Chien-Shiung Wu

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Chien-Shiung Wu
Chien-Shiung Wu (1912-1997) in 1958.jpg
Bizitza
Jaiotza Shanghai1912eko maiatzaren 31a
Herrialdea Txina (eskualdea)
 Ameriketako Estatu Batuak
 Txinako Herri Errepublika
Heriotza New York1997ko otsailaren 16a
Familia
Ezkontidea(k) Luke Chia-Liu Yuan
Hezkuntza
Heziketa National Central University
Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn
Smith College
Tesi zuzendaria Ernest Orlando Lawrence
Jarduerak
Jarduerak fisikari nuklearra, unibertsitateko irakaslea eta fisikaria
Enplegatzailea(k) Princetongo Unibertsitatea
Columbiako Unibertsitatea
Smith College
Jasotako sariak
Nominazioak
Kidetza Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala
Txinako Zientzien Akademia
American Physical Society
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
American Association for the Advancement of Science
Academia Sinica
Royal Society of Edinburgh

Chien-Shiung Wu (吳健雄, Wú Jiànxíong, 1912 - 1997) estatubatuar fisikari bat izan zen, Txinan jaioa eta aditua fisika esperimentalean eta erradiaktibitatean. Manhattan proiektuan lan egin zuen: gas-difusioa erabiliz, uranio metala U-235 eta U-238 isotopotan banatzeko prozesua garatzen lagundu zuen. Geroago, Paritatearen Kontserbazio-Legea zalantzan jartzen zuten esperimentuak egin zituen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1912ko maiatzaren 31n jaio zen Liuho-n, Shanghai-tik gertu. Nanjingeko Unibertsitatean ikasi zuen. 1930-34 tartean National Central Unibertsitateko Fisika Sailean. Gero bi urtez aritu zen Zhejiang-eko Unibertsitatean, eta azkenean ikerlari bihurtu zen Taiwan-eko Akademia Nazionalaren Fisikako Institutuan. 1936an AEBetara joan zen ikasketa sakonagoak egin ahal izateko. Kaliforniako Unibertsitatean lan egin zuen Ernest O. Lawrence irakaslearekin, ziklotroia (partikula azelaragailua) asmatzeagatik Fisikako Nobel saria 1939an lortu zuena. Wu-k 1940an tesia irakurri zuen eta doktorea bihurtu zen.

Zenbait zientzialarik ohorezko ezizen batzuk erabili zituzten Chien-Shiung Wu aipatzeko: "Fisikaren lehen dama", "Txinako Madame Curie" eta “Madame Wu”. 1997ko otsailaren 16an hil zen, 84 urte zituela, bihotzeko bigarren infartua izan zuenean. Fisikako Wolf saria eta AEBko National Medal of Science jaso zituen.

Euskal Herriko Unibertsitateak antolatu zuen Emakume Zientziadunak jardunaldian,[1] haren aipu hau zabaldu zuten:

« Laborategian egun osoa eman ondoren
etxera heldu eta plater lohi pila izatea
baino txarragorik bada:
... Laborategira joan ezin izatea.
 »
Chien-Shiung Wu
Chien-Shiung Wu 1963an Columbiako Unibertsitatean

Merezimenduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wu izan zen aitzindaria zenbait arlotan:

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Chien-Shiung Wu Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Emakume zientziadunak jardunaldia. EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultatea. 2013ko Martxoaren 8a.