Deba (ibaia)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Deba (argipena)»
Deba
Deba embarcaderos.jpg
Itsasadarra
Deba (ibaia) (Euskal Herriko ibaiak)
{{#if: I   I   Deba (ibaia)
I
{{#if: A   A   Deba (ibaia)
A
Deba (ibaia) (Euskal Herriko ibaiak)
Kokapena Gipuzkoa
Luzera 58 km
Arroa 518 km²
Emaria 13,4 m³/s
Iturburua
Koordenatuak
Leintz-Gatzaga
42°57′43″N 2°33′2″W / 42.96194°N 2.55056°W / 42.96194; -2.55056
Ibai ahoa
Koordenatuak
Deba, Bizkaiko Golkoa
43°17′57″N 2°21′18″W / 43.29917°N 2.35500°W / 43.29917; -2.35500

Deba[1] Gipuzkoako ibaia da, Leintz-Gatzaga inguruan jaio eta Deban itsasoratzen dena.

Euskal Herriko bostgarren ibaia da luzeraz, eta 58 kilometro ditu. Tamalez, Euskal Herriko ibairik kutsatuenetako bat da gaur egun.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinean nabigagarria izan zen Altzola (Elgoibar) auzoraino, eta han komertziorako kai garrantzitsua zegoen (haren aztarnak badaude gaur egun ere). Kai haren garrantzia artilearen eta burdinaren garraioan zetzan. Artilea Gaztelatik Ingalaterrara garraiatzen zuten eta burdina Ingalaterratik hona. Hemen inguruko burdinoletan banatzen zuten. Jarduera hauek ontzi lauetan egiten zituzten, gabarra izenekoetan. Artilea Altzolatik Debararaino mandoetan eramaten zuten, han itsasontzietan sartzeko. Bueltako bidean ere burdina garraiatzen zuten.

XVIII. mendean, Argien mendean zehar, Mediterraneoa eta Atlantikoa Zadorra eta Deba ibaien bidez elkar lotzeko egitasmoa planteatu zuten. Gaztela eta Aragoi aldean, 1776 eta 1790 artean Frantzisko Xabier Muniberen aginduz zati batzuk egin bazituzten ere, proiektua ez zuten gauzatu ahal izan orografia zailak diru asko eskatzen zuelako.

Itsasadarraren ertzetan itsasontziak eraiki zituzten XX. mendearen hasiera arte. Tradizionalki turismo gunea ere izan zen, eta Altzolako bainuetxea tartean zegoen.

Ibarraren azken zatia haitzarte modukoa da, eta han aztarna arkeologiko garrantzitsuak topatu izan dituzte. Bertan Astigarribiako Ander Deunaren eliza dago, XI. mendeko osagai erromanikoak dituena. Astigarribia Debarako bide nagusian zegoen antzinean eta derrigorrez igarotzeko lekua zen. Gainera, handik igarotzean, zergak kobratzen zizkieten bidaiariei.

Azkenik, Deba ibaia mendebaldean karistiarren eta ekialdean barduliarren arteko muga naturala zen. Gaur egun oraindik mendebaleko euskararen eta erdialdekoaren artekoa ere bada.

Ibilbidea eta ibaiadarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Debagoienako eta Debabarrenako eskualdeak zeharkatzen ditu. Hegoaldetik iparraldera Leintz-Gatzaga, Eskoriatza, Aretxabaleta, Arrasate, Bergara, Soraluze, Elgoibar, Mendaro, Mutriku eta Deba udalerriak dauzka.

Ezkerraldeko ibaiadar nagusiak Aramaio, Angiozar, Aranerreka, Ego (Eibarko ibaiadar nagusia) eta Kilimon (Mendaro) dira. Eskuinaldekoak, aldiz, Oñati, Urkulu eta Antzuola ibaiak.

Ibaiaren kutsadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009ko martxoan, Euskal Autonomia Erkidegoko sei ibairen kutsadura mailak Europar Batasunak ezarritakoak baino altuagoak zirela jakinarazi zen Uraren Esparru Zuzentarauaren bitartez. Ibai hauek ziren: Oria, Deba, Kadagua, Nerbioi, Ibaizabal eta Zadorra. Horien uretan, legeak araututakoa baino kopuru handiagoan zeuden kromoa, butilestanioa, lindanoa, kuprea, zianuroa eta merkurioa.[2]

Egoera horren kausa dira, besteak beste, ibai ertzeetako industria jarduerak, arazketarik eza eta nekazarien isurketak. Hala ere, Euskadiko Ur Agentziak (URA) esan zuenez, arazoa ez zen ibaiak zikinago zeudela, baizik eta Europar Batasunak legeak gogortu zituela.

Gainera, Administrazio publikoek oraindik ere ez dituzte betetzen Europar Batasunaren 91/271 Zuzentaraua (1991. urtekoa) eta hura betearazteko Espainiako 11/1995 Errege Dekretua (1995. urtekoa). Hiriguneetako hondakin urak tratatzeari buruzko bi lege horietan zehaztuta dago hondakin ur guzti-guztiak bildu eta araztu egin behar zirela 2006ko urtarrilaren 1erako. Deba ibaian, ondoan industria jarduera handia duten Gipuzkoako beste ibai batzuetan bezala, oso atzeratuta doaz hondakin ur guztiak arazteko lanak.[3][4][5]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Deba (ibaia) Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa