Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Jose Ariztimuño

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Jose Ariztimuño
Aitzol.jpg
Bizitza
Izen osoa Jose Ariztimuño Olaso
Jaiotza Tolosa1896ko martxoaren  18a
Herrialdea  Gipuzkoa, Euskal Herria
Heriotza Hernani1936ko urriaren  17a (40 urte)
Heriotza modua heriotza zigorra: fusilamendua
Hezkuntza
Hizkuntzak gaztelania
euskara
Jarduerak
Jarduerak idazlea, apaiz katolikoa eta kazetaria
Kidetza Euskaltzaleak
Eusko Langileen Alkartasuna
Mugimendua Euskal Pizkundea
Izengoitia(k) Aitzol
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Erromatar Eliza Katolikoa
Alderdi politikoa Euzko Alderdi Jeltzalea
Literaturaren Zubitegiko fitxa 308

Jose Ariztimuño Olaso, "Aitzol" ezizena zuena, (Tolosa, Gipuzkoa, 1896ko martxoaren 18a - Hernani, Gipuzkoa, 1936ko urriaren 17a) euskal idazle, kazetari eta elizgizon abertzale eta euskaltzalea izan zen. ELA-STVko ideologoetako bat izan zen.[1]

Gaztelaniaz zein euskaraz idatzi bazuen ere, hizkuntz normalizazioaren aldeko ekimenak bultzatu zituen, euskararen ofizialtasuna eskatuz. Ehunka artikulu idatzi zituen aldizkari eta egunkarietan.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1922an Gasteizen apaiztu zen. 1930an Euskaltzaleak elkarteko zuzendaria izan zen. Urte berean Donostian sortu zen El Día egunkarian berebiziko garrantzia izan zuen Aitzolek komunikabide hori erabat abertzaletasun aldera lerratzen. Ideologia sendoko pertsona eta ideia barreiatzaile paregabea, Eusko Langileen Alkartasuna sindikatu katoliko eta abertzalea bultzatu zuen etengabe, gainerako ekimen abertzaleak bezala, nahiz Errepublika garaiko azken bi urteetan lan teorikoetara mugatu zen, nolabait ere.

1931n Orixeri Euskaldunak poema idaztea enkargatu zion.[2] 1935. urtean, La democracia en Euzkadi saiakera eman zuen argitara eta gerrak argitaratzea eragotzi zuen beste bi lan prestatu zituen: Ipar Euskal Herriko erakundeei buruzko historia politiko-soziala (hastapena Euzkadi egunkarian agertu zen, zenbait zatitan) eta La poesía popular en el renacimiento de los pueblos izeneko lanaren lehen liburukia.

1936an faxisten altxamendua hasi zenean, Donostian zen eta Beloken errefuxiatu zen. Hala ere, matxinoekin adostasun batera heltzearen alde agertu zen.[3] Donostia eskuindar matxinoen esku geratu zenean, Bilborako bidea hartu zuen, baina 1936ko urriaren 15ean, Pasaia inguruan Galerna itsasontzian zihoala, preso hartu eta Donostiako Ondarretako kartzelan sartu zuten. Han tortura jasan zituen eta handik gutxira Hernanin fusilatu zuten beste 191 lagunekin batera.[4]

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jardun politiko eta sindikalez gain, kultura arlo asko (historia, folklorea, literatura kritika) landu zituen Aitzolek. Euskararen alde kartsuki idatzi zuen, euskaraz eta gaztelaniaz, nahiz lan teoriko gehienak gaztelaniaz osatu. Liburuxka bat idatzi zuen gai horri buruz: La muerte del euskara o los profetas de mal agüero. Gerra aurreko euskal abertzaletasunak izan zuen ideologorik garrantzitsuenetakoa izan zen.

Euskaraz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilduma[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztelaniaz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburuxka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • La muerte del euskara o los profetas de mal agüero (1931)

Saiakera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • La democracia en Euzkadi (1935)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Dronda, Javier (2013) Con Cristo o contra Cristo: Religión y movilización antirrepublicana en Navarra (1931-1936) Txalaparta 388. orrialdea ISBN 978-84-15313-31-1 .
  2.   Kortazar, Jon (2008) Leonardo Romero Tobar ed. La literatura vasca y la creación de la nación. Las ideas de José Aristimuño, Aitzol (1896-1936) Literatura y nación: la emergencia de las literaturas nacionales Zaragoza: Prensas Universitarias de Zaragoza 216-218. orrialdea ISBN 9788492521142 .
  3. Dronda, Javier (2013), 388. or.
  4.   «'Aitzol', un dinamizador de la nación vasca» Deia 2011/10/15 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]