Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Jose Ariztimuño

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Jose Ariztimuño
Aitzol.jpg
Bizitza
Izen osoa Jose Ariztimuño Olaso
Jaiotza Tolosa1896ko martxoaren 18a
Herrialdea  Gipuzkoa, Euskal Herria
Heriotza Hernani1936ko urriaren 17a (40 urte)
Heriotza modua heriotza zigorra: fusilamendua
Hezkuntza
Hizkuntzak gaztelania
euskara
Jarduerak
Jarduerak idazlea, apaiz katolikoa eta kazetaria
Kidetza Euskaltzaleak
Eusko Langileen Alkartasuna
Mugimendua Euskal Pizkundea
Izengoitia(k) Aitzol
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Erromatar Eliza Katolikoa
Alderdi politikoa Euzko Alderdi Jeltzalea
Literaturaren Zubitegiko fitxa 308

Jose Ariztimuño Olaso, "Aitzol" ezizena zuena, (Tolosa, Gipuzkoa, 1896ko martxoaren 18a - Hernani, Gipuzkoa, 1936ko urriaren 17a) euskal idazle, kazetari eta elizgizon abertzale eta euskaltzalea izan zen. ELA-STVko ideologoetako bat izan zen.[1]

Gaztelaniaz zein euskaraz idatzi bazuen ere, hizkuntz normalizazioaren aldeko ekimenak bultzatu zituen, euskararen ofizialtasuna eskatuz.[2] Ehunka artikulu idatzi zituen aldizkari eta egunkarietan.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hasierako urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haurra zela beste bi anaiekin apaiz egitea erabaki zuen. Hamairu urteak arte Tolosan ikasi zuen eta gero Comillaseko apaiztegira joan zen Humanitateak eta Filosofia ikastera. Argi ez dauden arrazoiengatik, Aitzol Comillaseko apaiztegitik atera eta bere anaiekin Gasteizko Seminario Diocesanora joan zen.[2]

Kultura eragile[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1922an Gasteizen apaiztu zen[2]. 1930an Euskaltzaleak elkarteko zuzendaria izan zen[2]. Urte berean Donostian sortu zen El Día egunkarian berebiziko garrantzia izan zuen Aitzolek komunikabide hori erabat abertzaletasun aldera lerratzen[3]. Ideologia sendoko pertsona eta ideia barreiatzaile paregabea, Eusko Langileen Alkartasuna sindikatu katoliko eta abertzalea bultzatu zuen etengabe, gainerako ekimen abertzaleak bezala, nahiz Errepublika garaiko azken bi urteetan lan teorikoetara mugatu zen, nolabait ere.[2]

1931n Orixeri Euskaldunak poema idaztea enkargatu zion.[4] 1935erako amaitu bazuen ere, Aitzolek ez zuen dirurik izan urte hartan eta 1950. arte argitaratu gabe geratu zen.[2] 1935. urtean, La democracia en Euzkadi saiakera eman zuen argitara[2] eta gerrak argitaratzea eragotzi zuen beste bi lan prestatu zituen: Ipar Euskal Herriko erakundeei buruzko historia politiko-soziala (hastapena Euzkadi egunkarian agertu zen, zenbait zatitan) eta La poesía popular en el renacimiento de los pueblos izeneko lanaren lehen liburukia.[5]

Ondarretako espetxea argazkiaren atzealdean.

1936an faxisten altxamendua hasi zenean, Donostian zen eta Beloken errefuxiatu zen.[3] Hala ere, matxinoekin adostasun batera heltzearen alde agertu zen.[6] Donostia eskuindar matxinoen esku geratu zenean, Bilborako bidea hartu zuen, baina 1936ko urriaren 15ean, Pasaia inguruan Galerna itsasontzian zihoala, preso hartu eta Donostiako Ondarretako kartzelan sartu zuten. 1936ko urriaren 17an prentsan zabaldu zen Aitzol preso zegoela, nazionalen pozerako. Han tortura jasan zituen[2] eta handik gutxira Hernaniko hilerriaren hormaren kontra fusilatu zuten beste 191 lagunekin batera.[7][3]

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kataluniako bisitariak 1933an: Roig i Llop eta J.M. Batista i Roca Aitzolekin. Eskuinaldekoa Jon Zabalo Ballarin, Txiki marrazkilari ospetsua da.

Jardun politiko eta sindikalez gain, kultura arlo asko (historia, folklorea, literatura kritika) landu zituen Aitzolek. Euskararen alde kartsuki idatzi zuen, euskaraz eta gaztelaniaz, nahiz lan teoriko gehienak gaztelaniaz osatu. Liburuxka bat idatzi zuen gai horri buruz: La muerte del euskara o los profetas de mal agüero. Gerra aurreko euskal abertzaletasunak izan zuen ideologorik garrantzitsuenetakoa izan zen.

Lan hauetaz gain Aitzolen Idazlan guztiak izeneko bildumaren lehen liburukia 1998an argitaratu zen, Biografia eta bere ekintzaren alderdi nagusienak izenburupean. Liburuki hau argitaratu zenerako bitik seirako liburukiak argitaratuak ziren jada.[8]

Euskaraz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilduma[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztelaniaz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburuxka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • La muerte del euskara o los profetas de mal agüero (1931)

Saiakera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • La democracia en Euzkadi (1935)

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Dronda, Javier (2013) Con Cristo o contra Cristo: Religión y movilización antirrepublicana en Navarra (1931-1936) Txalaparta 388 or. ISBN 978-84-15313-31-1.
  2. a b c d e f g h Otaegi Imaz, Lourdes (1998) Bidegileak. Jose Ariztimuño, Aitzol (1896-1936) Vitoria-Gasteiz : Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco ISBN 84-457-1292-6.
  3. a b c «literaturaren zubitegia - Aurkibide alfabetikoa» zubitegia.armiarma.eus . Noiz kontsultatua: 2019-06-04.
  4. Kortazar, Jon (2008) Leonardo Romero Tobar ed. La literatura vasca y la creación de la nación. Las ideas de José Aristimuño, Aitzol (1896-1936) Literatura y nación: la emergencia de las literaturas nacionales Zaragoza: Prensas Universitarias de Zaragoza 216-218 or. ISBN 9788492521142.
  5. «literaturaren zubitegia - Aurkibide alfabetikoa» zubitegia.armiarma.eus . Noiz kontsultatua: 2019-06-04.
  6. Dronda, Javier (2013), 388. or.
  7. «'Aitzol', un dinamizador de la nación vasca» Deia 2011/10/15.
  8. kritiken hemeroteka » Biografia eta bere ekintzaren alderdi nagusienak . Noiz kontsultatua: 2019-06-04.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jose Ariztimuño Aldatu lotura Wikidatan