Edukira joan

Deba

Wikipedia, Entziklopedia askea
Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Deba (argipena)»
Deba
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Debako hondartza.
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaDebabarrena
Izen ofizialaDeba
AlkateaAlazne Txurruka Allika
Posta kodea20820–20829
INE kodea20029
Herritarradebar
Ezizenatarinak
Kokapena
Koordenatuak43°17′43″N 2°21′00″W / 43.295277777778°N 2.35°W / 43.295277777778; -2.35
Mapa
Azalera51,54 km²
Altitudea0-661
Distantzia41 km Donostiara
Demografia
Biztanleria5.362 (2025:  −37)
alt_left 2.720 (%50,6) (%49,4) 2.654 alt_right
Dentsitatea1,04 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 75.3 + % 11.33 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 62.3 (2021)
Etxeko erabilera[3]% 63.06 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera1343 ekainaren 17
Webguneahttps://www.deba.eus

Deba Gipuzkoako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Debabarrena eskualdeko handiena, lurraldez. Itsasertzean dago, eta izena Deba ibaitik datorkio, bertan itsasoratzen baita. 51,54 km² ditu, eta 5.364 biztanle zituen 2025. urtean.

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gipuzkoako herri-izenen artean, euskal etimologia argia ez duen bakarra da Deba, gaztelaniaz Deva idatzia,[4] eta herrian itsasoratzen den ibaiaren berdina da. Deva/Deba izeneko ibaia gehiago ere bada Iberiar penintsulako iparraldean, bat Asturiasen eta bi Galizian.[5] Jatorri zelta batekin lotu izan da izen hau, adibidez hala uste zuen Arturo Kanpionek.

Ponponio Mela kartografo erromatarrak K.o. I mendean Deba ibaia izan zitekeen Devales ibaia aipatu zuen, eta hari biztanle-guneari, Tritium Tuborico. II. mendean Klaudio Ptolomeok Deva fluvia ostia aipatu zuen, ibaiak kaia zuela alegia, eta karistiar eta barduliarren arteko muga puntutzat aipatu zuen.[6]

1767an Itziarko Andra Mariri eskainitako liburu batean, Pedro Jose Aldazabal Murgiak euskal etimologia ez oso fidagarri bat proposatu zuen herriarentzat, Divana terminotik zetorrelakoan, eta hitz horrek batzarra esan nahiko luke euskaraz.[7]

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Debaren natura ondarerik preziatuena itsasertza da. Han daude, izan ere, Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunea eta bost hondartza (Santiago, Aitzuri, Lapari, Mendata eta Sakoneta). Inguru hau Europako eta munduko geoparkeen sareko kide da 2010. urtetik. Flysch egitura geologiko berezietan 60 milioi urteko sekuentzia geologikoa ikus daiteke (duela 110 milioi urtetik orain dela 50 milioi urtera arte).[8]

Debak 52 km² ditu, Gipuz­koako udalerrien artean azalera handienetakoa. Lur‑eremu horietan Aranzadi Zientzia Elkarteko kideek aintzat hartzeko moduko berrogeita hamar bat haitzulo aurkitu dituzte; aipatzekoak dira, batez ere, Ekain, Urtiaga eta Praileaitz.

Ekain 1969an aurkitu zuten; eta, hango labar‑pinturen kalitatea eta ugaritasuna kontuan hartuta, Iberiar penintsulako lau haitzulo baliotsuenen artean dago. Paleolito garaiko aztarnategi horretan hainbat irudi aurkitu dituzte: arrainak, oreinak, artzak, bisonteak, eta 33 zaldi.

Debako herrigunearen eta ingurumarien aireko ikuspegia, 2010ean.

Ekain haitzuloa Debako udal‑barrutian dago, baina Zestoako herrigunetik oso gertu, eta hara iristeko bide naturala Zestoatik abiatzen da. Haitzuloaren erreprodukzio zehatza egin dute instalazio moderno batean; hartara, haitzuloaren aberastasun arkeologikoaz ohartzeko aukera dute bisitari askok, 14.000 urtez iraun duten margo eta grabatuak babesten diren bitartean.

Urteaga haitzuloa magdaleniense eta aziliense garaietako aztarnategi franko-kantauriar garrantzitsuenetarikoa da. Jose Migel Barandiaranek aurkitu zuen 1928an.[9]

Praileaitzen duela 15.500 urteko erritu-gunea topatu dute, eta Euskal Herriko aurkikuntza garrantzitsuenetako bat izan da azken urteetan.[9]

Hondartza ondo ekipatua herrigunetik gertu, zumardi hostotsua, pasealekuak, bertakoen izaera abegitsua... faktore horien guztien ondorioz, Debaren alderdi turistikoa da medailoiaren gainaldea, eta industria da az­pialdea. Hiribilduak, eskerrak ematen diz­kio Fermin Kalbetoni, hark egindako mesedeengatik; horregatik, debarrek haren izena duen zumardian mesedegilearen soina jarri dute.

