Pasaia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Pasaia

 Gipuzkoa
Pasai Donibaneren irudia.
Pasai Donibaneren irudia.
Izen ofiziala Pasaia
Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Oiartzualdea
Alkatea Izaskun Gomez (PSE-EE)
Herritarra pasaitar
Koordenatuak 43°19′30″N 1°55′16″W / 43.32500°N 1.92111°W / 43.32500; -1.92111Koordenatuak: 43°19′30″N 1°55′16″W / 43.32500°N 1.92111°W / 43.32500; -1.92111

Gipuzkoa - Pasaia.svg

Eremua 11,34 km2
Distantzia 11 km Donostiara
Posta kodea 20110
Biztanleria 16.345 bizt. (2014) — (Green Arrow Up.svg 185)
Euskaldunen % 33,26
Dentsitatea 1.441,36 bizt./km²
Sorrera antzinakoa
1805 udalerria
http://www.pasaia.net

Pasaia Gipuzkoako ipar-ekialdeko udalerri bat da. Oiartzualdeko eskualdean dago, Errenteria, Lezo eta Oiartzunekin batera. Udalerria Pasaiako badiaren inguruan kokaturiko lau barrutik osatzen dute.

11 km² ditu, eta 2008an 15.996 biztanle zituen.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriaren izenak gaztelaniazko Pasajes toponimoa iturburua du, eta haren euskaraz­ko bertsioa hartu du: Pasaia.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fiordo natural batek eta haren inguruko hiru herriguneek marinel‑giroko Pasaia bizia osatzen dute. Udalerria industria‑giroko barruti batek (Pasai Antxo) eta itsas tradizio handiko bi herriguneek (Pasai San Pedro eta Pasai Donibane) osatzen dute.

Barrutiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasaia barruti izeneko zatiez osatuta dago. Bertako biztanle askorentzat barruti hauek berezko herri izaera sendoa daukate, eta haien barruan ere auzoak bana daitezke. Pasaiako barrutiak hauek dira:

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasaiak ondoko udalerriekin egiten du muga:

Iparraldean Bizkaiko golkoarekin egiten du muga Pasaiak.

Mugen afera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasaiak udalerriaren mugak ezbaian jarri ditu azkenaldian. Izan ere, 2002tik aurrera, Pasaiako udalak, talde politiko guztien babesarekin (2005ean egindako udalbatza berezi batean argi geratu bezala), Donostiarekin dituen mugak berriz definitzea eskatu zuen, euren ustez Pasaiarenak diren hainbat lur (Altza ingurukoak, batez ere) egun Donostiaren menpe daudela salatuz. Udalak, hala, Mugen Batzorde Berezia sortu zuen, Pasaiako lurrak berreskuratzeko asmoz[1].


Pasai San Pedro ezkerrean eta Pasai Donibane eskuinean, eta Pasaiako badiaren sarbidea. 2015eko maiatzaren 4a.
Pasai Donibaneko ikuspegi panoramikoa. 2014ko maiatzaren 6a.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasaiak hiribildu‑titulua eta udalerri propioa lortzeko Hondarribia eta Donostiako udalerriekin borroka dialektiko eta fisiko gogorrak izan zituen. 1770ean Pasai Donibane Hondarribitik banandu eta udalerri independente bihurtu zen. Hogeita hamabost urte geroago San Pedro ere Donostiatik banandu ondoren udalerri independente izatea lortu zuen, aldiz, Antxo geroago sortu zen, eta 1820an Pasaiako lehenengo alkate konstituzionala Bonantzako Santo Kristo basilikan izendatu zuten.

1805. urtean Pasai Donibane, Pasai San Pedro eta Pasai Antxo elkartu ziren herria sortzeko. 1990eko hamarkadan, San Pedroko zati zen Trintxerpe banatu eta barruti berri gisa sortu zen.

Hiru herriguneei erreparatuta, antzinakoena eta tipikoena Donibane da, marinel‑giroaren altxorra. Edozein bidaiari buruargi jabetuko da ondare liluragarri horretaz, baina Victor Hugo frantziar idazleak eginkizun horretan adierazi zuen maisutasuna ez du gaindituko. Idaz­lea 1843ko udan Donibanen egon zen, eta haren inpresioak poesia bihurtu zituen Alpeak eta Pirinioak liburuan.

Portua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Pasaiako portua»

Pasaiako arrantza eta merkataritza kaia Euskal Herriko hirugarren garrantzitsuena da, Bilboko portua eta Baionakoaren ondoren. Urtean 4 milioi tona inguru mugitzen ditu.

