Lehoi

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Life

Lehoia
Lehoi arra
Iraute egoera
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Animalia
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Ordena: Carnivora
Familia: Felidae
Generoa: Panthera
Espeziea: Panthera leo
Hedapen mapa

Lehoia (Panthera leo) ugaztun bat da, Felidae familiakoa. Arra oso erraz bereizten da, duen adatsagatik. Ar batek 250 kilogramoko pisua izan dezake. Emeak txikiagoak dira, 180 kilogramo ingurukoak. Lehoiak haragijaleak dira eta erlazio familiarretan oinarritutako bizimodua dute. Emeek taldea sortzen dute, eta haiekin familia harremanik ez duen ar batekin eta kume guztiekin bizi dira. Emeek ehizatzen dute, eta arrek lurraldea zaintzen dute. Kume arrak, heltzean, familiagunetik kanporatuak dira.

Lehoiak poligamoak dira. Emeak 18 eta 26 hilabete artean izaten ditu kumeak. Zoologikoetan daudenean, urtean behin dute kumaldia. Lehoi emearen ernaldiak 110 egun irauten du: kume bat eta lau artean izaten ditu aldi bakoitzean. Zoologikoetan 30 urte arte bizi izaten dira, baina basatiak direnean arrak 12 urte eta emeak 16 urte inguru bizi ohi dira.

Lehoia espezie bulnerablea da eta, bere banaketa-eremu afrikarrean, azken bi hamarkadetan zehar populazioen gainbehera bat sufritu du, seguraski itzulezina, % 30-%50 arteko galera sufritu dituzte.; populazioak ez dira bideragarriak mugatutako erreserbetatik eta parke nazionaletatik kanpo. Nahiz eta gainbehera honen kausa erabat ulertua ez izan, habitataren galera eta pertsonekiko estutasunak kezka-arrazoirik garrantzitsuenak dira gaur egun. Lehoiak, Erroma Zaharretik gaur egunera, gatibutasunean izan dira eta XVIII. mendearen amaieretatik oso preziatuak bilakatu dira eta mundu guztiak zoologikotan erakutsitako espeziea izan dira. Berezko zoologikoak ugalketa programetan laguntzen ari dira mehatxatutako subespezie asiarra babesteko.

Arrak oso ondo bereizi ahal dira, lepoan duten ileagatik. Horri esker, oso sarritan agertzen da literaturan, bandera nazionaletan eta filmak eta literatura garaikideetan eskulturan, pinturan...

Izena eta Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehoiaren izenak, antzekotasun handia duena hizkuntza erromanikoetan,Latinetik (Leo) eta grekera zaharretik (λέων) dator. Hebreerazko lavi hitzarekin ere egon ahal da erlazionatuta. Egiptoar zaharra bezala lehoia Felis leo bezala deskribatuta izan zen askotan, XVIII. Mendean, Carlos Linneok bere lanean Sistema Naturae, deskribatu zuen moduan. Bere izen zientifikoaren osagai generikoan oinarritzen da, Panthera-ren, grekoan jatorria duela uste dute sarritan, Pan- ("guztia") eta ther-("piztia"), baina herriko etimologian izango litzateke.

Hedapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egun, lehoirik gehienak Afrikako hego eta mendebaldean bizi dira, baina haien bizilekuak oso arin murrizten ari dira. Gaur egun Afrikan 16.500 lehoitik 47.000ra bitartean besterik ez dagoela kalkulatu da. Espezie horren urritzea eragiten duten kausak ez dira oso argiak, baina biologo askoren ustez errua gizakiarena da.

Lehoiek askatasunean bizirik iraungo badute, beharrezkoa da natura parkeak zaintzea, hala nola Ethosa parke nazionala.

Morfologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mutur ahaltsu batzuekin, baraila sendoarekin eta zortzi zentimetroko txakur-hortz batzuekin, lehoia bigarren felino bizidun handiena da tigrearen ondoren.Presa handiak hil ditzake eta bere koloreak beise argitik marroi horixkara doaz, gorrixka edo okre ilunetatik pasatuz. Behealdeak argiagoak izan ohi ditu eta isatsaren azkeneko muturreko ileak beltzak ditu. Lehoi umeek daukate zikindutako adinarekin, nahiz eta batzuetan hanketan eta sabelean, lehoi emeetan batez ere.

Lehoi helduen pisua gehienetan aldatzen da, arren pisua 150-250 kg-en artean eta emeak, 120-182 kg. Buruaren eta gorputzaren luzera arrena, 170 zentimetrotik 250 zentimetrora eta emeak, 140 CM-tik 175 CM-ra; Arren isatsak 105 Cm neurtzen du eta emeena 90 CM-tik 100 CM-ra. Bai arrak bai emeak, isatsaren amaieran ile-mulu bat dute brotxa formarekin. Lehoi batzuengan, ileak "arantza" eta "ezproia" ezkutatzen du.

Melena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehoi arraren melena, bakarra felinoen artean, ezaugarri nabarmena da espezie honetan. Egiten du lehoiak handiagoa irudi dezala, larderia bikaina eraginez, lehoien lehiakideak beste lehoi batzuen kontra.19 hiena, absentzia, ikusten du kolorea eta adatsaren tamaina elkartu daude baldintza genetikoekin, heldutasun sexualarekin, klimarekin|giroarekin eta testosterona-ekoizpenarekin; orokorrean, zenbat ilunago eta trinko nahiz adatsa, osasuntsuagoa lehoia da.

Lehoi taldeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi lehoi talde mota daude:

  • Saldoak: 5-6 lehoi emez, haien kumeez eta ar batez edo koalizio deiturikoan elkartutako bi arrez osatutako taldeak.
  • Nomadak: lurralde handietatik zehar ibiltzen dira, batzuetan bakarrik eta bestetan bikoteka.

Dieta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehoiak animali haragijaleak dira, hau da, beste animalia batzuk jaten dituzte. Harrapakinari hozka eginda itoarazita hil ohi dute. Gehien harrapatzen dituzten animaliak, ñuak, oreinak, zebrak eta basurdeak izaten dira.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lehoi Aldatu lotura Wikidatan
Wikiztegian orri bat dago honi buruz: lehoi .
Wikispezieetan informazioa gehiago aurki dezakezu: Panthera leo