Gaur egun, Deba turismoari estuki lotua dago, udaldean edo oporraldian jendetza iristen da, horietako asko bigarren etxebizitzan gozatzera, eta hotelak eta kanpinak gainez­ka egoten dira.

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Bizkaiko golkoa, mendebaldean Mutriku eta Mendaro, ekialdean Zestoa eta Zumaia, eta hegoaldean Azkoitia mugakide ditu Debak.

Mapa
Deba eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Debak hainbat auzo ditu, nagusiena Itziar da, eta besteak Lastur, Itxaspe, Egia, Arriola, Madariaga, Endoia, Arbiskoa eta Elorriaga auzoak dira.

Debako hondartza.

Zerbitzuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gizarte zerbitzuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Eguneko zentroa[10]
  • Nagusien egoitza[11]

Kirola

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Ibex akerraren irudia, Ekaingo harri batean.
Praileaizko zintzilikarioa.

Goi Paleolitoko garaian egindako labar-pinturak ditu Ekaingo leizeak, udalerri honetako mendialdean. IV. mendean Chronographus anni 354 idazlanak azaltzen duenez, Deba egungo Altzolaraino zen nabigagarria, bokaletik 10 bat kilometrora.[22]

Praileaitz da paleolitoko beste aztarnategi inportante bat Deban. 15.500 urte zahar diren zintzilikarioak aurkitu dira bertan, eta labar pinturen multzo bat,[23] duela 18.000 urte baino gehiagokoa, irudirik erakusten ez duten marra eta puntu batzuek osatua.

Gorago aipaturiko Ponponio Melaren (Devales) eta Klaudio Ptolomeoren (Deva fluvia) aipuetarik jakin dagokigu erromatarren garaian bazela hemen garrantzizko puntu bat, barduliar eta karistiarren arteko muga hain zuzen.[6]

Debako lehen herrigunea Itziarko gainean zegoen. 1179. urtean, Nafarroako Antso Jakitunaren eta Gaztelako Alfontso VIII.a erregeen arteko bake itunean, “Ichiar” toponimoa aipatzen da bi erresumen arteko muga puntuetako bat gisa.[4] 1294ko ekainaren 24an Antso IV.a Gaztelakoak hiri gutuna eman zien Itziarko biztanleei (hasieran Debak Monreal de Itziar zuen izena), eta haiek, arrantzan aritzeko kostaldera hurbiltzeko beharra ikusita, Debako herria fundatu zuten formalki. Hiri gutuna 1343. urtean eman zien Alfontso XI.a Gaztelakoak, eta Gasteizko foruak, Deba ibaiaren bokalean, klima gozo eta epeleko lekuan, Monreal de Deva izenarekin hiri-gutuna eman zien.

Santa Maria Erreginaren elizako atari gotiko polikromatua

Deba ibaiaren eskuinaldean kokaturik, arrantza, nekazaritza, industria eta salerosketan jarraitu zuten. Kostaldeko gainontzeko arrantzaleen antzera, debarrek balea harrapatzen ematen zuten ahaleginik handienak, nahiz eta bestelako arrantza baztertu ez. Burdinolak ziren industriaren oinarri; burdinazko tresnak egiten zituzten. Lantegi haiek ibai eta erreka bazterretan kokatzen ziren, ur indarraz baliatzeko.

Gasteiztik Debako portura zekarten artilearen eta beste zenbait salgairen merkataritza onuragarria izan zen herrirako. Beste herritar batzuek, berriz, gaur arte iraun duten nekazaritza eta abeltzaintza izan zituzten bizibide, orduko labore batzuei eutsi ez badiete ere: ohiturazko txakolina ateratzeko mahatsari, adibidez.

Urduñako pasoa zabaltzean, burdingintza eta portuko uren sakontasun eskasa zela medio, Debak zuen onura estrategikoa gutxitzen joan zen. XIX. mendearen erdi aldera portuak zuen trafikoa behera zihoan neurrian, beste aktibitate berri bat sortu zen: udaldiko turismoa. Itsas bainuek garrantzia hartzen zuten neurrian, Debako hondartza atsedenerako leku bihurtu zen, eta kanpoko bisitarien eraginez ostatu jarduera gehitu zen.

Gaur egun Deba, 5.000 biztanle ingururekin, erakarpen handiko herria dugu turismo arloan (landa-turismoa, hotela, aterpetxea, Donejakue bidea...) eta Itziar aldeko industriaren garrantzia ere aipatzekoa da.

Arrantza tradizioa eta antzinako portua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Debako portuaren merkataritza‑jarduera ez zen makala izan. Biz­kaiko burdina iristen zen, Debako arroako burdinoletara eramateko. Sakonera txikiko txalupak (alak) erabiltzen zituzten, burdina ontziz aldatu eta ibaian gora eramateko, Altzolaraino. Halaber, Arabatik eta Gaztelatik ekarritako egurra, laboreak eta artilea ere kargatzen zuten, atzerrira eramateko.

Zaharrek Diciembre gogoan dute, Asturietako Musel portutik ikatzez beteta etortzen zen kabotaje‑ontzia, Arzabalera joaten zena. Haraino iritsi ahal izateko, Deba gaineko zubiak egurrez­ko zati altxagarri bat zuen. Garai bateko Monreal haren itsas tradizioa argi ikusten da Ontziola edo Astillero kalearen izenean, eta elizaren gurutze‑gangan zintzilik dagoen dohaintzan: miniaturazko itsasontzi bat miniaturan.

Aztertzeko oso konplexuak diren arrazoiengatik, itsasorako irtenbidea buxatuta geratu zen, eta itsasoari loturiko tradizioa turismoari loturiko patu bihurtu zen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.054 euro-koa zen[24], eta etxegune bakoitzeko 44.628 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (19.616 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 24.112 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 24.478 eurokoa zen[25][oh 1]: gizonena 31.207 eurokoa eta emakumeena 17.305 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 44,5 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 23.258 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 44.899 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 14.468 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 101.209 euro baino gehiago[26].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2023) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
14.325
P20
2.225
17.936
P25
5.569
21.134
P30
8.658
26.506
P40
12.917
31.207
P50
17.305
36.099
P60
22.285
41.300
P70
28.153
43.059
P75
31.650
46.278
P80
37.087
58.215
P90
46.070
74.190
P95
57.066
133.611
P99
86.631
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2023) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
19.715
P10
10.963
28.811
P20
16.511
32.633
P25
19.397
36.472
P30
21.600
42.823
P40
27.669
49.826
P50
35.807
59.019
P60
44.737
68.618
P70
57.952
75.638
P75
66.379
82.877
P80
74.937
105.131
P90
96.498
130.907
P95
114.034
227.301
P99
178.117
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 58,1 soldatak dira[27].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[28][oh 2]. Udalerrian indizea 25,7 da, probintziakoaren (27,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 13.194 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 117.935 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 11,2 zen[29] (Gipuzkoa osoan, % 11,1; udalerriko banaketa antzekoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 10.204 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 45.150 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 22,6 zen[30] (Gipuzkoa osoan, % 21,2).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea10.00020.00030.00040.00050.00060.00070.00080.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Deba udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 2.590 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,9; gainerako % 45,1 inaktibo zeuden (erretiratuak % 58,7, beste inaktiboak % 26,9 eta ikasleak % 14,4).[31] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 56,5 zen eta emakumezkoena % 53,3; langabezia-tasa, aldiz, % 5,6 eta % 8,1 zen, hurrenez hurren.[31]

Okupatuen kopurua 2.383 zen 2023ean, 2021eko 2.284etik gora.[32] Emakumeek okupatuen % 48,1 osatzen dute, eta gizonek % 51,9.

2.383okupatu, 2023+% 4,3 2021etik
% 48,1emakumeak okupatuen artean
% 54,9jarduera-tasa, 2024
% 6,8langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 51,1
% 26,5
% 12,1
Okupatuak · % 51,1Langabeak · % 3,8Ikasleak · % 6,5Erretiratuak · % 26,5Beste inaktiboak · % 12,1
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Deba, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak2.413% 51,11.235% 53,31.178% 49,0
Langabeak177% 3,873% 3,2104% 4,3
Inaktiboak2.130% 45,11.007% 43,51.123% 46,7
Guztira4.720% 100,02.315% 100,02.405% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 67,1), industria (% 26,6), eraikuntza (% 4,1) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 2,2).[32] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 25,8), ondoren merkataritza (% 11,2) eta hezkuntza (% 10,0) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Gipuzkoako mapa
% 26,6
% 67,1
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 2,2Industria · % 26,6Eraikuntza · % 4,1Zerbitzuak · % 67,1
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 25,8
Merkataritza
% 11,2
Hezkuntza
% 10,0
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 8,8
Ostalaritza
% 8,7
Jarduera profesionalak
% 5,8
Administrazio publikoa
% 5,0
Eraikuntza
% 4,1
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 3,8
Beste zerbitzu batzuk
% 2,9
Garraioa eta biltegiratzea
% 2,6
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,5
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 2,2
Etxeetako jarduerak
% 1,9
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,8
Informazioa eta komunikazioak
% 1,8
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,6
Higiezinen jarduerak
% 0,4
Erauzketa-industriak
% 0,2
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 47,5; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 38,6), eta oinarrizko okupazioak % 9,1.[33] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 51,9), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 43,2).

