Nafarroako Gobernuko lehendakari

Wikipedia, Entziklopedia askea
Lehendakari
Nafarroako Gobernua
Escudo del gobierno de Navarra.svg
Orain karguan
La candidata del PSN a la presidencia del Gobierno de Navarra, María Chivite (cropped).jpg
Titularra Maria Chivite Navascues
Hasiera 2019ko abuztuaren 6a
Karguduna
Trataera Andre Txit Agurgarria
Erakundea Nafarroako Gobernua
Izendatua Nafarroako Parlamentua
Kargualdia Lau urteak
Egoitza Nafarroako jauregia
Sorrera 1979ko apirilaren 19a
Lehen titularra Jaime Ignacio del Burgo

Nafarroako Gobernuko lehendakaria edo Nafarroako Foru Komunitateko lehendakaria Nafarroa Garaiko kargu politiko eta instituzional gorena da. Haren lege-erregulazioa Nafarroako Foru Hobezkuntzari buruzko abuztuaren 10eko 13/1982 Lege Organikoan sartuta dago. Lege horrek Nafarroako Foru Komunitatearen autogobernua eguneratzen du, eta Nafarroa Garaiko ordezkaritza gorena esleitzen dio.

Kargua XIX. mendetik Nafarroako Foru Aldundiko lehendakariordeak izan zituen eskuduntzen oinordekoa da, Nafarroako gobernu eta administrazio organoa baita, eta haren funtzioetan subrogatu baitzen egungo Nafarroako Gobernua.

Nafarroako Parlamentuak hautatuko du, eta Nafarroako Gobernuaren buru izanen da; kontseilariak eta lehendakariordeak izendatu eta kargugabetu ahal izanen ditu.

Egun, Nafarroa Garaia nahiz Nafarroako Gobernuko lehendakaria Maria Chivite Navascues da.[1]

Hautaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Gobernuko lehendakarien hautaketa zeharkako hautua da: Nafarroa Garaiko herritarrek Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan bozkatzen dute, eta, ondoren, Nafarroako Parlamentuko kideek Nafarroako Gobernuko lehendakaria aukeratzen dute. Prozedura hori Eusko Jaurlaritzako lehendakaria hautatzeko prozeduraren antzekoa da. Hautatzeko prozedura 1982an onartutako eta 2001ean erreformatutako Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoaren hogeita bederatzigarren artikuluan dago ezarrita.

Foru hauteskunden ondoren eta gobernuko lehendakariak kargua uzten duen gainerako kasuetan, Nafarroako Parlamentuko lehendakaria Nafarroako Parlamentuan ordezkaritza duten talde politikoetako bozeramaileekin bilduko da Nafarroako Gobernuko lehendakari izateko hautagai bat proposatzeko. Hautagaiak Nafarroako Parlamentuko kidea izan behar du.

Jarraian, hautagaiak bere programa aurkeztu dio Parlamentuari, eta konfiantza eskatu dio. Hautatua izateko, hautagaiak gehiengo osoa lortu behar du lehen bozketan. Lortzen ez badu, bigarren bozketa egingo da aurrekoa baino hogeita lau ordu geroago, eta konfiantza hautagaiari eman zaiola ulertuko da gehiengo soila lortzen badu. Hautagaiak Parlamentuaren konfiantza lortzen duenean, lehendakariak bere izendapena proposatzen du.

Parlamentuaren konfiantzarik lortu ezean, hautagaia baztertu egingo da, eta hainbat hautagai-proposamen izapidetu ahal izango dira, aurrez deskribatutako moduan. Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak egin eta hiru hilabeteko epea igarota, hautagairik aukeratu ez badute, Parlamentua deseginda geratuko da eta hauteskunde berriak deituko dituzte berehala.

