Kobe

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Kobe

Kobe
Kobe bandera

Kobe armarria

Ofiziala 神戸市 (Kōbe-shi)
Estatua JaponiaJaponia
Uhartea
Eskualdea
Prefektura
Honshu
Kansai
Hyōgo
Koordenatuak

34°41′24″N 135°11′44″E / 34.69000°N 135.19556°E / 34.69000; 135.19556Koordenatuak: 34°41′24″N 135°11′44″E / 34.69000°N 135.19556°E / 34.69000; 135.19556

Kobe non dagoen adierazten duen Japonia-ko/-go/-eko mapa
Kobe
Eremua 552,26 km²
Posta kodea 28100-0
Biztanleria 1.545.410 bizt.
Dentsitatea 2.798,34 bizt./km²
www.city.kobe.lg.jp

Kobe (神戸市 Kōbe-shi?, koːbe ahoskatua) Hyōgo prefekturako hiriburua da. 2011eko erroldaren arabera 1.545.410 biztanle ditu eta Japoniako bosgarren hiri handiena da. Bere itsasportua herrialdeko garrantzitsuenetakoa da.

Mendebaldeko herrialdeekin salerosketetan hasi zen lehen hirietakoa izan zen. Hortaz, portu kosmopolita izateko ospea dauka. Mendebaldeko enpresa askok (Nestlek esaterako) hor daukate Japoniarako egoitza.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kobe hiriaren mendebaldean aurkituriko tresnek erakusten dute eremu hau Jōmon Aroan populatua izan zela. Bertako geografiak, Wada lurmuturrak bereziki, kai baten garapena ahalbidetu zuen eta berehala inguruko erdigune ekonomikoa bihurtu zen. K.o. 201 urtean dagoeneko Jingū enperatrizak Ikuta santutegia sortua zuen bertan.

Nara eta Heian Aroetan (VIII mendean) kaiak Ōwada izena zuen eta Txinarako enbaxada-itsasuntziak ateratzen ziren bertatik. 1180 urtean bost hilabetez Japoniako hiriburu izan zen, Antoku enperadorea oraingo Hyōgo-ku auzoan bizi izan baitzen. Taira leinuak agintzen zuen hirian baina 1184 urtean borroka gogorren ondoren Minamoto leinuak eskuratu zuen. Kamakura Aroan Japoniako itsasportu garrantzitsuenetakoa bihurtu zen eta Txinaz gain beste herrialde batzurekin ere merkatal harremanak eratu zituen. Hyōgo-tsu (兵庫津 Hyōgo kaia) izena hartu zuen orduan.

Edo Aroan hiriaren mendebaldea Akashiren esku eta ekialdea Amagasakiren esku gelditu ziren eta erdialdearen kontrola Tokugawa shogunerriak hartu zuen beregain, atzerritarrekiko harremanak erabat mztu zituelarik.

1868an Meiji berrezarkuntza hastear zela Osaka eta Kobeko kaiak berriz ireki zitzaizkien atzerritarrei eta 1871ean Koberen hiru zatiek bat egin eta 1889an gaur egungo hiria eratu zen. Kobe izena eman zitzaion hiriari, Ikuta santutegia sortu zuten "kanbe" (神戸) hiritarren izenaren aldaera da.

Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen 1942an eta ondoren 1945ean, amerikarrek ia 9 mila pertsona hil zituzten eta hiriaren %21a suntsitu. Gerraren ondoren itsasontzi estatubatuarrentzako ohiko kaia izan zen baina 1975ean Kobeko udalak arma nuklearrak zituzten itsasuntziak portuan sartzeko debekua ezarri zuen, "Kobe Formula" izenaz ezagutzen dena.

1995eko urtarrilaren 17an Richter eskalan 7'2 magnitudea zuen lurrikara gertatu zen eta 7.000 pertsona hiltzeaz gain 242.443 biztanle etxerik gabe gelditu ziren. Ordurarte Kobeko kaia Japoniako lanpetuena izan zen eta Asiako garrantzitsuenetakoa.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kobe hiria luzea eta estua da, mendien eta kostaldearen artean kokaturik baitago. Eraikitzeko leku gehiagoren bila itsasaldera jo du eta bi uharte artifizial eraiki ditu, Port Island (aireportua, biltzar aretoak eta hotelak dituena) eta Rokkō uhartea.