Pasaiako historia eta bizitza portuarekin estu‑estu lotuta ageri dira. Udalerriaren izenak ere kanalaren ertz batetik bestera pasatzeko bidaiariek ordaindu behar zuten bidesaria gogora ekartzen du.

Jakin badakigu Antzinako Erromak bi mendez ustiatu zituela Oiartzungo Arditurriko meatzeak. Blenda, galena eta burdina ateratzen zuten, eta itsas bideetatik esportatzen zuten, Pasaiako portuaz eta Hondarribiko Asturiaga ainguratokiaz baliatuta. Halaber, Aro Modernoan 8 km‑ko meatze‑burdinbidea egin zuten, minerala Aiako Harriaren erraietatik Pasaian ainguratutako ontzietara eramateko.

Donostia, Hondarribia, Oiartzun eta Errenteriak auzi franko izan dute Espainiako koroarekin, baita haien artean ere, portuko zergen kobrantzak gorabehera. Auzi horiek zirela eta, Donostiak harriz­ko dorre handi borobil bat eraiki zuen gaur egungo San Pedroko moila dagoen lekuan, haren portua defendatzeko. 1600ean dorrean bizi ziren alkaideek batelka bakoitzeko zortzi erreal kobratzen zituzten, ez­kutu bat ehun gatz‑anegako, eta bi erreal Biz­kaiko burdina garraiatzen zuen belaontzi bakoitzaren ainguratze‑eskubideagatik.

Pasaiako portuaren aireko ikuspegia.

Pasaiaren ospeak erakarri zituen masta handiko itsasontziak, ez soilik bertakoak, baita Frantziako eta Holandako ontzi‑jabeenak ere. 1617ko neguan 600 tonako hamar ontzi zeuden ainguratuta. Ipar Atlantikoko ur izoztuetan (Belle Isle itsasartean edo Kanadako San Lorenzo golkoan) baleak harrapatzen zituzten ontzien itsasoratzea eta lehorreratzea ikusgarria izaten zen. 1554ko maiatzaren 20an albo garaiko hamaika ontzi itsasoratu ziren Pasaian, Labradorreko eta Ternuako kostalde urrunetara joateko baleak harrapatzera. Pasage hartan (Donibanen, hain zuzen) ontziola ospetsuak zeuden, eta Armada Garaiezinaren zati handi bat hantxe tresnatu zen. Hala azaldu zuen Josep Maria Sert margolariak, Donostiako San Telmo Museoan dagoen mural batean.

Kristobal Kolonen karabeletako bat Pasai Donibanen uretaratu zutela pentsarazten diguten aieru funtsatuak ditugu; zantzu horien frogagiririk ez dago, ordea. Santa Maria karabelaz ari gara, eta haren lehenbiziko izena Mari Galant omen zen. Ontzi‑jabeak jarritako izena zen, antza, bere emazte ederra atsegintzeko. Etxeari, berriz, Mari Galantenea jarri zion. Donibane kaleko 30.ean zegoen etxea, eta haren aztarnak ikusten ziren orain dela urte batzuk arte. Etxearen az­ken salerosketa‑eskrituran jabearen izena ageri da, eta karabelaren jabearen izen berbera da.

Filipe III.a Espainiakoak Gipuz­koako fiordo nagusia bisitatu zuen, oso itxura ona hartu zion antza, eta 1621ean kanalaren eskuinaldean Santa Isabel gaztelu gotorlekua eraikitzen hasi zen. Dena dela, gotorlekua ez zen oso eraginkorra izan: 17 urte geroago Frantziako tropak, Condeko printzearen agindupean, badiaren jabe egin ziren eta han ainguratutako ontzi guztiei su eman zieten. 1719an frantziarrek gotorlekua berriro jazarri zuten eta Errege Armadako sei ontzi erre zituzten. Aitzitik, beste frantziar batek, La Fayetteko markesak, txoko eder horren ospea hedatzen lagundu zuen. Donibaneko ontzioletan La Victoria ontzia beregain tresnatu zuen beregain, eta Frantziako Erresuma ofizialki aurka bazegoen ere, ontzi horrekin itsasora irten zen 1777ko apirilaren 26an, haren lagun George Washingtoni laguntzearren, AEBtako independentzia lortzeko.

Batel kementsuek Pasaiako badiako ertz batetik bestera eramaten zituzten bidaiariak, arraunlari‑lanetan ahalegindurik. Irudi horiek itsasertza gizatiarragoa egiten zuten, eta erromantizismo ukitua ere ematen zioten. Filipe IV.a Espainiakoa haietaz ohartu zen, eta Madrilgo Retiro parkeko urmaelera eraman nahi izan zituen, baina erregearen eskaintza ez zuten aintzat hartu. Manuel Bretón de los Herreros idaz­leak La Batelera de Pasajes draman goraipatu zituen itsas taxien aurrekari horiek.