% 38,6
% 47,5
% 9,1
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 38,6Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 47,5Oinarrizko okupazioak · % 9,1Ez dago jasota · % 4,8
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Deba, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak920% 38,6424% 34,3496% 43,2
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak1.131% 47,5641% 51,9490% 42,7
Oinarrizko okupazioak218% 9,1103% 8,3115% 10,0
Ez dago jasota114% 4,868% 5,546% 4,0
Guztira2.383% 100,01.236% 100,01.147% 100,0

Okupatuen % 79,7 besteren konturako langileak dira, eta % 20,3 norberaren konturakoak.[34]

% 17,5
% 65,0
% 14,6
Norberaren kontura, langileak dituena · % 2,8Norberaren kontura, langilerik gabe · % 17,5Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 65,0Besteren kontura, aldi baterakoa · % 14,6
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Deba, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura484% 20,3261% 21,1223% 19,4
Besteren kontura1.899% 79,7975% 78,9924% 80,6
Guztira2.383% 100,01.236% 100,01.147% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 92,0 estatuan jaio zen, eta % 8,0 atzerrian.[31] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,5 okupatuak dira, % 34,0 erretiratuak, % 6,5 ikasleak, % 3,7 bestelako inaktiboak eta % 2,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 61,3 okupatuak dira, % 20,2 bestelako inaktiboak, % 8,6 langabeak, % 6,1 ikasleak eta % 3,7 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,3 okupatuak dira, % 22,4 erretiratuak, % 18,0 bestelako inaktiboak, % 7,7 ikasleak eta % 3,7 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 44,3 okupatuak dira, % 32,5 bestelako inaktiboak, % 9,9 langabeak, % 9,0 ikasleak eta % 4,2 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 53,5
Okupatuak
% 61,3
% 2,4
Langabeak
% 8,6
% 6,5
Ikasleak
% 6,1
% 34,0
Erretiratuak
% 3,7
% 3,7
Beste inakt.
% 20,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 48,3
Okupatuak
% 44,3
% 3,7
Langabeak
% 9,9
% 7,7
Ikasleak
% 9,0
% 22,4
Erretiratuak
% 4,2
% 18,0
Beste inakt.
% 32,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 91,9 estatuan jaio zen, eta % 8,1 atzerrian.[33] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 36,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 7,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 69,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 15,0 oinarrizko okupazioetakoak eta % 10,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 46,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 42,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 7,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 38,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 12,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 36,4
Goi eta erdi maila
% 10,0
% 50,4
Langile kualifikatuak
% 69,0
% 7,7
Oinarrizko okup.
% 15,0
% 5,5
Ez dago jasota
% 6,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 46,0
Goi eta erdi maila
% 12,8
% 42,4
Langile kualifikatuak
% 46,8
% 7,5
Oinarrizko okup.
% 38,3
% 4,2
Ez dago jasota
% 2,1
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[35] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,2 zerbitzuetan ari dira, % 41,4 industrian eta % 6,5 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,0 zerbitzuetan ari dira, % 27,0 industrian, % 9,0 eraikuntzan eta % 4,0 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 84,0 zerbitzuetan ari dira, % 12,3 industrian eta % 2,4 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 91,5 zerbitzuetan ari dira, % 7,4 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 1,9
Nekazaritza
% 4,0
% 41,4
Industria
% 27,0
% 6,5
Eraikuntza
% 9,0
% 50,2
Zerbitzuak
% 60,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 2,4
Nekazaritza
% 1,1
% 12,3
Industria
% 7,4
% 1,3
Eraikuntza
% 0,0
% 84,0
Zerbitzuak
% 91,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 128 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.228 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[36][oh 3]. Udalerriaren azalera 51,5 km² denez, NAE lurraldearen % 23,8 da[37]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 93,5 larre iraunkorrak (1.149 ha, 124 ustiategitan), % 5 arbolak (61,8 ha, 77 ustiategitan), % 1,2 lur goldagarria (15 ha, 69 ustiategitan), % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (2 ha, 82 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,39 ha, 8 ustiategitan)[oh 4].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
24%
76%
NAE · 1.228 ha (% 23,8)Gainerako azalera · 3.926 ha (% 76,2)
NAE, lur-erabileraren arabera
94%
Lur goldagarria · 15 ha (% 1,2)Larre iraunkorrak · 1.149 ha (% 93,5)Arbolak · 61,8 ha (% 5)Baratzeak · 2 ha (% 0,2)Berotegiak · 0,39 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 2.093 behi, 2.653 ardi, 255 ahuntz, 130 txerri, 310 zaldi (probintziako 2. kopururik handiena), 1.557 hegazti, 13 untxi eme eta 1.766 erlauntz (probintziako kopururik handiena) zeuden[38][39].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 3.328 gidari zeuden erroldatuta: 1.904 gizon (% 57,2) eta 1.424 emakume (% 42,8)[40]. Biztanleen % 61,9 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 4.135 ibilgailuk osatzen zuten: 3.035 turismo, 315 furgoneta, 289 kamioi, 270 motozikleta eta 56 ziklomotor[40]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 565 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (455) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,2 urtekoa zen; turismoen % 9,7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 8,7k 25 urte baino gehiago[40]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 60,4 diesel zen eta % 38,6 gasolinazko; 22 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,5; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 22,6k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
40%
32%
23%
0 etiketa · 62 (% 1,5)ECO · 175 (% 4,3)C etiketa · 1.633 (% 40)B etiketa · 1.289 (% 31,6)Etiketarik gabe · 920 (% 22,6)
Turismoak, adinaren arabera
10%
19%
30%
33%
9%
< 4 urte · 293 (% 9,7)4–8 urte · 565 (% 18,6)8–15 urte · 906 (% 29,9)15–25 urte · 1.006 (% 33,1)≥ 25 urte · 265 (% 8,7)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Historikoki, merkataritza eta industria izan dira Debako ekonomiaren oinarri, baita abeltzaintza eta nekazaritza ardatz dituen landa-jarduera ere. Itsasoko ibilbide komertzialak orduko Debako portura edo Altzolako ibaira iristen ziren, XVI. eta XVII. mendeetan. Bi burdinola zituen, eta Gasteiztik iristen zen Gaztelako artilearen merkataritzak eta burdin ingelesak Deba aberasten zuten. Bere itsasadarrean ontziolak izan ziren xx. mendera arte.