Koberen auzo aipagarrienak Kaialdea, Sannomiya eta Motomachi dira, bai eta Chinatown ere. Koberen ikuspegi onena Rokkō mendilerroan dago, 931 metrotako garaieran. Basoz estalia dago eta urtesasoiaren arabera kolorea aldatzen zaiolako da ezaguna.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Kobe)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.4 8.8 12.3 18.5 22.9 26.0 29.8 31.6 27.6 22.0 16.6 11.3 19.7
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.7 5.0 8.0 14.0 18.4 22.0 25.9 27.3 23.6 17.7 12.5 7.5 15.6
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.4 1.5 4.0 9.8 14.4 18.8 23.1 24.3 20.4 14.1 8.8 4.1 12.1
Euria (mm) 43.4 54.4 92.6 136.4 144.2 218.0 156.8 91.7 170.8 103.1 66.2 38.0 1315.6
Eguzki orduak 144.7 127.9 161.1 170.1 195.9 146.7 174.5 201.6 145.8 159.3 143.1 146.9 1917.6
Hezetasuna (%) 61 63 62 64 67 74 77 73 71 67 66 63 67.3
Iturria: NOAA (1961-1990) [1]

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kobe kus-.PNG

Kobek bederatzi auzo (ku) ditu:

  1. Nishi-ku: Mendebaldean dago eta Akashirekin egiten du muga. Populaziorik handiena duen auzoa da, 247.000 biztanle.
  2. Kita-ku: Koberen mendialdea hartzen du. Arima Onsen bainu-herria dago bertan.
  3. Tarumi-ku: Egoitza-auzoa da. Bertatik ateratzen da munduko zubi eseki handiena, Akashi Kaikyō zubia.
  4. Suma-ku: Suma hondartzak turista ugari erakartzen ditu udan.
  5. Nagata-ku: Nagata Jinja santutegiaren inguruan hazitako auzoa da.
  6. Hyōgo-ku: Bertan sortu zen Kobeko kaia, hasieran Ōwada izenaz eta ondoren Hyōgo izenaz. Shinkaichi barrutia Kobeko merkatal erdigunea izan zen harik eta 1945ean bonbakatua izan zen arte.
  7. Chūō-ku: Koberen erdigunea da eta Sannomiya, Motomachi eta Harborland (kaialdea) dira hiriko aisialdi barruti nagusiak. Kobeko udaletxea eta prefeturako gobernua ere bertan daude. Port Island uharte artifiziala dauka hegoaldean.
  8. Nada-ku: Kobeko Unibertsitatea eta zoologikoa daude bertan. Nada-kun sakea ekoizten da, Fushimi-ku (Kyoto) auzoarekin batera Japonia osoko %45a ekoizten du.
  9. Higashinada-ku: Ekialdeko auzoa da eta Ashiya hiriarekin egiten du muga. Higashinada-kun dago Rokkō uharte artifiziala.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kobek 1.545.410 biztanle ditu (2011), %13a 14 urtetik beherakoak dira eta %20a 65 urtetik gorakoak. Erregistraturiko atzerritarrak 44.000 dira, gehienak korearrak (22.237), txinatarrak (12.516), vietnamdarrak (1.301) eta estatubatuarrak (1.280).

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dudarik gabe Kobeko kaia da Koberen erdigune ekonomikoa. Edukiontzi itsasportu nagusia da eskualdean, Osakako kaia bera ere gainditzen duelarik. Japoniako laugarrena da.

2004an Koberen BPG 6'3 trilioi yenetakoa zen, prefetura osoaren herena eta Kansai eskualde guztiaren %8a. Langileen %78a hirugarren sektorean ari da lanean, %21a bigarren sektorean eta %1a baino ez lehenengoan.

Japoniako konpainia nagusiek egoitza dute Koben eta atzerriko 100 kopainiek Japoniako egoitza bertan dute, batzuen kasuan Asia urruneko egoitza nagusia ere bai.

Hainbat ikerketa zentru ere badaude, aipagarriena RIKEN biologia eta medikuntzarako teknologien garapenerako ikerketa zentrua.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kobe mundu mailan ezaguna bada bere haragiagatik da, Kobeko haragia (神戸ビーフ Kōbe bīfu). Delicatessen kontsideratzen da eta oso garestia da.

Bestalde Japoniako hiri okzidentalena dela esaten da, esaera batek dioen bezala "ezin baduzu Parisera joan, zoaz Kobera". Mendebaldeko modaren zentrua da eta bi urtero Kobe Fashion Astea antolatzen da. Urrian Jazz jaialdia izaten da.

Azkenik Japoniako lehenengo meskita ere bertan eraiki zen. 1935ean ireki zituen ateak.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Japoniako lehenengo golf zelaia Koben dago, 1903an eraikia. 1870koa da Kobeko Arraun eta Atletismo Elkartea.

Baseball talde bat, bi futbol talde eta errugbi taldea ere baditu.

1991ean Asiako Saskibaloi txapelketa antolatu zen.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herritar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri eta hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kobek honako hiri senidetuak ditu[2]:

Itsasportu senidetuak

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Kobe Aldatu lotura Wikidatan