Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa1
World Heritage Logo global.svg UNESCOren gizateriaren ondarea
Shushtar Historical Hydraulic System Darafsh (6).jpg
Mota Kulturala
Irizpideak i, ii, v
Erreferentzia 1315
Kokalekua Xuxtar  Iran
Eskualdea2 Asia-Pazifikoa
Koordenatuak 32° 1′ 7″ N, 48° 50′ 9″ E / 32.01861°N,48.83583°E / 32.01861; 48.83583
Izen ematea 2009 (XXXIII. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa (persieraz: سازه‌های آبی شوشتر‎) sasandar garaiko ureztatze sistema konplexu bat da, Khuzestango Xuxtar uharte-hirian dagoena. Azpiegituren artean daude errotak, zubiak, urtegiak, tunelak eta ubideak.

2009an, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dario I.ak abiatu zituen lanak K. a. V. mendean[1], baina sistema hidraulikoa mendeetan zehar aberastu zen, batez ere Sasandar Inperioaren garaian. Elememtu nagusia Gargar ubidea da, hiria urez hornitzen duena tunel eta erroten bidez[1]. Ura iristean, lurren ureztatzea eta landaketa ahalbidetu zuen[1].

Unescok banestutako eremuaren barruan daude Salasel gaztelua, nondik sistema hidraulikoa kontrolatzen den, Kolâh-Farangi dorrea, zeinak uraren maila neurtzen duen, eta Band-e Kaisar urtegi-zubia[1].

Band-e Kaisar[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Band-e Kaisar erromatar urtegi-zubia.

Band-e Kaisar ("Zesarren urtegia") 500 m luze inguruko erromatar zubi-urtegia zen Karun ibaian zehar. Band-i-Mizan urtegiarekin batera, sistema hidraulikoaren giltzarria zen, ura bildu eta berbiratzen baitzuen ureztatze kanaletara[2]. III. mendean erromatarrek eraikia sasandarrek aginduta[3], ekialderago dagoen erromatar zubi eta urtegia da[4] eta Irango lehen azpiegitura zubi bat urtegiarekin konbinatzen dituena[5].

Zubi hau Pasargada eta Ktesifon lotzen zituen bidean zegoen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d (Frantsesez) Centre du patrimoine mondial (2017).
  2. Luzera: (Hodge 1992, 85 orr. ); (Hodge 2000, 337f. orr. ); ureztatze sastema: (O'Connor 1993, 130 orr. )
  3. (Smith 1971, 56–61 orr. ); (Schnitter 1978, 32 orr. ); (Kleiss 1983, 106 orr. ); (Vogel 1987, 50 orr. ); (Hartung & Kuros 1987, 232 orr. ); (Hodge 1992, 85 orr. ); (O'Connor 1993, 130 orr. ); (Huff 2010); (Kramers 2010)
  4. (Schnitter 1978, 28, fig. 7 orr. )
  5. (Vogel 1987, 50 orr. )

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Hodge (1992) Roman Aqueducts & Water Supply London: Duckworth 85 or. ISBN 0-7156-2194-7.
  • O'Connor, Colin (1993) Roman Bridges Cambridge University Press 130 (No. E42) or. ISBN 0-521-39326-4.
  • Schnitter, Niklaus (1978) «Römische Talsperren» Antike Welt 8 (2): 25–32 (32).
  • Smith, Norman (1971) A History of Dams London: Peter Davies 56–61. or. ISBN 0-432-15090-0.
  • Vogel, Alexius (1987) Historische Talsperren Stuttgart: Verlag Konrad Wittwer ISBN 3-87919-145-X.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]