Gaur egun, lehen bezala, industria eta merkataritza dira, oraingoan turismo izaerarekin, herriko ekonomia mantentzen dutenak. Zerbitzuen sektorea (% 50 inguru) eta industria (% 38) dira zutabe ekonomikoak. Abeltzaintzak eta nekazaritzak nolabaiteko garrantzia dute.

Lehen sektoreak, nekazaritza- eta abeltzaintza-ustiategietarako 3506 hektarea dituelarik, batez ere abeltzaintzarako, biztanleria aktiboaren %6,5 hartzen du 220 ustiategi txikitan. Nekazaritza autokontsumorako eta eskualdeko herrietako merkatuetan saltzeko baino ez da. Abeltzaintzak esnean eta haragian aritzen dira. Zezen-ganadutegiren bat dago Lasturren eta Itziarren.

Bigarren sektorean, industria metalurgikoak monopolizatzen du, eskualde osoan bezala, ia sektore hori. Automobilaren osagarrien industriak eta makina-erremintak dira gehien ezarrita daudenak. Deba ibarreko lur batzuk aprobetxatzen dira hura kokatzeko, baina industria-gune garrantzitsua Itziarren dago. Deba Behereko eskualdeak, batez ere industriakoa eta ez oso zabala, industria-kokapen mota bat du, eta, horri esker, bertako biztanleak batzuetan bizi eta beste batzuetan lan egin dezakete. Eibar eta Elgoibar bezalako industriaguneetako fabriken beharrak direla eta, eskualde osoan eta handik kanpo hedatu dira.

Zerbitzuen sektoreak, turismoan oinarritua, biztanleria aktiboaren %50 inguru hartzen du. Erakargarritasun turistiko handia hondartza da, eta horren inguruan ostalaritzako jarduerak, jatetxeak, hotelak eta abar egin dira. Udalerriko landa-eremua jarduera horretan sartzen ari da landa-turismoaren bidez.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019. urtean Debak 5.445 biztanle zituen, horietatik %22,92k 65 urte edo gehiago zeukan, eta atzerrian jaiotakoak %8,15 ziren.[41]

Biztanleriaren tamainaUrtea25003000350040004500500055006000189019201950198020102040DebaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 2.654 gizon, 2.720 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.11
0.15
 
95-99
 
0.37
0.68
 
90-94
 
1.88
1.85
 
85-89
 
2.28
3.35
 
80-84
 
3.46
5.99
 
75-79
 
5.48
6.86
 
70-74
 
6.88
7.61
 
65-69
 
7.87
7.16
 
60-64
 
8.12
7.16
 
55-59
 
7.06
7.72
 
50-54
 
7.10
7.27
 
45-49
 
7.87
6.86
 
40-44
 
6.40
5.28
 
35-39
 
4.12
4.48
 
30-34
 
4.85
4.71
 
25-29
 
4.78
5.84
 
20-24
 
5.85
5.28
 
15-19
 
5.00
4.79
 
10-14
 
4.71
3.62
 
5-9
 
2.61
3.35
 
0-4
 
3.24
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[42]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−40−200204060801975198319911999200720152023DebaHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 4976425127402513207−2110179−3881518211−816133156521915315578−6−8−14−51−13−19−21−27−13−15−24
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[43] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea0102030405019962000200420082012201620202024GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 524352426162525546505160605260495754444430333825403732383931
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[44] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 49 udalerri berean jaioak ziren[45], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 7,7 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,9 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Gipuzkoako mapa
Udal
Prob
Esta
Udalerri berean · % 49Probintzia berean · % 28,5Erkidegoan · % 5,9Beste erkidegoa · % 7,7Estatutik kanpo · % 8,9
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 77 Gipuzkoan, % 5,6 Bizkaian, eta % 0,6 Araban jaio ziren[46].