Fiordoan aspalditik sustraitutako arazoa da etengabe dragatu behar dela, nabigagarria izan dadin. Jalkin‑lurrek badia lokazten dute, eta Oiartzun ibaiak ekarritako meatze‑isuriek arazoa areagotu dute. Wilkinsonen 1837ko grabatuari begiratu bat ematea nahikoa da bilakaera ikusteko: Errenteria ageri da, eta gaur egungo Biteri kaleraino ibaia nabigagarria da. Udalerri horren izena ere adierazgarria da: portuko salgaien errege‑errentak kobratzen diren lekua.

Pasaiako badia, Pasai Donibaneko Arrokaundieta ingurutik, Jaizkibel mendian. Behean Pasai Donibaneko Larrabide auzoa ikus daiteke, eta aurreko aldean Ulia mendia eta Pasai San Pedroko Dorrea ingurua.
Pasaiako badia, Pasai Donibaneko Arrokaundieta ingurutik, Jaizkibel mendian. Behean Pasai Donibaneko Larrabide auzoa ikus daiteke, eta aurreko aldean Ulia mendia eta Pasai San Pedroko Dorrea ingurua.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasaiaren biztanleriaren hazkundea oso goiz hasi zen XX. mendean; jadanik 1920tik 1940ra populazioa bikoiztu baino gehiago egin zen. Hala ere, mende horretan hazkunde handiena izan zuen hamarkada 1960ko hamarkada izan zen, sasoiko garapen ekonomikoarekin batera.

1970eko hamarkadatik aurrera gainbehera iritsi zen, hau ere beste toki batzuetan baino lehenago. 1980ko hamarkada izan zen populazio galera handienarena. XXI. mendearen lehen hamarkadan galerak jarraitu egin zuen.

Biztanleriaren bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasaiako biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko udal hauteskundeen ondoren, PSE-EE alderdiko Izaskun Gomez bihurtu zen alkate. Aurretik Bildu koalizioko Amaia Agirregabiria izan zen alkate.

2015eko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasaiako udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
5 / 17
2.146 (% 28,00)
3 / 17
1.152 (% 17,86)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
5 / 17
2.001 (% 26,11)
3 / 17
1.120 (% 17,36)
Euskal Herria Bildu*
4 / 17
1.834 (% 23,93)
8 / 17
2.666 (% 41,33)
Puede Pasaia(k) Ahal Du
3 / 17
1.113 (% 14,52)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 17
327 (% 4,27)
2 / 17
668 (% 10,36)
Ezker Batua - Berdeak (EB-B)
1 / 17
394 (% 6,11)
*2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa.
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
2015 Izaskun Gómez Cermeño (PSE-EE)
2011 Amaia Agirregabiria (Bildu)
2007 Maider Ziganda Población (EAE-ANV)
2003 Izaskun Gómez Cermeño (PSE-EE)
1999 Juan Karlos Alduntzin Juanena (EH)
1995 Bixen Itxaso González (PSE-EE)
1991 Xabier Portugal Arteaga (HB)
1987 Xabier Portugal Arteaga (HB)
1983 Roberto López de Etxezarreta Murgiondo (EAJ)
1979 Eduardo Aseginolaza Muxika (HB)

Ibilbideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Talaia ibilbidea» eta «Kostaldeko Done Jakue bidea»

Jaizkibeldik barrena zeharkaldia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oinez­ko ibilaldia Jaizkibel mendikatearen ipar‑ekialdetik ipar mendebaldera: Pasai Donibanetik Guadalupeko baseliza. Lau orduz atsegin emango digute itsasoko eta lehorreko bista bikain haiek. Eragindako suteen erasoa behin eta berriz pairatzen duen mendi horren gailurrean harrizko dorre handiak daude, karlistadetan eraikiak, zelatarien artean seinale bidez­ko komunikazio‑sistema erabiltzeko. Orientazio‑mahaiari begiratzea eta bista ederrez gozatzea ezinbestekoa da. Kotarik altuena 543 m‑koa da.

Uliatik barrena zeharkaldia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Platako itsasargitik (Pasai San Pedro) ibilaldi bat egitea iradokitzen dugu, Ulia menditik barrena, Donostiaraino. Ezagut dezagun Baleazaleen Harria, talaia naturala, baleak ikusteko eta haiek harrapatzera joateko erabiltzen zutena.

Pasaitar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pasaiako portua

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Pasaiako Udala - Mugak (azken kontsulta: 2007-12-31) (Euskaraz)

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Pasaia Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa