Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Juri Gagarin

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Juri Gagarin
Yuri Gagarin in 1963.jpg
(1963)
SESBeko Sobiet Goreneko kide

Bizitza
Izen osoa Юрий Алексеевич Гагарин
Jaiotza Kluxino1934ko martxoaren 9a
Herrialdea  Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna
Bizilekua Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna
Talde etnikoa Errusiarra
Heriotza Novosyolovo (en) Itzuli1968ko martxoaren 27a (34 urte)
Hobiratze lekua Kremlingo harresiko nekropolia
Heriotza modua : abiazio-istripua
Familia
Aita Aleksei Ivanovitx Gagarin
Ama Anna Gagarina
Ezkontidea(k) Valentina Ivanovna Gagarina
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa College named Yuri Gagarin (Saratov) (en) Itzuli
(1951ko abuztua -
Orenburg Military Aviation Piloting High School (en) Itzuli
(1955eko urriaren 27a - 1957ko urriaren 25a)
Zhukovsky Air Force Engineering Academy (en) Itzuli
(1961eko irailaren 1a - 1968ko martxoaren 2a)
Hizkuntzak errusiera
Jarduerak
Jarduerak hegazkinlaria, astronauta, armadako ofiziala, politikaria eta esploratzailea
Jasotako sariak
Kidetza International Academy of Astronautics (en) Itzuli
Zerbitzu militarra
Adar militarra Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center (en) Itzuli
Aireko Indar Sobietarrak
Gradua koronel
podpolkovnik (en) Itzuli
maior
Teniente lehena
teniente
Astronauta
Misioak Vostok-1
Denbora espazioan 108 minutu
Sinesmenak eta ideologia
Alderdi politikoa Sobietar Batasuneko Alderdi Komunista
IMDb nm0300789
Gagarin Signature.svg

Juri Alekseievitx Gagarin,[1] (errusieraz: Ю́рий Алексе́евич Гага́рин, ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪtɕ ɡɐˈɡarʲɪn ahoskatua; Klushino, Gzhatsk-etik gertu, 1934ko martxoaren 9a - Novosyolovo, 1968ko martxoaren 27a) Sobiet Batasuneko kosmonauta izan zen. 1961eko apirilaren 12an Gagarin espaziora bidaiatu zuen lehen gizaki bilakatu zen, Vostok 1 espazio-ontziaren barnean Lurraren orbita bat osatu zuenean. Gagarin nazioarteko ospe handia lortu zen eta domina eta titulu asko jaso zituen, Sobietar Batasuneko Heroia barne, bere nazioko ohorerik handiena.

Aurtzaroa eta gaztaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klushino herrizkan jaio izan zen, Gzhatsk-tik urbil. Hiri hau, Gagarin berrizendatua izan zen 1968ean, bere oroimenean. Bere gurasoek, Alexey Ivanovich Gagarin eta Anna Timofeyevna Gagarina, landetxe kooperatiba batean egiten zuten lan. Amak liburu asko irakurtzen zituen eta aita zurgin aparta zen. Juri, lau anaien artean hirugarrena zen. Anaia nagusia, Valentin, 1924ean jaio zen eta Juri jaio zenean gurasoak laguntzen zituen iada. Arreba nagusiak, 1927an jaioa, bera eta bere anai txikia, Boris, zaindu zituen gurasoak lanean zeuden bitartean. Bigarren mundu gudan naziak Juri-ren herrizka hartu zuten eta bere familiaren etxea nazi ofizial batentzako etxebizitza moduan erabili zuten. Gagarin familiak, 9 metro karratu inguru zituen buztinezko etxola bat egin zuen eta urte bat eta 9 hilabete eman zituzten han naziak alde egin arte. Bere bi anai nagusiak, Valentin eta Zoya, alemaniara bidali zituzten 1943. urtean nazientzako eskulanak egiteko eta guda amaitu ondoren itzuli ziren. 1946ean, familia Gzhatsk hirira bizitzera joan zen.

1950. urtean, 16 urte zituelarik, Moskutik hurbil zegoen hiri batera (Lyubertsi) joan zen bizitzera eta han ogibide bat ikastera. Hurrengo urtean bukatu zituen ikasketak eta baita nota apartak eskuratu ere. Saratov hiriko Industria Eskola Teknikora joan zen ikastera gero. Zazkibaloia gustatzen zitzaion eta eskolako entrenadorea eta epailea izan zen. Juri metalgintzan aritu zen 1954. urtera arte. Urte horretan, Saratov hiriko aeroklubean izena eman zuen bolondres bezala, asteburuetan, eta dirua irabazten zuen Volga ibaiko kaian. Aeroklubean, hegazkin txikiak gidatzen ikasi zuen eta badirudi errusiar rugby-a asko gustatzen zitzaiola urte haietan, eta horregatik, gerora, Gagarin Akademian kirol hori praktikatzeko ohitura ezarri zuen.

Elena Gagarinak, Juri-ren alaba, Jurik bigarren mundu gudan hegazkinen maitasuna aurkitu zuela esan zuen. Honi buruz historio bat ezagutu da; dirudienez, hegazkin sobietar bat bere herri inguruan bota zuten eta Juri eta bere lagun bat gidariaren bila joan ziren eta nazien atzaparretatik ezkutatu zuten gidariaren lagun batek beste hegazkin batean bere bila etorri zen arte.

