Sushi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Sushi
Various sushi, beautiful October night at midnight.jpg
Osagaiak
Oinarria cooked ricea Itzuli
Historia
Jatorria Japonia
Logo ecriture Japon.png
Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.
Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galdera
ikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez.
Sushi

Sushi (japonieraz: すし, 寿司, 鮨, 鮓, 寿斗, 寿し, 壽司?) ozpinetan egindako arrozaz (shari) eta beste osagaiez (neta) egindako Japoniako platera da. Sushi guztietan arroza izan arren, gehienetan agertzen den neta itsaskia da. Normalean pieza txikietan zerbitzatzen da, hozkada baten neurrikoa. Osagaiak eta formaren arabera sailkatzen dira.

Itsaski gordina bakarrik duen platerak sashimi du izena.

Itxuraren arabera honako sushi motak daude:

edo Makimono (japonieraz: 巻物 "biribilki batzuk"?)

  • Nigirizushi (japonieraz: 握り寿司 "eskuz egindako sushi"?)

, Oshizushi (押し寿司, "zapaldutako sushi") edo hako-zushi (japonieraz: 箱寿司 "sushi-kutxa"?)

Sushi hitza bi japoniar hitzen lotura da, SU= Ozpina eta Shi= Arroza.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sushiak Txinan du jatorria K.o II mendean. Hasiera batean kontserbatze metodo bezela erabiltzen zen. Horretarako arroza eta arraina egosten zituzten, gero arraina arrozez biltzen zuten denbora batez harrotzen utziz, gero arraina bakarrik jateko.

K.o VII. mendean, txinatarren emigrazioari eta japoniar monje budistei esker, narezushi metodoa Japonian zabaldu zen.[1]

XVII. mende erdialdean,  Matsumoto Yoshichi doktoreak, arrozari ozpin-arroza gehitzeko idea izan zuen. Aldaketa honi esker harrotze denbora izugarri gutxitu zen.

Urte batzuk beranduago arraia bakarrik jan ordez, harrotze denboran erabilitako osagaiak( arroza, ozpin-arroza…) ere jaten hasi ziren. Horrela gaur egungo sushiari antz handiagoa hartuz.

XVIII. mende amaieran Yohei Hanayak Niguiri-zushia sortu zuen. Honekin sushiaren elaborazio denbora murriztu zuen arrain gordina erabiltzeari esker.

Bigarren Mundu Gerra ondoren, sushi postuak geroz eta ohikoagoak bilakatu ziren, mundu osoan zabalduz.

Mundu osoan zehar ikusi ditzazkegun japoniar jatetxe baten adibidea

Gaur egun edozein hirietan aurkitu ditzazkegu sushia zerbitzatzen duten japoniar jatetxeak. Supermerkatuetan ere saltzen da.

Osagaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arroza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sushia egiteko, arroz japoniarra erabiltzen da. Arroz hau txuria, gozoa eta ale motzekoa da. Arroz-ozpina, azukrea, ura , alga konbu eta ardo japoniarrarekin(saku) prestatzen da.  Sukaldatzean likatsua eta krematsua geratzen da.

Maneatzeko orduan, hainbat moduetara egin daiteke. Adibidez, Tokion gatza gehiago jartzen diote Osakan baino, non gozoagoa da.

Arroza sukaldatu ondoren giro-tenperaturan jartzea itxoin behar da, jarraian prestatzeko.

Alga nori[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zenbait sushi moten, makizushi eta temakien, bilgarri begetala da. Jateko alga mota bat da. Hasieran portuetatik atera eta eguzki azpian lehortzen uzten ziren. Jan baino lehen txigortu egin behar da. Gaur egun produktu hau ekoiztu, prozesatu, txigortu eta paketatu modu industrialean egiten da. Kalitate oneko Alga Noria lodia, leuna eta disdiratsua izan behar du eta ezin ditu tarteak izan laminen artean. Geroz eta ilunagoa izan hobea izango da.  Nutritiboki balio handikoa da, proteinei, mineralei eta bereziki iodoari esker. Hortaz gain, aberatsak dira bitamina A, B1, B2, B6...ean

Alga noria tamagoarekin ordezkatu daiteke. Hau japoniar tortila bat da, fina eta puntu gozo batekin.

Barrubete ezberdinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrainak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Segurtasun eta estetikako arrazoiak direla eta, arraina freskoa eta kalitate onekoa izan behar du. Garrantzitsua da usainik gabekoa, kolore bizikoa eta parasitorik gabekoa izatea. Sushian itsasoko arraia erabiltzerakoan, hau lehenago izoztu egiten da. Gehien erabiltzen diren arrain motak hauek dira: atuna, izokina, txelba arrunta, txitxarroa eta berdela.

Kanimaka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karramarro makiltxoak dira.

Mariskoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erabilienak kalamarra, olagarroa, otarrainxka, itsas trikua eta hainbat motatako txirlak dira. Gainerako marisko motak ez dira erabiltzen, zaporeak ez duelako arrozarekin bat egiten.

Begetalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lutxarbi japoniarra, soja harrotua, ahuakatea, pepinoa, tofua eta aranak.

Haragi gorriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txahal haragi beratza edo txerri urdaiazpikoa erabiltzen dira.

Arrautzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrabak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mota ezberdinetakoak erablitzen dira. Batez ere, taroko, kazunoko, shirako, ikura, sujiko eta masago.

Osagaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sushi-zu[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arroz ozpin bat da, gatza, azukrea eta mirina gehitzen zaiona.

Shoyu[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Japoniar soja saltsa da.

Gari[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jengibre

Shizo[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garia bezela erabiltzen den belarra da.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz)  Viveur, Bon «Narezushi, origen del sushi actual» www.bonviveur.es . Noiz kontsultatua: 2019-05-21 .
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sushi Aldatu lotura Wikidatan