Sushi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Sushi
raw fish dish (en) Itzuli, seafood dish (en) Itzuli eta Japanese rice dish (en) Itzuli
Various sushi, beautiful October night at midnight.jpg
Osagaiaksumeshi (en) Itzuli
Historia
JatorriaJaponia
Logo ecriture Japon.png
Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.
Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galdera
ikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez.
Sushia

Sushi (japonieraz: すし, 寿司, 鮨, 鮓, 寿斗, 寿し, 壽司?) ozpinetan egindako arrozaz (shari) eta beste osagaiez (neta) egindako Japoniako platera da. Sushi guztietan arroza izan arren, gehienetan agertzen den neta itsaskia da. Normalean pieza txikietan zerbitzatzen da, hozkada baten neurrikoak. Osagaien eta formaren arabera sailkatzen dira.

Sushi hitza bi japoniar hitzen lotura da, su ("ozpina") eta shi ("arroza"). Itsaski gordina bakarrik duen platerak sashimi du izena.

Itxuraren arabera, honako sushi motak daude:

  • Chirashizushi (japonieraz: ちらし寿司 "sushi barreiatua"?)

edo Makimono (japonieraz: 巻物 "biribilki batzuk"?)

  • Nigirizushi (japonieraz: 握り寿司 "eskuz egindako sushi"?)

, Oshizushi (押し寿司, "zapaldutako sushi") edo hako-zushi (japonieraz: 箱寿司 "sushi-kutxa"?)

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sushiak Txinan du jatorria, K.o II. mendean. Hasiera batean, janaria kontserbatzeko era zen. Horretarako, arroza eta arraina egosten zituzten, gero arraina arrozez biltzen zuten denbora batez, harrotzen utzi eta gero, arraina bakarrik jateko. K.o VII. mendean, txinatarren emigrazioari eta japoniar monje budistei esker, narezushi metodoa Japonian zabaldu zen.[1]

XVII. mendearen erdialdean, Matsumoto Yoshichi sendagileak arrozari ozpin-arroza gehitzeko ideia izan zuen. Aldaketa horri esker, harrotze denbora izugarri gutxitu zen. Handik urte batzuetara, arraina bakarrik jan beharrean, harrotze denboran erabilitako osagaiak (arroza, ozpin-arroza…) ere jaten hasi ziren. Horrela, gaur egungo sushiaren antz handiagoa hartu zuen.

XVIII. mendearen amaieran, Yohei Hanayak nigiri-zushia sortu zuen. Horrekin, sushiaren prestaketa denbora murriztu zuen, arrain gordina erabiltzeari esker. Bigarren Mundu Gerra ondoren, sushi postuak gero eta ohikoagoak bilakatu ziren, mundu osoan zabaldu zirelako: egun, edozein hiritan sushia zerbitzatzen duten japoniar jatetxeak aurki daitezke; halaber, supermerkatuetan ere saltzen da.

Sushi-taberna bat

Osagaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arroza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sushia egiteko, arroz japoniarra erabiltzen da, arroz zuria, gozoa eta ale motzekoa. Arroz-ozpina, azukrea, ura, konbu alga eta ardo japoniarrarekin (sakea) prestatzen da. Prestatzean, likatsua eta krematsua geratzen da.

Maneatzeko orduan, hainbat modutara egin daiteke. Adibidez, Tokion gatz gehiago jartzen diote Osakan baino, adibidez. Arroza prestatu ondoren, giro-tenperaturan jartzea itxoin behar da, jarraian prestatzeko.

Nori alga[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nori alga zenbait sushi motaren (hots, makizushi eta temakien) bilgarri begetala da. Jateko alga mota bat da: hasieran, portuetatik atera eta eguzkitan lehortzen uzten ziren. Jan baino lehen, txigortu behar da. Egun, produktu horren ekoizpena, prozesakeata, txigorketa eta bilketa modu industrialean egiten da. Kalitate oneko nori algak lodia, leuna eta disdiratsua izan behar du eta ezin du tarterik izan geruzen artean. Zenbat eta ilunagoa izan, hainbat eta hobea izango da. Elikadurari dagokionez, balio handikoa da, proteinei, mineralei eta bereziki iodoari esker. Hortaz gain, aberatsak dira bitaminetan, A, B1, B2 eta B6 baitauzka, besteak beste. TTmagoarekin ordezka daiteke: japoniar opil bat da, fina eta puntu gozo batekin.

Barrubeteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrainak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Segurtasun eta estetikako arrazoiak direla eta, arraina fresko eta kalitate onekoa behar da. Garrantzitsua da usainik gabekoa, kolore bizikoa eta bizkarroirik gabekoa izatea. Sushian itsasoko arraia erabiltzerakoan, lehenago izoztu egiten da. Gehien erabiltzen diren arrain motak hauek dira: atuna, izokina, txelba arrunta, txitxarroa eta berdela.

Kanimaka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karramarro makiltxoak dira.

Itsaskiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erabilienak kalamarra, olagarroa, otarrainxka, itsas trikua eta hainbat motatako txirlak dira. Gainerako itsaski motak ez dira erabiltzen, zaporeak ez duelako arrozarekin bat egiten.

Barazkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lutxarbi japoniarra, soja harrotua, ahuakatea, pepinoa, tofua eta aranak.

Haragi gorriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txahal haragi beratza edo txerri urdaiazpikoa erabiltzen dira.

Arrautzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrabak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat motatakoak erablitzen dira. Batez ere, tarokoa, kazunoko, shirakoa, ikura, sujikoa eta masagoa.

Osagaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sushi-zu[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arroz ozpin bat da: gatza, azukrea eta mirina gehitzen zaizkio.

Shoyu[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Japoniar soja saltsa da.

Gari[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jengibrea

Shizo[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gariaren ordez erabiltzen den belarra da.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz) Viveur, Bon. «Narezushi, origen del sushi actual» www.bonviveur.es (Noiz kontsultatua: 2019-05-21).

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]