Hautatzeko prozedura aldatzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2001eko martxoan LORAFNA berritu zen eta Nafarroako Gobernuko lehendakaria hautatzeko prozedura aldatu zen. 2001eko erreformaren aurretik, proposatutako hautagaietako batek ere ez bazuen gehiengo soila lortzen hurrengo bozketetan, lehen bozketatik bi hilabete igaro ondoren, eserleku gehien zituen alderdi politikoaren hautagaia Nafarroako Gobernuko lehendakari izendatzen zuten. Gainera, hautagaiek ez zuten ezinbesteko baldintza foru parlamentariak izatea.

Eskuduntzak eta eginkizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Gobernuko lehendakarien eskuduntzak zehazturik daude apirilaren 11ko 23/1983 Foru Legean, testu horrek arautzen baititu Nafarroako Foru Komunitateko Gobernua eta Administrazioa.[2]

II. titulua Gobernuko lehendakariari buruzkoa da oso-osorik, eta adierazten du lehendakariak kontseilariak izendatu eta banatzen dituela. Kontseilukideen kopurua 7 eta 11 artekoa izan behar da, eta haien artean bi lehendakariorde ere izenda ditzake. Guztiek osatzen dute Nafarroako Gobernua.

Lehendakariari dagokio Gobernuaren jarduna zuzentzea, jarraibide orokorrak ezartzea eta kontseilarien arteko koordinazioa bermatzea, bai eta Gobernua ordezkatzea, gobernu-bilkurak deitzea, zuzentzea, etetea eta amaitzea, eta gai-zerrenda finkatzea ere. Lehendakariaren eskumena da, halaber, Gobernuak erabakitako foru-dekretuak aldarrikatzea eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitara daitezela agintzea, eta Foru Administrazioko departamentuen arteko eskudantzia-gatazkak ebaztea.

Halaber, lehendakariari dagokio Parlamentuaren aurrean bere jarduera-programari buruzko konfiantza-arazoa planteatzea, foru-legeak aldarrikatzea eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzeko agintzea.

Nafarroako Gobernuko lehendakariak Foru Komunitatearen ordezkaria da Euskal Herriko beste erakunde batzuekin dituen harremanetan, hala nola Eusko Jaurlaritzarekin eta Euskal Hirigune Elkargoarekin, bai eta beste edozein erakunde publiko edo pribaturekin dituen harremanetan ere, eta legeek esleitzen dizkioten beste ahalmen eta eskumen guztiak baliatzen ditu. Nazioarteko homologoekin ere gauza bera egin behar du. Bere estatutu pertsonalari dagokionez, Lehendakaria da Foru Komunitateko ordezkaririk gorena, eta jaun edo andrearen tratamendua jasotzen du.[3]

LORAFNA erreformatu zuen 1/2001 Lege Organikoan jasotako aldaketa garrantzitsu batek Nafarroako Gobernuko lehendakariak Nafarroako Parlamentua desegiteko duen gaitasunari egiten dio erreferentzia. Horrela, lehendakariak, bere erantzukizunpean eta Nafarroako Gobernuak eztabaidatu ondoren, Parlamentua desegitea eta hauteskunde berriak deitzea erabaki ahal izanen du, legealdia berez amaitu baino lehen. Hala ere, lehendakariak ezin izango du Parlamentua desegitea erabaki lehenengo bilkura-aldian, ezta legegintzaldia amaitzeko urtebete baino gutxiago geratzen denean edo zentsura-mozioa izapidetzen ari denean ere. Era berean, ezin izango du ahalmen hori erabili prozedura honen bidez azkenekoz desegin zenetik urtebete igaro baino lehen. Parlamentua desegiten bada, hauteskunde-deialdiaren ondoriozko ganbera berriak agintaldi mugatua izango du, jatorrizko legegintzaldiaren berezko mugaren arabera.

Kargu-uztea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kasu hauetakoren baten ondorioz utziko du kargua Nafarroako Gobernuko lehendakariak:

  • Nafarroako Parlamentu berritzeko hauteskundeak egitea. Kasu horretan, kargua uzten duen lehendakariak bere eginkizunak betetzen jarraituko du lehendakari berria karguaz jabetu arte
  • Konfiantza-galdera bat ukatzea
  • Zentsura-mozio bat onartzea
  • Dimisioa
  • Kargurako gaitasungabetzea dakarren epai irmoa
  • Heriotza

Nolanahi ere, jarduneko lehendakariak ezin izango du inoiz zentsura-moziorik jaso, eta ezin izango du konfiantza-galderarik planteatu.