Jaioterria, lurralde historikoka
Gipu
EAEt
Gipuzkoa · % 77Bizkaia · % 5,6Araba · % 0,6EAEtik kanpo · % 16,8
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 6,6k atzerriko nazionalitatea zuen[47]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 31,8), Asia eta Ozeania (% 17,2), Hego Amerika (% 15,5) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Nikaragua, Pakistan, Maroko dira.[48]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Asia
Amerika · % 56,2Europa · % 16,8Afrika · % 13,2Asia · % 13,4Ozeania · % 0,4
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
39
Nikaragua
81
24
Pakistan
8
20
Maroko
8
22
Senegal
4
11
Venezuela
15
7
Bolivia
13
8
Kolonbia
8
4
Honduras
11
3
Argentina
10
3
Ekuador
10
5
Erresuma Batua
8
4
Errumania
9
6
Portugal
6
4
Brasil
7
6
Frantzia
5
3
Errusia
4
1
Mexiko
6
1
Txina
6
3
Ameriketako Estatu Batuak
3
1
Dominikar Errepublika
5
4
India
2
2
Alemania
2
2
Aljeria
2
0
Italia
4
0
Ukraina
4
0
Kuba
3
1
Nigeria
2
2
Txile
1
1
Herbehereak
1
0
Paraguai
2
0
Peru
2
2
Uruguai
0
0
Belgika
1
1
Irlanda
0
0
Polonia
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 3.126 etxebizitza zeuden: 2.344 (% 75,0) nagusiak eta 782 (% 25,0) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[49] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 414 (% 13,3) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 205 (% 6,6) hutsik zeuden.[50] Etxebizitza nagusien % 84,2 jabetzan zegoen eta % 13,7 alokairuan.[49] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 11 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 26 plazarekin (2,36 plaza etxebizitzako).[51]

3.126etxebizitza
2.344nagusi
11etxebizitza turistiko (2026) Gipuzkoako mapa

Etxebizitza multzoa Gipuzkoako mapa (2024)

2.344
782
Nagusiak (2.344)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (782)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021) Gipuzkoako mapa (2021)

2.502
414
Okupatuak (2.502)Noizbehinkakoak (414)Hutsik (205)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Gipuzkoako mapa (2024)

1.973
321
Jabetzan (1.973)Alokairuan (321)Beste modu batean (50)

Guztira 2.344 etxegune zeuden, batez beste 2,3 egoiliarrekoak; horietatik 833 (% 35,5) pertsona bakarrekoak ziren.[49]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Gipuzkoako mapa (2024)

833
639
836
Egoiliar 1 (833)2 egoiliar (639)3-5 (836)6-9 (36)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 94,9 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 47,7 urtekoa.[49] Etxebizitzen % 9,7 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 15,9 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[49] Etxebizitzen % 72,4 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

303
1.334
873
448
Etxebizitza 1 (303)2 (120)3-10 (1.334)11-20 (873)21-40 (448)41 edo gehiago (48)

Gela kopurua

577
1.726
451
1-3 gela (131)4 (577)5 (1.726)6 (451)7 edo gehiago (241)

Bainugela kopurua

1.910
1.185
Bainugela 1 (1.910)2 edo gehiago (1.185)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 11,8 berokuntza zentrala zuten, % 69,3 banakakoa eta % 18,4 noizean behingoa.[49] Horrez gain, % 49,0 hodien bidezko gasa zuten eta % 74,1 igogailua.

Berogailu mota

% 11,8
% 69,3
% 18,4
Zentrala (% 11,8)Banakakoa (% 69,3)Noizean behingoa (% 18,4)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 49,0
Ur bero zentrala% 10,8
Igogailua% 74,1

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 4.781 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 49,6 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 20,2; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 17,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,3.[52] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 45,8 zen 2021ean eta % 49,6 2024an; beraz, 3,7 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,6 izatetik % 12,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 48,4 ziren, eta gizonen artean % 50,7; 2,3 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 14,1 eta gizonen % 10,5 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

4.781biztanle 15 urte edo +, 2024
% 49,6goi-mailako ikasketak+3,7 puntu 2021etik mapa
% 12,3lehen hezkuntza edo gutxiago−2,2 puntu 2021etik mapa
% 10,8ikasten ari dira, 2024
% 12,3
% 17,9
% 20,2
% 49,6
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 12,3Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 17,9Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 20,2Goi-mailako ikasketak · % 49,6
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Gipuzkoako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 61,2 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 38,8 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 43 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 52,2 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 47,8. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,5 ziren.[52]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 0,5
Lehen hezkuntza
% 11,8
DBH eta antzekoak
% 17,9
Batxilergoa
% 10,6
Erdi-mailako LH
% 9,7
Goi-mailako LH
% 19,2
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 14,3
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 10,8
Masterrak eta espezialitateak
% 4,4
Doktoretzak
% 0,9
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Deba, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak2.369% 49,61.191% 50,71.178% 48,4
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa967% 20,2502% 21,4465% 19,1
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)856% 17,9409% 17,4447% 18,4
Lehen hezkuntza edo gutxiago589% 12,3246% 10,5343% 14,1
Guztira4.781% 100,02.348% 100,02.433% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Deba, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 45,8% 21,3% 18,3% 14,64.736
2022% 47,4% 20,7% 18,4% 13,54.719
2023% 48,7% 20,3% 18,0% 13,04.738
2024% 49,6% 20,2% 17,9% 12,34.781

