A Clockwork Orange (filma)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Alexen taldearen uniformea.
A Clockwork Orange
Datuak
Jatorrizko izenburua A Clockwork Orange
Izenburua euskaraz Laranja Mekanikoa
Urtea 1971
Estreinaldia Erresuma Batua: 1972ko urtarrilaren 13a
Estatu Batuak: 1972ko otsailaren 2a
Herrialdea  Erresuma Batua
Ameriketako Estatu BatuakAmeriketako Estatu Batuak
Iraupena 136 minutu
Aurrekontua 2,2 milioi $
Banatzailea Warner Bros.
Zuzendaria
Stanley Kubrick
Ekoizleak
Stanley Kubrick
Gidoilariak
Gidoia: Stanley Kubrick
Eleberria: Anthony Burgess
Aktoreak
Malcolm McDowell
Patrick Magee
Adrienne Corri
Michael Bates
Warren Clarke
Miriam Karlin
James Marcus
Michael Tarn
Philip Stone
Sheila Raynor
Godfrey Quigley
Clive Francis
David Prowse
Anthony Sharp
Musikagileak
Wendy Carlos
Erika Eigen
Argazkilariak
John Alcott
Jatorrizko hizkuntza
Ingelesa
Webgunea
A Clockwork Orange filmaren IMDBko fitxa ikusgai
Datu gehigarriak
Irabaziak: 26.589.400$


Hasierako Korova tabernaren dekorazioa.

A Clockwork Orange filma (ingelesez literalki Erlojutegiko Laranja, euskaraz "Laranja Mekanikoa" bezala ere itzulia) 1971an Stanley Kubrick zuzendariak idatzi eta zuzenduriko filma da. Kubrickek egin zuen filma Anthony Burgessen nobelaren adaptazioa da. Nobelaren antzera, fimak garaiko gizartea eta kritika aztoratu zuen sexuari eta biolentziari egiten zion tratamendua zela eta. Film honek garaiko gazteriaren alderdirik ilun ata maltzurrena erakustarazten digu. Biolentzia eta gizarteari moldatzeko gaitasun ezak beste film batzuetan egokituko zen hurrengo urteetan. Malgukidun Laranjak garaiko gizarteari eginiko kritika islatzen du, guztiok daukagun baina ezkutatu egiten dugun alderdia erakutsiz. Historiaren trataera, XX. mende bukaeran kokatzen denez, zientzia-fikzio satirikoa da. Era batez, etorkizuneko distopia irudikatzen du.

Argumentuaren ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eleberriaren izenburua ulertzeko bi azalpen eman dira. Burgess esanetan, batetik, eleberriaren izenburua cockney (Londres hegoaldeko hizkera) esaera zahar batetik datorkio: As queer as a clockwork orange("Erlojutegi/Erloju-denda bateko laranja bezain arraroa/ezohikoa"). Burgess, bestetik, Malasian urte asko egon zen eta han "ourang" hitzak pertsonaren esanahia du.[1]

Pelikula Alex izeneko gazte bati buruzkoa da, zeinaren interesak bortxaketa, biolentzia eta Beethovenen musika diren. Alexek bere gozamena lortzen du eta extasira iristen da bere oldarkortasuna besteen kontra deskargatuz, besteen tragedia eta zorigaitzetaz bizi da. Alex bere lagun taldearen burua da, non bere lagunek bortxaketez eta jipoiez gozatzen duten. Hala ere, Alexek onartzen duen burujabetza horrek bere lagunen traizioa dakar, eta, ekintza batean, poliziak harrapatzeko moduan jartzen dute. Behin harrapatu eta kartzelaratua, protagonista lehen aipatutako tratamendu psikologikoa jasotzen du, zeinak goitik behera aldatuko duen.

Pelikularen garapenak hainbat fase jorratzen ditu. Hasieran protagonista gaizkile moduan ageri da, eta bere eboluzioa erakusten du hiritar zibilizatu eta gizartean murgildutako baterantz. Eboluzio hau bere ultra-biolentzia arazoak sendatzeko jasaten duen tratamendu psikologiko bati esker ematen da.

Argumentua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.

Ingalaterra, 1995. urtea (baina 1965 urteko ikuspuntutik ikusita), 18 urte dituen Alex DeLarge gaztearen (Malcolm McDowell) zaletasun nagusiak Ludwig van Beethoven konposatzailearen musika, sexua eta ultrabortizkeria dira. Alex gaizkile psikopata, soziopata eta karismatikoa da, trauskil talde bateko burua ere bada, talde honetako kideek euren buruei "drugoak" deitzen diete eta honako hauek osatzen dute: Pete (Michael Tarn), Georgie (James Marcus) eta Dim (Warren Clarke). Alex eta bere drugoek janzkera oso berezia erabiltzen dute: atorra, tiranteak eta galtza zuriak, barrabiletako babesa, botak, onddo itxurako ingeles kapela edo txapela, zenbait unetan mozorroa, Alexen kasuan gezurrezko betileak, eta, azkenik, euren gaiztakeriak burutzeko, gezurrezko sudur luzeak; hauetaz gain makilaz,labanez, katez armaturik doaz.

