tatariar eta turkiarrak)
Historia
Batasunaren ezarpena 1569ko uztailaren 1a
3. banaketa 1795eko urriaren 24a
Aurrekoak
POL Przemysł II 1295 COA.svg Poloniako Erresuma
Coat of arms of Lithuania.svg Lituaniako Dukerri Handia
Ondorengoak
Prusiako Erresuma Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg
Galizia eta Lodomeriako Erresuma Flag of the Habsburg Monarchy.svg
Errusiar Inperioa Flag of Russia.svg

Bi Nazioen Errepublika (polonieraz: Rzeczpospolita Obojga Narodów; lituanieraz: Abiejų tautų respublika) edo Poloniar-Lituaniar Batasuna (lituanieraz: Lenkijos Karalystė ir Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė) 1569an Poloniak eta Lituaniak sortutako erresuma izan zen. XVI. eta XVII. mendeetako Europan orduko herrialderik handienetariko bat izan zen, milioi bat kilometro koadroko azalera eta hamaika milioi biztanle izanik[1][2][3][4].

Batasunak bere garaietan aurrekariak ziren ezaugarri politikoak zituen, erregearen boterea kontrolpean zutenak. Nobleziak (szlachta) osaturiko legebiltzarra (Sejm) nagusia zen. Sistema hau demokrazia,[5] monarkia konstituzionala[6][7][8] eta federalismoaren[9] aurrekaria izan zen. Batasuna osatzen zuten bi estatuak formal aldetik berdinak ziren, nahiz eta Polonia garainea izan.

Bi Nazioen Errepublikak aniztasun etnikoa eta tolerantzia erlijioso maila altuak zituen[10]. Hamarkada askotan zehar oparotasuna nagusia bazen ere[11], gainbehera politiko[12] militar eta ekonomikoa[13] jasan zuen. Hori zela ete, inguruko auzokide indartsuek (Austria, Prusia eta Errusiar Inperioa) XVIII. mendeko bukaeran erresuma elkarbanatu zuten. Banaketa baino zertxobait lehenago, Batasunak erreforma sakona egin eta 1791ko maiatzaren 3an konstituzio iraultzaile bat ezarri zuen[14].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. "Poland." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online
  2. Heritage: Interactive Atlas: Polish-Lithuanian Commonwealth
  3. Norman Davies, Europe: A History, Pimlico 1997, p. 554
  4. Yale Richmond, From Da to Yes: Understanding the East Europeans, Intercultural Press, 1995, p. 51
  5. Maciej Janowski, Polish Liberal Thought, Central European University Press, 2001, ISBN 963-9241-18-0, Google Print: p3, p12
  6. Paul W. Schroeder, The Transformation of European Politics 1763–1848, Oxford University Press, 1996, ISBN 0-19-820654-2, Google print p84
  7. Rett R. Ludwikowski, Constitution-Making in the Region of Former Soviet Dominance, Duke University Press, 1997, ISBN 0-8223-1802-4, Google Print, p34
  8. George Sanford , Democratic Government in Poland: Constitutional Politics Since 1989, Palgrave, 2002, ISBN 0-333-77475-2, Google print p11—constitutional monarchy, p3—anarchy
  9. Aleksander Gella, Development of Class Structure in Eastern Europe: Poland and Her Southern Neighbors, SUNY Press, 1998, ISBN 0-88706-833-2, Google Print, p13
  10. Halina Stephan, Living in Translation: Polish Writers in America, Rodopi, 2003, ISBN 90-420-1016-9, Google Print p373
  11.   Dvornik, Francis (1992), The Slavs in European History and Civilization, Rutgers University Press, 300. orrialdea, ISBN 08-13507-99-5, http://books.google.com/books?id=LACpYP-g1y8C&printsec=frontcover&hl=pl .
  12. Martin Van Gelderen, Quentin Skinner, Republicanism: A Shared European Heritage, Cambridge University Press, 2002, ISBN 0-521-80756-5 Google Print: p54
  13. Evsey Domar (1970)The Causes of Slavery or Serfdom: A Hypothesis Economic History Review 30:1 18–32. orr.
  14.   Blaustein, Albert (1993), Constitutions of the World, Fred B. Rothman & Company, http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN083770362X&id=2xCMVAFyGi8C&pg=PA15&lpg=PA15&dq=May+second+constitution+1791&sig=CSUWpkkxK7voCkrPXYAmFyfMWMY .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bi Nazioen Errepublika Aldatu lotura Wikidatan

Koordenatuak: 50° 03′ N, 19° 56′ E / 50.050°N,19.933°E / 50.050; 19.933


Historia Artikulu hau historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.