Charles Baudelaire

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Charles Baudelaire
Charles Baudelaire
Datu pertsonalak
Izen osoa Charles Pierre Baudelaire
Jaio 1821eko apirilaren 9a
Paris (Frantzia)
Hil 1867ko abuztuaren 31a
Paris (Frantzia)
Sinadura Baudelaire signatur.jpg

Charles Pierre Baudelaire (Paris, 1821eko apirilaren 9a - Paris, 1867ko abuztuaren 31a) frantziar poeta, kritikari eta itzultzailea izan zen. Poeta madarikatua (Le poète maudit) deitu zitzaion, bizitza bohemioa eta gehiegikeriaz beterikoa izan zuelako eta munduarekiko ikuspegi negatiboa izan zuelako. Barbey d'Aurevilly kazetari frantsesak erran zuenez, Baudelaire "garai dekadente bateko Dante" izan zen[1].

Sinbolismo frantseseko poetarik nabarmenena izan zen eta eduki zituen eraginen artean Théophile Gautier, Joseph de Maistre eta, batez ere, askotan itzuli zuen Edgar Allan Poe daude.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haurtzaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jacques Aupick, Baudelaireren ugazaita.

Parisen jaio zen 1821eko apirilaren 9an. Bere aita, Joseph François Baudelaire, apaizgai izandakoa, marrazketako irakaslea, margolaria eta funtzionarioa izan zen. Honek irakatsi zizkion lehenengo nozioak bere semeari. Charles jaio zenean, aitak 60 urte zituen eta seme bat, Claude Alphonse, bere lehenengo ezkontzakoa. Bere ama Caroline Archimbaut-Dufays izan zen, Baudelaire jaio zenean 30 urte ere ez zuena. Londresera ihes egindako emigratzaile frantsesen alaba zen, eta ingelesa irakatsi zion semeari.

Bere familiako zerbitzariak hezi zuen, eta berari buruzko informazio gutxi eduki arren, badakigu Mariette zuela izena eta familian pisu handikoa zela. Idazleak Les fleurs du mal bildumako poema batean gogorarazi zuen.

1827an, Charlesek sei urte zituenean, Joseph François Baudelaire hil zen, ondare txikia utziz. Bere ama etxez aldatu eta, ondoko urtean, Jacques Aupick teniente koronelarekin ezkondu zen[2]. Ezkontza hura trauma handia izan zen Baudelairerentzat eta eragin handia izan zuen haren bizitzan. Izan ere, Jacques ez zuen gustuko eta berarekiko erlazioa oso txarra izan zen. 1832an Lyonera joan zen bizitzera familiarekin batera, baina aitaordeak hiriko errege barnetegian sartu zuen ikasle. Handik lau urtera, Aupick Parisa itzuli zen bere familiarekin, eta Baudelaire Louis-le-Grand eskolan sartu zuten[3].

Gaztaroa eta bohemia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baudelaireren burupotreta.

1840an, Zuzenbide Fakultatean matrikulatu zen, eta Parisko Latin auzoko gazteekin, Gustave Le Vavasseur eta Ernest Prarondekin, esaterako, harremanetan hasi zen. Jeune-France taldeko idazleekin (Gérard de Nerval, Pétrus Borel, Théophile Gautier...) ere erlazio handia izan zuen[2].

Gerora bizitza desorekatua izan zuen, familiarekiko arazoak handitzen joan ziren, drogazaletasuna eta bizi zuen giro bohemioa zirela eta. Putetxeetan ohikoa zen, eta Latin auzoko prostituta zen Sarahrekin, berak La Louchette (begiokerra) deitzen zuena, izan zituen harremanak.

Baudelairen jarrerak bere familia izutu zuen. Aupick kezkaturik zegoen semeordearen bizimoduaz, eta ahalegin guztiak egin zituen Indiara joan zedin hilabete batzuetarako. Beraz, 1841ean familiak Bordelera bidali zuen, eta han Hegoaldeko itsasoetara zihoan pakebote batean ontziratu zen. Bidaia 18 hilabetekoa izan behar zen, Kalkutaraino iritsiz. Baina Baudelaire Maurizio uhartera heldu eta handik Parisa itzuli zen. Bertan bere lehenagoko ohiturekin jarraitu zuen.

Jeanne Duval, Baudelaireren maitalea. Édouard Maneten margolana.

1842. urtean, adinez nagusi ordurako, aitaren herentzia jaso, eta bere kabuz bizitzera joan zen Saint-Louis uhartera. Garai horretan harremanak izan zituen Jeanne Duval antzezlearekin (emakume honek bere poesiarik handienetarikoak inspiratu zituen), haxix erretzaileen klub batera joaten zen, alkoholaren eta drogaren kontsumoari buruzko interes teorikoa eta praktikoa sortu zitzaion, eta diru arazoak izan zituen. Baudelaireren ama erabat kezkaturik zegoen semearen harremanez eta joan-etorriez, eta hainbat ahaleginen ondoren lortu zuen Ancelle notarioa Baudelaireren tutore izendatzea.

Egoera berri horren ondorioz, bere familiarekin adiskidetu zen bolada batez, baina 1845ean berriz ere eten zituen harekiko harremanak. 1845an arte-kritikako aurreneko lana, Salon de 1845, argitaratu zuen. Ondoko urteko Salon de 1846 lanean Eugène Delacroix margolariarekiko mirespena agertu zuen[2]. 1848ko otsailean eta ekainean matxinatuekin bat egin zuen. 1847an Marie Daubrun antzezlearekin harremanak izan zituen, eta haren ondoren, Madame Sabatierekin.