Alexek filmean zehar istorioa nadsat hizkeran azaltzen du. Hizkera horrek eslaviar hizkuntzak (bereziki errusiera), ingelesa eta cockney hizkera nahasten ditu (adibidez, rozzer —polizia—, drugo —adiskidea—, txabalko —mutila— eta laktakaesnea— hitzak darabiltza).

Alex lotsagabea da eta besteetaz baliatzen da; eskolara ez joateko gurasoei gezurra esaten die; bere ohean gomazko titiz estalitako ohe-estalkia du, Basil izeneko sugea eta bere lapurretetan lortutako gauza ugariz beteriko gela bat ere bai.

Istorioa Korova taberna lakteoan hasten da. Bertan Alex, Pete, Georgie eta Dim plus-esnea dastatzen ari dira, edari hau esnea eta velozeta, synthemesko edo drenkromina nahasiak dira, azken substantzia hauek euren jokabide oldarkorra areagotzen dute. Bitartean euren gau txori ateraldietan burutuko dituzten gaiztakeriak prestatzen doaz. Filma hasierakoan lehenbiziko biktima kalean botata dagoen etxerik gabeko irlandar zahar mozkorti bat izango da Paul Farrell. Solasaldi labur baten ondoren, Alex eta drugoek irlandar gizajoa bortizki kolpatuko dute eta hasiera emango diote gaueroko erritualari. Ondoren, abandonatu dagoen antzoki batera doaz. Han beste talde bat dago, Billyboyrena (Richard Connaught), Wehrmacht edo Alemania naziko gudarostearen antzeko jantziekin. Talde hori neska bat bortxatzekotan daude baina bi talde elkarri joka hasten direnean, biluzik ihes egiten du. Alex eta haren lagunak garaile ateratzen dira.

Antzokitik atera, automobil bat lapurtuz, ziztu bizian aurkako bidetik gidatzen duten bitartean lagunek sekulako adrenalina nabaritzen dute. Bidean etxe isolatu bat topatzen dute eta bertako jabeei ziria sartu eta gero, etxea hondatu eta, senarra kolpatu ondoren, emaztea haren aurrean bortxatu egiten dute. “Sartu-atera” delakoa Alexek egiten du; honek nagusitasun maila bat ematen dio protagonistari, taldeko buruzagia dela azpimarratzen du.

Gertaera hori eta gero, tabernara itzultzen dira. Hor emakume bat hasten da "Alaitasunaren Ereserkia" Beethovenen 9.sinfonia abesten. Alexek, horren melodia ederra entzutean, kilima sentitzen du baina bere lagunek emakumeari iseka egiten diote. Alexek hortaz konturatzean, Dim kolpatzen du. Momentu hurretan pelikularen inflexio puntua suertatzen da, desadostasuna eta haserrea sorraraziz. Hori pasata, Alex etxera itzuli eta bere logelan giltzaperatzen da, non hainbat gauza arraro dituen, Ludwig van Beethovenen poster bat besteak beste. Gaua amaitzen da Alex Bethoveenen 9.sinfonia entzuten biolentzia eszenak imaginatzen dituen bitartean. Bitartean, esan beharra dago bere gurasoek bere bizitzaz paso egiten zutela. Haiek uste zuten gauean boluntario zela elkarte batean, ekintza desberdinak aurrera eramaten.

Alexen nagusitasunaren beste eszena erakusle bat sexu bila bi emakume gaztekin elkartzen denean ematen da. Alexek haiekin hitzegiten du, eta hizkera maltzur bati esker, bere etxean izango den orgia batean parte hartzeko konbentzitzen ditu.

Hurrengo eszenan, Alexen lagunak bere bila joaten dira talde arauak aldatzearren, guztiz desados baitaude. Tensioa nabaria da eszenan zehar. Alex, elkarrizketa eta gero dena konponduta eta haien baldintzak onartzen dituela sinestarazten die lagunei, nahiz eta gaizki sentitzen den, bere lagunek alboratu nahi dutelako. Kairako bidean, merezi dutena ematen die lagunei eta bere gustuko hierarkia inposatzen du taldean, lagunak berriz menpeko moduan tratatuz. Hau pasata, bakarrik dagoen emakume bat erasotzeko ados jartzen dira. Etxera sartzeko, lehen egindako taktika bera erabiltzen dute. Emakumea, jakinaren gainean zegoenez, mesfidati polizia deitzen du. Polizia heltzen denerako, Alex etxe barrruan dago. Logelan jada, Alex eta emakumea borroka egiten dute, emakumea Hermann Makkink eskultorearen zakil itxurako ornamendu batekin jo egiten du buruan. Alex ihesi egin nahi duenean, kanpoan dauden lagunek kolpatu egiten dute, poliziak aurkitu eta gertatutakoaren erantzule egiteko.