Lehendakarien zerrenda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Foru Aldundia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera: «Nafarroako Foru Aldundia»
Ordena Titularra Legegintzaldia Alderdia Gobernua Htsk.
Hasiera Amaiera Gabinetea Osaketa
1 Jaime Ignacio del Burgo 2017 (cropped).jpg Jaime Ignacio del Burgo Tajadura 1979ko
apirilaren 19a
1980ko
apirilaren 28a
UCD Burgo I Zentro Demokratikoa
Alderdi Sozialista
Herri Batasuna
Orhi Mendi
1979
2 Portrait placeholder.svg Juan Manuel Arza Muñuzuri 1980ko
irailaren 29a
1984ko
urtarrilaren 14a
UCD Arza
(1) Jaime Ignacio del Burgo 2017 (cropped).jpg Jaime Ignacio del Burgo Tajadura 1984ko
urtarrilaren 14a
1984ko
maiatzaren 15a
UCD Burgo II

Nafarroako Gobernua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera: «Nafarroako Gobernua»
Ordena Titularra Legegintzaldia Alderdia Gobernua Htsk.
Hasiera Amaiera Gabinetea Osaketa
3 Gabriel Urralburu (cropped).jpg Gabriel Urralburu Tainta 1984ko
maiatzaren 15a
1987ko
irailaren 30a
PSN-PSOE Urralburu I Alderdi Sozialista 1983
1987ko
irailaren 30a
1991ko
urriaren 19a
Urralburu II 1987
4 JuanCAlli 2009.jpg Juan Cruz Alli Aranguren 1991ko
urriaren 19a
1995eko
uztailaren 3a
UPN Alli Nafar Herriaren Batasuna 1991
5 JOtano2016.jpg Javier Otano Cid 1995eko
uztailaren 3a
1996ko
ekainaren 19a
PSN-PSOE Otano Alderdi Sozialista
Demokraten Elkargunea
Eusko Alkartasuna
1995
6 Miguel Sanz (cropped).jpg Miguel Sanz Sesma 1996ko
ekainaren 19a
1999ko
uztailaren 28a
UPN Sanz I Nafar Herriaren Batasuna
1999ko
uztailaren 28a
2003ko
ekainaren 30a
Sanz II 1999
2003ko
ekainaren 30a
2007ko
abuztuaren 14a
Sanz III Nafar Herriaren Batasuna
Demokraten Elkargunea
2003
2007ko
abuztuaren 14a
2011ko
ekainaren 28a
Sanz IV 2007
Nafar Herriaren Batasuna
7 Yolanda Barcina 2015b (cropped).jpg Yolanda Barcina Angulo 2011ko
ekainaren 28a
2015eko
uztailaren 22a
UPN Barcina Nafar Herriaren Batasuna
Alderdi Sozialista
2011
Nafar Herriaren Batasuna
8 Uxue Barkos 2018b (cropped).jpg Uxue Barkos Berruezo 2015eko
uztailaren 22a
2019ko
abuztuaren 6a
Geroa Bai Barkos Geroa Bai
Euskal Herria Bildu
Ahal Dugu
Izquierda-Ezkerra
2015
9 La candidata del PSN a la presidencia del Gobierno de Navarra, María Chivite (Infobox election).jpg Maria Chivite Navascues 2019ko
abuztuaren 6a
orain
karguan
PSN-PSOE Chivite Alderdi Sozialista
Geroa Bai
Ahal Dugu
2019

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Nafarroako Gobernua. Lehendakaria. .
  2. «Lexnavarra» www.lexnavarra.navarra.es Noiz kontsultatua: 2020-12-29.
  3. Gardentasunari eta Gobernu Irekiari buruzko ekainaren 21eko 11/2012 Foru Legearen 61.2 artikulua

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]