Piriniar asto

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Wikipedia:Taxotaula bat irakurtzeko eraTaxotaula bat irakurtzeko era
Piriniar astoa
Jielbeaumadier ane des pyrenees vda 2010.jpeg


Jatorrizko herrialdea(k):
 Euskal Herria  Okzitania  Katalan Herriak

Sailkapen zientifikoa
Erreinua: Animalia
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Azpiklasea: Eutheria
Ordena: Perissodactyla
Familia: Equidae
Generoa: Equus
Espeziea: Equus africanus
Azpiespeziea: Equus africanus asinus
Linnaeus, 1758
Arraza

Piriniar astoa

Sinonimoak

Piriniar astoa Euskal Herriko, Okzitaniako zein Kataluniako bertako asto arraza bat da.

Enkarterriko astoa izeneko Euskal Herriko beste asto arrazarekin antzekotasun handiak ditu, eta bere senide hurbila da. Piriniar astoa Pirinioetako inguruetan hedatzen da. Baita Landetan ere. Euskal Herriko kasuan mendimultzoaren magaletako herrietan.

Enkarterriko astoaren kasuan bezala, nekazal munduaren mekanizazioak piriniar astoaren atzerakada handia ekarri zuen bere banaketa eremuan.

Esate baterako joan den mendean, soilik Erronkaribarrrean piriniar motako 438 abelburu zeuden. Haietako asko erronkariko ardien artzantzari eta trashumantziari lotuak.

Pirinioetako hegoaldeko magalean, Aragoian, mota honetako astoak daude, baina ez dute ezagupen ofizialik eta ez da berekin ia inolako berreskuperapen lanik egiten[1]. Soilik Aldea de Puy de Cinca herriaren inguruan, El Grado-Lo Grauko urtegiaren aldean atxalde batean mota honetako asto talde bat mantzentzen dute atxalde ekologiko batean.[2].

Motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Piriniar astoa bi mota ezberdinetan banatzen da:

  • Gaskoiniako mota. Tamaina txikikoa, hegoaldeko Enkarterriko asto mota bezala. 1,20 m eta 1,35 metro artean soingurutzera.
  • Kataluniako mota. Ipar Katalunian zabaldurik. Abere lirain eta dotoreak dira. Hezurdura arina eta tamainaz handiagoak. 1,35 metrotik gora soingurutzera. Katalandar mota bereziki estimu handiko mandoak sortzeko erabiltzen omen zen.
  • Piriniar hegoaldeko mota. Oso ale gutxi geratzen dira. Kataluniar astoarekin zer ikusirik handia dauka.

Arrazaren ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Equus Survival Trust elkartearen kriterioak jarraituz, arraza desagertzeko zorian dago hazkunderako 130 eme baino gutxiago daudelako (2008en urteko datuak dira[3]). Lehen esan bezala, nekazal munduaren mekanizazioak arrazaren atzerakada ekarri du egoera larrian utzi arte. Frantzair Estatuan Piriniar Asto eta Mandoaren Elkarte Nazionalak lana egiten du arraza suspertzeko.

Hedapen gunea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garai batean Landak eta Pirinioen magal guztia. Egun bere hedapen gunea oso murritza eta zatikatua da.

Arrazaren historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Astoa euskal mitologian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Astoa, beste hainbat etxeko abere bezala, oso present egon da euskal sinesmen mundua. Animali donea eta babeslea izan da, seguraski kristautasunaren eragina dela medio.

Sakontzeko, irakurri: « Astoa euskal mitologian»

Piriniar astoaren banaketa ermuan, Okzitanian barrena, ezaguna izan da Drac edo asto-gorri irelu gaiztoaren inguruko sinesmena.

Sakontzeko, irakurri: «Drac (mitologia)»


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Begira[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urtea 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
Frantziar Estatu osoan urtero jaiotako piriniar arrazako astakumeak 45 42 66 68 50 69 63 65

Kanpoko loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]