Hermann Makkinken eskultura.

Alex komisaldegian ageri da hurrengo eszenen, zeinean protagonistaren jarrera eta begirada lehen bezain erronkaria den, nahiz eta babesgabeago egon. Poliziei esaten die legedia ezagutzen duela eta bere abokatua heldu arte ez duela hitz egingo.

Alexek kontatzen du nola gartzelan hasten den bere bizitzako atalik triste eta gogorrena. Gartzelan inguratzen duen guztiak, anbiente jasangaitza sortzen du, baina Alex hori eta askoz gehiago jasateko gauza sentitzen da. Eszena batean Biblia irakurtzen ageri da. Horrek bere sadismoa areagotzea besterik ez du lortzen, Kristo latigatua, emakume erdi biluziak sultan moduan zaitzen etabar. imaginatzen baitu irakurketaren bitartean. Hala ere, Biblia irakurtzearen kontuak, nagusitasun posizio batean uzten du gai horretan interesatua zeudenen aurrean. Apeza, adibidez, berari erreparatzen dio eta nolabaiteko estima dio Alexi “ona” izateko erakusten duen interesagatik. Honi esker eta gartzelako ministro boteretsu bati esker, Alexek Ludoviko tratamendua lortzen du. Tratamendu honek bi aste presoa tratatzean datza, gero hau aske utziz. Tratamenduan Alex ikusten da aulki bati lotua, begiak guztiz irekiak eta begiak bustitzen dizkiote tanta batzuen bidez. Tratamenduan hainbat biolentzia eszena erakusten diote, nazka sortzen diozkiotenak (terapia higuingarria).

Momentu jakin batean 9.sinfonia jartzen diote. Instate jakin horretan, Alex edozein gauza jasateko kapaza zela esaten du, edozein motatako eszenak jasatzeko gai zela, baina ezin zuela onartu Beethovenen bidez gaixotzea. Sendagileek musika hori tratamendua indartzeko erabili zuten abesti hori, Alexi nazka eta mina sortarazten baitzion bere abestia biolentzia ekintzekin lotzen baitu. Tratamenduaren emaitzak frogatzearren, Alexi gizon bat guztien aurrean humillaraztea agintzen diote. Alex saiatu egiten da, baina izugarrizko mina pairatzen du eta lurrera botatzen da. Geroago, emakume erdibiluzi bat jartzen diote aurrean. Alexek bera ukitzeko desioak zeuzkan, baina mina eta oka egiteko gogoak sentitzen ditu aldiberean.

Tratamendua eta gero, Alex etxera itzultzen da, baina itzultzerakoan sentitzean duen indiferentzia bere bizitokia abandonatzera eramango du. Triste gertauko da, eta kaiatik paseatzean, bere buruaz beste egiteko gogoak nabaritzen ditu, betiko desagertzearren. Hasierako gizonarekin topatzen da, zeinak ezagutu egiten duen eta sekulako paliza ematen dion. Geroago, bere lagunak elkartzen dira, polizia “ohoragarriak” direnak orain eta Alex lagundu nahiean ia hil egiten dute. Hau gertatzen da Alexek bera baino hobeago izatea ez dielako inoiz utzi, eta oraingo egoera aldrebeskoa delako: haiek dute boterea orain.

Filmean agertzen den inguru bat, Thamesmead Housing Estate.

Gertakari hau pasata, erasotu zuten lehen etxera heltzen da. Jabea eta bera ez dira elkar ezagutzen, dena gertatu zenean Alexek maskara bat zeraman eta. Etxean bainu bat hartzera gonbidatzen dute. Momentu horretan protagonista, emakumea erasotu zutenean abestu zueneko abestia abesten du. Etxeko jabea konturatu egiten da detaile horretan eta Alex ezagutu egiten du eta mendeku hartzea erabakitzen du. Enteratu egiten da nolako nazka ematen dion orain Beethovenek, eta musikari horrekin saturatzea erabakitzen du, bere buruaz beste egin dezan. Alex lehiotik behera botatzen du bere burua, ia hil egiten da. Hurrengo esznenan Alex ageri da ospitalean. Hemen ahoa irekitzen duen bakoitzean gose dela esan nahi du. Horrek agerian uzten du argi berriz nola Alexek pertsonen gaineko boterea eduki nahi duen. Tratamendua bere begiekin ikusi zuen ministroak barkamena eskatzen dio Alexi, inoiz mindu nahi ez ziotela esanez, eta min egin nahi zioten pertsonak tratamendutik kanpo zeudela jada azalduz. Bien arteko elkarrizketa eta gero, kazetari ugari sartzen dira Alex ministroari besarkada bat ematen argazkiratzeko. Beethovenen musikaz lagunduta sartzen dira kazetariak, eta momentu horretan esaten du Alexek jada sendatua dagoela.

