Puma

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Life

Puma
Fosilaren garaia:
Pleistozeno - Holozeno, 0,3 Ma-0 Ma

Iraute egoera
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Animalia
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Ordena: Carnivora
Familia: Felidae
Generoa: Puma
Espeziea: Puma concolor
(Linnaeus, 1771)
Azpiespezieak
  • P. c. anthonyi
  • P. c. cabrerae
  • P. c. concolor
  • P. c. coryi?
  • P. c. costaricensis
  • P. c. couguar
  • P. c. puma
Hedadura mapa
Sinonimoak

Puma (Puma concolor) felidae familiako espeziea da. Ameriketan jatorria duen bigarren felidorik handiena, jaguarraren ondoren. Espezie generalista da, kontinenteko ia habitat guztietan bizi dena[2].

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pumak katu lirain eta bizia da; gorputz luzea du eta haren tamaina txikiagatik, lehoi emearen antza handia du; horregatik, Amerikako lehoi zein mendi lehoi izenez ere ezagutzen da. Burua gorputzarekin konparatuz gero, nahiko txikia da.

Sorbaldeaainoko altuera 60-80 zentimetro bitartekoa da eta sudurretik isats ertzerainoko luzera 2,4 metrora iritsi da inoiz; hala ere, 1,5 eta 2,75 metroren ingurukoa da.

Iparraldeko pumak hegoaldekoak baino handiago eta pisutsuagoak dira.

Arren batez besteko pisua 53-72 kg-koa da eta emeena, 34-48 kg. Munduko laugarren felido handiena da, lehoinabar afrikarraren parean, horiek batez bestean pisutsuagoak eta sendoagoak izan arren). Pumak ez dira panteratzat jotzen, orro egiteko gaitasunik ez daukatelako. Pantera familiaren deskribapen zehatzean, pantera gisa hartzen da orro egiteko gai den felidoa, eta sailkapen fin horretan tigreak, lehoiak, jaguarrak eta lehoinabarrak daude soilik.

Elikadura eta ehiza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pumak harrapa dezakeen edozein harrapakin jaten du, intsektuak nahiz ungulatu handiak. Haren harrapakin gogokoenak oreinak eta tamaina antzekoko ungulatuak dira. Armadiloak, txerri basatiak, altzeak, narrastiak eta hegaztiak ere ehizatzen ditu.

Puma oso animalia bizkorra eta malgua da: felido guztien artean, jauzirik luzeenak eta altuenak eman ditzake. Abilezia hori aprobetxatuz, jauzi batekin harrapakinaren lepoa heldu eta airerik gabe zein odol fluxurik gabe utziz hiltzen du; behar izanez gero, muturra estaliz ere ito ditzake harrapakin handiak.

Pumak harrapari trebe eta indartsuak dira: beraiek baino bost aldiz handiagoak diren animaliak hiltzeko gai dira, altze ar handiak, kasu.

Hedapen geografikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Puma Ipar-Ameriketatik (Alaska eta Kanadako iparraldea izan ezik) Hego-Ameriketaraino hedatzen da eta kontinente horretako herrialde askotan aurki daiteke, nahiz eta azken hamarkadetan haren presentzia nabarmen jaitsi den.

Azpiespezieak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pumak hainbat azpiespezie ditu:

- Hego Amerikako ekialdeko puma (Puma concolor anthonyi) Nelson & Goldman, 1931.

- Argentinar puma (Puma concolor cabrerae) Pocock, 1940.

- Hego Amerikako iparraldeko puma (Puma concolor concolor) Linnaeus, 1771.

- Erdialdeko Amerikako puma (Puma concolor costaricensis) Merriam, 1901.

- Ipar Amerikako puma (Puma concolor couguar) Kerr, 1792.

- Hego Amerikako hegoaldeko puma (Puma concolor puma) Molina, 1782.

Bizi-zikloa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pumak ez du harrapari naturalik, lehian dabiltzan etsai asko bai ordea. Iparraldeko gunetan hartz arreekin eta otso taldeekin lehiatzen da; hartza askoz ere handiagoa da eta otsoak taldeetan ibiltzen direla kontutan izanik (otso bakarti batek ez dio arriskurik sortzen). Hegoaldean, berriz, jaguar handiago eta indartsuarekin lehiatzen da.

Dena den, lehia bizien duen animaliarekin otsoa da, biek ala biek harrapakin berberak dituztelako, eta bi animalia horien arteko borrokak eta elkar hilketak ugariak izaten dira. Pumak otso bakartiak sarritan hiltzen dituzte lehia horren borrokagatik, baina otsoak taldeetan daudenean, egoera erabat aldatzen da, eta sarritan pumak hilik edo desplazaturik suertatzen dira.

Pumak garrantzi handia du bere habitateko kate trofikoan.

Iraute egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arriskuan edo arriskuan sartzeko zorian diren animalien zerrendak puma kezka txikitik ia arriskuan dagoen espeziera aldatu du sailkapenean, ikerketa berriek arrisku ahulera igotzeko aukera baztertu gabe. Izan ere, azkeneko urteotan jasaten ari den desplazamendua kontuan hartu beharrekoa da.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Puma Aldatu lotura Wikidatan
Wikispezieetan informazioa gehiago aurki dezakezu: Puma_concolor


Biologia Artikulu hau biologiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.