1857an Les fleurs du mal (Gaitzaren loreak) poema bilduma aurkeztu zuen. Ehun poemez osatutako bilduma zen, bost zatitan banatua (1861eko edizioan 35 poema erantsi zizkioten, eta zati bat gehitu zitzaion). Idazlan hura bahitu egin zuten argitaratu eta egun gutxira, eta egilea eta argitaldaria auzitara eraman zituzten, liburu lizuna argitaratu izanaren salaketapean.

Azkenengo urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baudelaireren hilobia Montparnassen.

1864an Paris utzi eta Bruselara joatea erabaki zuen Baudelairek, erabat etsita baitzegoen: ez zuen lortu Academie Francaisean sartzea, bere argitaldariak erreka jo zuen, eta ez zuen bere herritarren onespenik lortu. Berehala konturatu zen, ordea, Belgika Frantzia burgesaren karikatura hutsa zela. Arteari buruzko hitzaldiak ematen ibili zen, baina porrota izan ziren. Edukitako zorte txar guztiagatik, Pauvre Belgika! deituriko poema idatzi zuen, herrialde horri kritika eginez.

Pairatzen zuen sifili gaixotasunak 1865ean paralisi bat eraginarazi zion, eta 1866ko martxoan krisi gogorra izan zuen Saint-Loup de Namur elizan (Namur). Handik urtebetera, amaren besoetan hil zen. Montparnasseko hilerrian lurperatu zuten.

Baudelaireren lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaitzaren loreak bildumaren lehenbiziko argitaraldia, egilearen oharrekin.

1845. urtean argitaratu zen Baudelaireren izenpeko lehenengo lana, L´Artiste aldizkarian: A une dame creole (Dama kreole bati). Ordurako, Gaitzaren loreak osatzen zuten poema gehienak idatzita omen zituen Baudelairek, hala diote behintzat kritikariek. 1845ean bertan Pintura Aretoari buruzko artikulu bat idatzi zuen; hura izan zen Baudelairek estetikaren kritikari buruz idatzi zuen lehenengo saiakera. 1846an gai berari buruzko beste artikulu batean, Horace Verneten pinturaren kontra eta Eugène Delacroixenaren alde egin zuen.

Hurrengo urtean aldizkari batean La Fanfarlo argitaratu zen, prosa liriko-autobiografikoa. 1851. urtean Du vin et du haschisch (Ardoari eta haxixari buruz) saiakera argitaratu zuen. Lan hori Les paradis artificiels (Paradisu artifizialak) liburukiaren barruan sartu zen. 1852an Revue de Paris aldizkarian E. A. Poeren bizitzari eta obrari buruzko ikerketa luze bat argitaratu zuen.

1855. urtean, berriz, Revue de Deux Mondes aldizkarian 18 poema argitaratu ziren, Gaitzaren loreak izenburupean. Hura izan zen izenburu hura entzuten zen lehenengo aldia. 1856an Poeren Ipuin harrigarriak itzuli zituen, eta 1858an Genèse d'un poème (Poema baten sorrera) izenburuarekin Poeren The Philosophy of Composition lanaren itzulpena argitaratu zuen Revue francaise aldizkarian. Itzulpen hori izan zen, hain zuzen, poesia hutsaren lehenengo adierazpen teorikoa. Adierazpen horri atxiki zitzaizkion, ondoren, Stéphane Mallarmé eta haren eskolakoak.

1861ean argitaratu zen Gaitzaren loreak lanaren bigarren argitalpena. Garai hartakoak dira, bestalde, Baudelairek amari idatzi zizkion eskutitz samur eta etsipenez beteak. Baudelaire Bruselan izan zen bitartean argitaratu ziren, aleka, Le spleen de Paris (Parisko spleena) prosazko poemak eta Les epaves (Babesgabeak) poemak.

Baudelaire hil zenean, bere lan asko argitaratu gabe zeuden, eta beste asko aldizkarietan atalka argitaratuak izan ziren. Baudelaireren lanen argitalpen osoa 1868-1869 urteetan agertu zen, lau liburukitan. Garai hartan argitaratu ziren, bestalde, Curiosités esthétiques (Estetikaren gauza bitxiak). Journaux intimes (Eguneroko intimoak), aldiz, ez zen 1909. urtea arte ezagutu.

Baudelaire. Nadarrek hartutako argazkia.

Obra nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Le Salon de 1845 (1845)
  • Le Salon de 1846 (1846)
  • Le Salon de 1859 (1859)
  • Journaux intimes (1851-1862)
  • Les Paradis artificiels (1860)
  • Curiosités esthétiques (1868)
  • Réflexions sur quelques-uns de mes contemporains (1862)
  • Richard Wagner et Tannhaüser à Paris (1862), euskaraz: Wagner Parisen, Infomart, 1999 Legutio. Oier Alonsok itzulia.
  • Le Peintre de la vie moderne (1863)
  • L'œuvre et la vie d'Eugène Delacroix (1863)
  • Mon cœur mis à nu (1864)
  • L'art romantique (1869)
  • La Fanfarlo (1847), euskaraz: La Fanfarlo, Erein, 1991 Donosita. Juan Kruz Igerabidek itzulia.
  • Du vin et du haschisch (1851), euskaraz: Haxixaren poema, Infomart, 1998 Legutio. Oier Alonsok itzulia.
  • Les Fleurs du mal (1857)
  • Fusées (1867)
  • Petits poèmes en prose, Le Spleen de Paris (1862)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. T. S. Eliot:The Lesson of Baudelaire Modernism: An Anthology. Editores: Lawrence Rainey. Books.google.es
  2. a b c Charles Baudelaire Larousse.fr
  3. Lur entziklopedietatik hartua.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Charles Baudelaire Aldatu lotura Wikidatan
Wikiesanetan artikulu bat dago honi buruz:
Charles Baudelaire