Aktoreak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tunel honetan txiroaren aurkako erasoa filmatu zen.

Soinu banda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filmearen soinu banda musika klasikoaren eta musika elektronikoaren nahasketa da. Egilea Wendy Carlos izan zen (garai hartan Walter Carlos, sexua aldatu baino lehen).

Pisten zerrenda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Title Music from A Clockwork Orange (A Clockwork Orangeren gai nagusia) - Wendy Carlos
  2. The Thieving Magpie (Gioachino Rossiniren La gazza ladra, Deutsche Grammophon)
  3. Theme from A Clockwork Orange (Beethoviana) (A Clockwork Orange, Beethoviana - Wendy Carlos
  4. Ninth Symphony, Second Movement (Abridged) (Bederatzigarren Sinfonia, bigarren mugimendu -laburtua-, Deutsche Grammophon)
  5. March from A Clockwork Orange (A Clockwork Orangeren martxa - Bederatzigarren Sinfonia, laugarren mugimendu) - Wendy Carlos eta Rachel Elkind.
  6. William Tell Overture (Guillermo Tellren obertura, Gioachino Rossini) - Wendy Carlos
  7. Pomp and Circumstance 1. Martxa - Sir Edward Elgar
  8. Pomp and Circumstance IV. Martxa (Abridged), Sir Edward Elgar
  9. Timesteps (Excerpt) - Wendy Carlos
  10. Overture to the Sun - Terry Tucker
  11. I Want to Marry a Lighthouse Keeper - Erike Eigen
  12. William Tell Overture (Abridged) - Deutsche Grammophon
  13. Suicide Scherzo (Bederatzigarren Sinfonia, Bigarren Mugimendu, Abridged) - Wendy Carlos
  14. Bederatzigarren Sinfonia, Laugarren mugimendu, (Abridged), Deutsche Grammophon
  15. Singin' in the Rain, Gene Kelly, hitzak: Arthur Freed, musika: Herb Brown.

Gai nagusia Henry Purcellen Music on the Death of Queen Maryren bertsio elektronikoa da. Martxa hori 1694an sortu zen Maria Erregina Londreseko kaleetan zehar Westminster abadiaraino egin behar zuen ibilbiderako.

Filma zabaltzeko arazoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Britania Handian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filmaren aurkako kanpaina gogor bat sortu zuten. Batez ere sexuaren inguruko biolentzia kritika asko eragin zituen. Prentsak, bestetik, kaleko txiro bat jipoitu izana eta bortxaketa baten jatorria filmaren eraginaren ondorioa bezala azaldu zuen. Bortxaketaren kasuan, antza, bortxatzaileak "Singin in the Rain" (Kantatzen euripean) kantatu omen zuten. Kubrickek, orduan, heriotz-mehatxuak jaso zituen eta filma erretiratzea eskatu zuen.

Ameriketako Estatu Batuetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filma X bezala sailkatua izan zen. Kubrickek filmaren 30 segundu moztea onartu zuen eta, ondorioz, R bezala sailkatua izan zen. Horri esker 1973an berrestrenatua izan zen.

Latinoamerikan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hispanoamerikan filma 1977an estrenatu zen. 21 urte baina gehiagoko ikusleentzat sailkatu zen eta mota askotako kritikak jaso zituen, tartean talde kontserbadoreen aurkako jarrera nabarmena. Zenbait herritan ezin izan zen estrenatu gazteentzak arriskutsua omen zelako.

Konduktismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filman Alexek jasotzen duen terapia konduktista da.[2] Psikologia konduktistarentzat, gure esperientzietatik ikasten dugu eta hauek gure jarrera eta izaera baldintzatzen dute. Era berean, gure jokabidea baldintzatzen dute errefortzuek: errefortzu positiboek eta errefortzu negatiboek. Gure pertsonalitateak ingurugiroan ez ditu aukera askeak sortzen, estimuluen bidez mugitzen baita. Horrela, zerbait ondo egiten dugunean, laudorioak jasoko ditugu eta kontrako kasuetan, zigorra jasoko dugu eta errua sortaraziko digu. Laudorioa eta errua irrazionalak dira eta hori dela eta, ez dago duintasunaren askatasunik, gure ingurugiroaz baldintzatuta gaudelako. Jokatzen dugu arrazoi batzuengatik, inguruan zerbait gertatzen da eta horregatik sentitzen eta pentsatzen dugu modu batean edo bestean.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: A Clockwork Orange (filma) Aldatu lotura Wikidatan