Valladolid

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Valladolid
 Gaztela eta Leon
Mi ciudad.JPG
Valladolideko bandera

Valladolideko armarria

Administrazioa
Estatua  Espainia
Erkidegoa  Gaztela eta Leon
Probintzia Banderaprovvalladolid.svg Valladolid
Izen ofiziala Valladolid
Alkatea Oscar Puente Santiago Logotipo del PSOE.svg
Postakodea 47001 - 47016
INE kodea 47186
Kokapena
Koordenatuak 41° 39′ 07″ N, 4° 43′ 43″ W / 41.651980555556°N,4.7285611111111°W / 41.651980555556; -4.7285611111111Koordenatuak: 41° 39′ 07″ N, 4° 43′ 43″ W / 41.651980555556°N,4.7285611111111°W / 41.651980555556; -4.7285611111111
Valladolid hemen kokatua: Espainia
Valladolid
Valladolid
Valladolid (Espainia)
Valladolid hemen kokatua: Gaztela eta Leon
Valladolid
Valladolid
Valladolid (Gaztela eta Leon)
Demografia
Biztanleria 303.905 bizt. (2015) Red Arrow Down.svg -2.925
% 47,12 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 52,88
Eremua 197 km2
Dentsitatea 239,52 bizt/km²
Garaiera 698 m
Distantzia 193 km Madrila
Datu gehigarriak
Sorrera XI. mendean
http://www.ava.es

Valladolid[1] Espainiako ipar-mendebaldean dagoen hiria da, 13. populatuena dena. Halaber, Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko hiriburua eta udalerririk populatuena eta izen bereko probintziako hiriburua da.

Historikoki garrantzia handia eduki zuen Valladolidek XV., XVI. eta XVII. mendeetan, azken haren hasierako urteetan Espainiako Inperioaren hiriburua izatera iritsi zelarik. Horren guztiaren lekuko dira hiriko Ondare Zibil eta Erlijiosoa, baita bertan jaio edota hil ziren hainbat sona handiko pertsona.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 317.864 biztanle zituen hiriak, eta 2015ean jaitsi zen populazioa 303.905 biztanlera. 197.5 km²-ko azalera du. Metropoli esparrua 23 udalerrik osatzen dute, guztira 414.281 biztanlerekin (2013).

Auzo nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • San Pedro Regalado: 34.461 biztanle (2008).
  • La Rondilla: 34.370.
  • Las Delicias: 30.451.
  • Parquesol: 26.368.
  • Pajarillos: 22.903.
  • La Victoria: 17.548.
  • Huerta del Rey: 16.112.
  • La Circular: 11.379.
  • Covaresa: 8.774.
  • La Pilarica: 7.886.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dueroko ibaiadarra den Pisuerga ibaiak hiria zeharkatzen du, bertan "Las Moreras" hondartz artifiziala daukala. Halaber, bi ubide artifizial ditu, Canal de Castilla (XVIII eta XIX. mendeen artean egindakoa) eta Canal del Duero izenekoak.

Orografiari dagokionez, hiriburutik gertu muino kateak zabaltzen dira, ezagunena Cerro San Cristóbal (843 m) izenekoa delarik, Iberiar goi-lautadaren barruan beti ere. Hiria 700 metro inguruko altueran dago kokatuta.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima mediterraneo eta kontinental artekoak eragiten du hirian, lehorra eta muturrekoa orokorrean, negu hotz eta uda beroekin.

Datu klimatikoak (Valladolid)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 17.0 23.6 24.6 29.2 33.0 37.0 39.4 38.6 37.6 29.0 23.2 19.8 '
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 7.4 10.3 13.4 14.8 18.7 23.9 28.5 28.2 24.2 17.6 11.8 8.1 17.2
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.1 5.1 7.2 8.7 12.3 16.6 20.1 20.1 17.0 11.8 6.9 4.2 11.1
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) −18.8 −16.0 −12.4 −6.5 -5.4 -0.5 2.4 2.4 -0.4 -5.6 -9.2 −12.6 '
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -1.2 -0.1 1.0 2.6 5.8 9.2 11.7 12.0 9.8 6.0 2.1 0.2 4.9
Pilatutako prezipitazioa (mm) 42 33 23 48 54 35 19 19 30 45 48 55 455
Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) 7 6 5 8 9 5 3 3 4 7 7 8 71
Eguzki orduak 120 155 203 220 264 313 361 340 245 196 136 98 2645
Hezetasuna (%) 86 76 66 66 65 58 49 51 58 72 81 87 68
Iturria: [2]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Merkataritza eta industria dira nagusi azken hamarkadetan, automobilgintza eta metalurgia besteak beste. 2013an 10 enpresa nagusiak "Renault-España", "Michelín", "Iveco", "El Árbol", "Aquagest", "Lauki" (Lactalis), "Begar", "ACOR", "Grupo Norte" eta "Queserías Entrepinares" izan ziren.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1900 1920 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2009 2015
70.951 75.687 108.902 119.499 150.959 233.974 320.293 330.700 316.580 317.864 303.905

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Monumentuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • San Pablo eliza: Aurrealde gotiko ikusgarria duena eta izen bereko enparantzan dagoena.
  • Palacio Pimentel jauregia, Pizkunde garaikoa: Bertan jaio zen Filpe II.a erregea. San Pablo enparantzan dago kokatuta, elizaren ondoan.
  • Palacio Villena jauregia: Aurrekoaren ondoan eta garai berekoa, bertan dago Eskultura Museo Nazionala.
  • Palacio Real jauregia: Beste bien zonalde berean kokatua. Bertan bizi izan ziren Karlos I.a, Filipe II.a, Filipe III.a eta Napoleon Bonaparte, eta bertan Filipe IV.a jaio zen. San Pablo enparantzan dauden beste monumentuekin batera "Reales Sitios" osatzen ditu.
  • Valladolideko katedrala: Garai desberdinetako osagaiekin.
  • Santa Maria La Antigua eliza gotikoa: Dorre erromanikoarekin. Kaetdralaren ingurunean dago kokatuta.
  • Valladolideko Unibertsitatearen aurrealdea: XVIII. mendekoa. Katedralaren ingurunean hau ere bai.
  • Magdalena Eliza (XVI. mendekoa): Colonen museo-etxearen ondoan kokatuta.
  • Agustindar Filipinarren Komentua: Neoklasiko estilokoa, bertan dago Museo Oriental delakoa. Campo Grande parkearen inguruan dago kokatuta.
  • Plaza Nagusia XVI. mendean egindakoa.

Museoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nabarmenenak Eskultura Museo Nazionala eta Ekialdeko Artearena (Museo Oriental) dira. Baina aipatzekoak dira halaber Cervantes, Zorrilla eta Colonen museo-etxeak.

Zinema jaialdia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Semana Internacional de Cine de Valladolid (SEMINCI) Valladoliden urtero urriaren bukaeran antolatzen duten zinema jaialdi entzutetsua da. 1956an abiatu zuten, izaera erlijiosoarekin. Teatro Calderón antzokia zinemaldiaren egoitza da eta "Urrezko Galburua" sari nagusia.

Aste Santua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nuestra Señora de las Angustias (1561)

Valladolideko Aste Santua hiriko kultura ekitaldirik garrantzitsuena da, alde batetik XVI. eta XVII. mendeetako balio handiko tailu edo eskultura polikromatuengatik, Juan de Juni, Gregorio Fernández eta Francisco del Rincón-ek egindakoak, haietako asko Eskultura Museo Nazionalean daudenak urte osoan zehar. 1980ean izendatu zuten Nazioarteko Interes Turistikotzat. 20 kofradia prozesioan zeharkatzen dute hirigune historikoa, "Santa Vera Cruz", "Angustias", "La Piedad", "La Pasión" eta "Nuestro Padre Jesús Nazareno"-renak zaharrenak izanda. Balio artistikoaz gain, isiltasuna eta soiltasuna ekitaldi honen ezaugarri nagusiak dira.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Futbolean Real Valladolid hiriko talde nagusia da, hainbat denboralditan Espainiako Ligaren Lehen Mailan aritutakoa. Errugbian bestela El Salvador taldea oso azpimarratzekoa da, izan ere 8 Liga eta 7 Kopa eskuratu dituzte 2016 arte.

Azkenik, desagertutako taldeen artean Forum Valladolid CB saskibaloian eta Club Balonmano Valladolid eskubaloian nabarmentzekoak dira. Azken honek 2 Errege Kopa, ASOBAL Kopa 1 eta Europako Errekopa 1 eskuratu zituzten.

Osasungintza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiriko bi ospitale publiko nagusiak, biak ala biak SACYL zerbitzu autonomikoan sartuta, Hospital Clínico Universitario de Valladolid (777 ohe) eta Hospital Universitario Río Hortega (589 ohe). Azken honen ordez Nuevo Río Hortega eraiki zuten Las Delicias auzoan 2009an. Halaber, Valladolideko Unibertsitatean Erizaintza Eskola eta Medikuntza Fakultatea daude.

Hedabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"El Norte de Castilla" hiriko egunkaririk irakurriena da, 1854an sortua eta gaur egun "Vocento" taldekidea dena.

Argazkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pertsonaia ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Valladolid ondorengo hiriekin senidetuta dago:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Valladolid Aldatu lotura Wikidatan