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,8 ikasten ari zen (514 pertsona).[53] Ikasten ari zirenetatik, % 58,6 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 26,8 batxilergoan, % 10,7 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 3,1 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 59,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 57,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 11,5 eta emakumeen % 9,9. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 97,0 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 51,9 eta 25–29 urtekoen % 10,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,7 baino ez.[54] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 49,7 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 49,7.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 97,0
20–24 urte
% 51,9
25–29 urte
% 10,0
30–34 urte
% 6,9
35–39 urte
% 4,3
40–44 urte
% 3,1
45–49 urte
% 2,4
50–54 urte
% 1,6
55 urte edo +
% 0,5
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 0,8
Goi-mailako ikasketak
% 58,6
Erdi-mailako LH
% 10,7
Batxilergoa
% 26,8
DBH eta antzekoak
% 3,1
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,0
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 90,9 estatuan jaio zen, eta % 9,1 atzerrian.[52] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 52,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 25,1 eta % 21,9, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 50,3 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 31,7 eta % 14,6, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 52,9
Goi-mailakoak
% 25,1
% 20,3
Batx. / erdi LH
% 33,7
% 17,3
DBH
% 19,3
% 9,5
Lehen H. edo gutx.
% 21,9
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 50,3
Goi-mailakoak
% 31,7
% 17,6
Batx. / erdi LH
% 32,1
% 18,0
DBH
% 21,5
% 14,0
Lehen H. edo gutx.
% 14,6
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,8 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 10,2.[53] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 60,0 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 43,2 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Debako udaletxea.

2007 eta 2011ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdi politikoa 2011 2007
Botuak%ZinegotziakBotuak%Zinegotziak
Alternatiba 31,44% 5 - -
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV) 21,81% 3 15,7% 2
Eusko Alkartasuna (EA) 17,55% 2 31,11% 5
Aralar 12,82% 2 - -
Itziar Herria Sortzen 7,92% 1 7,74% 1
Eusko Abertzale Ekintza (EAE-ANV) - - 23,07% 3
Ezker Batua-Berdeak/Aralar (EB-B/A) - - 15,6% 2

2011ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetan ezker abertzaleak ez zuen akordiorik lortu zerrenda bateratua aurkezteko, eta Alternatiba, Eusko Alkartasuna eta Aralar nor bere aldetik aurkeztu zen. Alternatibak irabazi zituen hauteskundeak, bost zinegotzi eskuratuz. Euzko Alderdi Jeltzaleak hiru zinegotzi lortu zituen, EAk bi, Aralarrek beste bi eta Itziar Herria Sortzen Itziar herriko plataformak bat.

2015eko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko udal hauteskundeetan aldaketa nabarmena gertatu zen. Debarren Ahotsa herritar plataforma sortu zen, eta hauteskundeak irabaztea lortu zuen (bost zinegotzi, botoen ehuneko berrogei). Ordukoan ezker abertzalea batuta aurkeztu zen Euskal Herria Bildu koalizioan eta beste bost zinegotzi eskuratu zituen. EAJk hiru zinegotziak mantendu zituen. Emaitza horien ondorioz, Debarren Ahotsa plataformako Pedro Bengoetxea hautatu zuten alkate.

Debako udalbatza
Alderdia 2015eko maiatzaren 24a 2011ko maiatzaren 22a
Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Debarren Ahotsa
5 / 13
1.259 (% 40,40)
Euskal Herria Bildu*
5 / 13
1.127 (% 36,17)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3 / 13
667 (% 21,41)
3 / 13
650 (% 22,38)
Alternatiba**
5 / 13
937 (% 32,27)
Eusko Alkartasuna (EA)**
2 / 13
523 (% 18,01)
Aralar**
2 / 13
382 (% 13,15)
Itziar Herria Sortzen
1 / 13
236 (% 8,13)
* 2011n Deban ez zen Bildu koalizioa osatu, eta gero Euskal Herria Bildu izango zen koalizioko alderdi bakoitza bere aldetik aurkeztu zen.
** Euskal Herria Bildu koalizioan integratuta aurkeztu zen.
Datuen iturria: 2015eko eta 2011ko udal hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean

2019ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko udal hauteskundeetako emaitzak hauek izan ziren: EH Bilduk 1.334 boto (6 zinegotzi). Debarren ahotsak 942 boto (4 zinegotzi). EAJk 738 boto (3 zinegotzi). PSE-EEk 79 boto.[55] Gilen García Boyra (EH Bildu) izendatu zuten alkate.[56]

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1979az geroztik, hauek izan dira Debako alkateak eta haien agintaldiak, berrienetik zaharrenera:[57]

  • Alazne Txurruka Allika: 2023 -
  • Gilen Garcia Boyra: 2019 - 2023
  • Pedro Bengoetxea Loiola: 2015 - 2019
  • Maider Zubikarai Beristain: 2012 - 2015
  • Silverio Urkiri Beitia: 2011 - 2012
  • Jesus Maria Agirrezabala Goitokia: 1999 - 2011
  • Elias Olalde Urkiri: 1987 - 1999
  • Iñaki Elosua Elu: 1983 - 1987
  • Roman Galarraga Salegi: 1979 - 1983

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Debako hiztunen testigantzekin osatutako bideoa. Euskal Herriko Ahotsak[58] proiekturako egina, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Deba eskualdeko hainbat herrik osatzen dute Debabarreneko hizkera[59][60]. Administrazioz Gipuzkoa izateak hizkuntzaz ere Gipuzkoara hurreratzea ekarri du eta, oro har, Debabarreneko hizkerak mendebaleko euskararen eta erdialdekoaren arteko zubi lana egiten duela esan dezakegu. Elgoibar, Mendaro eta Mutriku herrietako hizkerak tarteko hizkeratzat hartzen dira, ezin baitira ez mendebaleko euskalkian ez erdialdekoan sartu erabat. Deban eta Itziarren are handiagoa da euskara giputzaren eragina eta erdialdeko euskaran sartu daiteke bertako hizkera.

2016an herritarren %76,98 euskalduna zen.[41]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jauregiak eta etxeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azpiegiturak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elizak eta ermitak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Santa Katalina ermita[64]
  • Elorriagako San Sebastian ermita[64]
  • Lasturko San Nikolas ermita[64]
  • Gurutze ermita[64]
  • San Roke ermita[64]
  • Artzabalgo Santa Ana Ermita[64]
  • Salbatore ermita[64]
  • San Josepeko gurutzea[64]

Historiaurreko aztarnategiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Debar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bitxikeriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erromatarrek Deva deitu zioten Ingalaterrako gaur egungo Chester hiriari, Deba bezala ibai baten amaieran dagoena.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. 1 2 Goikoetxea, Ramirez de Okariz. (2016). Debako euskararen historia soziala. Sorguneak (Mondragon Unibertsitatea - Huhezi) - Debako Udala.
  5. ↑ (Gaztelaniaz) Deba, Deva. – Eukele. 2018-10-29 (kontsulta data: 2024-03-20).
  6. 1 2 Urteaga, Mertxe. (2002). «Erromatar Garaia» Bertan (Gipuzkoako Foru Aldundia) 17 (kontsulta data: 2024-03-20).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) Aldabaldetreku, Patxi. «Etimología de la palabra Deva» Revista Deba Aldizkaria.
  8. ↑ «Euskal Kostaldeko Geoparkea — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-03-24).
  9. 1 2 «Ondare arkeologikoa — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-03-24).
  10. ↑ «Gizarte zerbitzuak — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  11. ↑ «Nagusien egoitza — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  12. ↑ «Udal kiroldegia — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  13. ↑ «Udal artxiboa — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  14. ↑ «Ostolaza udal liburutegia — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  15. ↑ «Debako udal Euskaltegia — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  16. ↑ «KZgunea — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  17. 1 2 3 «Ikastetxeak — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  18. ↑ «Inicio - MENDATA BHI» www.mendatabhi.hezkuntza.net (kontsulta data: 2020-04-09).
  19. ↑ «Deba Musikal — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  20. ↑ «Arte eskola — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  21. ↑ «Gaztelekua — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-04-09).
  22. ↑ (Gaztelaniaz) Urzainqui, Tomás. (1998). La Navarra marítima. Pamiela, 201 or. ISBN 84-7681-284-1..
  23. ↑ «Los colgantes de Praileaitz I - Gipuzkoa» www.gipuzkoamuseobirtuala.net (kontsulta data: 2024-03-16).
  24. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
  25. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  26. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
  27. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
  28. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  29. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  30. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  31. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  32. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  33. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  34. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  35. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  36. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  37. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1611504.
  38. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  39. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  40. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  41. 1 2 «Web Eustat. Datos Estadísticos de Deba» www.eustat.eus (kontsulta data: 2020-03-24).
  42. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  43. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  44. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  45. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
  46. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  47. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  48. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
  49. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  50. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  51. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  52. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  53. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  54. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  55. ↑ www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-03-24).
  56. ↑ «Udala — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-03-24).
  57. ↑ «Alkateak» www.deba.eus (Debako Udala) (kontsulta data: 2026-09-10).
  58. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-06-12).
  59. ↑ «Debabarrenekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-05-30).
  60. ↑ «Deba - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-05-30).
  61. 1 2 3 «Ondare zibila — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-03-24).
  62. ↑ «Mutriku eta Deba batzen dituen zubiaren zati bat erori da - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza» Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza 2018-07-05 (kontsulta data: 2020-03-24).
  63. ↑ «Santa Maria — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-03-24).
  64. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «Ondare erlijiosoa — Debako udala» www.deba.eus (kontsulta data: 2020-03-24).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Deba&oldid=11788364"(e)tik eskuratuta