Sobietar programa espaziora joateko[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1955ean, Jurik Orenburgoko Pilotuen Eskola Militarrean sartu zen, ikasketa teknikoak bukatu bezain laster. Yak-18-ak pilotatzen hasi zen baina gero MIG-15 pilotatzen graduatu zen, 1956ko otsailean. Bi aldiz arazoak izan zituen lurra hartzerakoan urte haietan, baina bere komandantea beste aukera bat ematea erabaki zuen. Juri-ren instruktorea kuxin bat jarri zion hobeto begira zezan eta primeran lurra hartu zuen.

Eskolan zegoela, Moskuko enparantza gorrira joan zen langileen eguna ospatzera eta baita, Orenburg-eko Medikuntza eskolan ikasitako erizain bat; Valentina Goriacheva. Biak han ezagutu zuten elkar eta, Gagarin-ek "hegalak" lortu ostean, Valentina-rekin ezkondu zen, 1957. urtean. Urte horretan, Sputnik 1 satelitea orbitan jarri zuen Sobietar Batasunak, Urriak 4ean, espaziora inor baino lehenago helduz. Azaroaren 3an, Sputnik 2 espaziohuntzia orbitan jarri zuten "Laika" txakurrarekin (lehenengo biziduna espazioan izan zen). 1959ean, Juri Gagarin bolondres aurkeztu zen gobernuko sobietar programan.

Gutxi gora behera 3500 bolondres aurkeztu ziren, guztiak pilotuak. Hoietatik hogei aukeratu zituzten eta prestakuntza bat hasi ziren. Geroago, sei aukeratu zituzten eta azkenean, noski, Gagarin aukeratu zuten. Orduan, froga fisiko eta psikologiko asko egin zizkieten bere erresistentzia baloratzeko asmoarekin. Bere arerio garrantzitsuenak prozesu honetan, German Titov eta Grigori Nelyubov izan ziren baina Gagarin emaitza hobeagoak atera zituen eta gainera 1,57m bakarrik neurtzen zituenez errazagoa zuen Vostok espaziountzi txikian lan egitea. German Titov bigarren pilotu bezala geratu zen eta Gagarin-ekin batera suzirira joan zen, astronauta jantziarekin.

Lehen mundu-bira espaziotik[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurrari buelta osoa egin zion espaziotik ia bi ordutan. “Poyekhali!” esanez (“Abia gaitezen!”) abiatu zen Itsaso Baltikotik gutxi gorabehera (~1000 Km ekialdera) eguerdian (6:07 UTC, Ordu Unibertsal Koordinatuaren arabera). Siberia osoa zeharkatu zuen eta ordu laurdenean heldu zen Kamtxatka penintsularaino. Ozeano Barean sartzerakoan berehala aurkitu zuen gaua (6:37 UTC); ilunpean ozeano osoa ordu betean zeharkatu eta Magallanes itsasartetik pasa ondoren egunsentia ikusi zuen (7:10 UTC). Atlantikoa beste ordu laurden batean zeharkatu eta Angolaren kosta aldetik pasatzerakoan abiadura moteltzeko retrokoeteak piztu zituen. Atmosferan berriro sartzerakoan ontzian espero gabeko biraketa gogorrak sufritu ondoren, balaztatze-lana eginda retrokoeteen moduluak askatzea lortu zuen Egipto gainean (7:35 UTC). Mediterraneo eta Kaspiar itsasoetatik pasa ondoren ontzia utzi zuen Gagarinek eserlekutik jaurtikita (7:55 UTC) 7.000 metroko altueran. Jausgailua zabalduta 10 minutuan lurrera heldu zen arazorik gabe (8:05 UTC). Teorian ia abiatze-toki berera itzuli behar zen, baina planeta ekialdera bira egiten zuenez, mendebalderago lurreratu zen 40.000 km egin eta gero; Baltikotik ekialdera ez, iparraldera baizik. Nekazari baten etxe alboan lurreratu zen. “Sobietarra naiz. Telefonoz deitu behar dut Moskura” esan zien estralurtar baten iritsiera ikusi zuten lehenengoei.[2]

Vostok 1 espazio-ontzia
Orbita ibilbidea. 6:07 Launch: jaurtiketa; 6;37 Sunset: gautzea; 7:10 Sunrise Slnka: egunsentia; 7:25 Retrofire: retrokoeteen aktibatzea; 7:35 RV SEP: atmosferara itzultzeko gailutik banatzea; 8:05 Landing: lurreratzea


Espaziotik egindako bidaia ostean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Heroi nazionala bihurtu zen. Munduan zehar aldizkariek bere argazkia eta biografia atera zuten eta pertsonaia famatuena bilakatu zen. 1961eko apirilaren 14ean, Mosku hiriaren kaleetatik 14 kilometrotako ibilbide bat egin zuen, ofizialekin batera, Kremlin-eraino. Han, hitzaldi labur baten ostean, Nikita Khrushchev-ek Sobietar Batasunaren Heroia-ren domina eman zion. Sobietar Batasuneko beste hiri batzuetan jende pila bildu zen, baita ere.

1961eko apirilaren 15ean, Moskuko hirian eta Sobietar Zientzia Akademia-ren ofizialekin batera prentsaren erantzunak erantzun zituen. Vostok 1 misioa eta hiru hilabete ondoren Britainia Handira joan zen, London eta Manchester hirietara. Manchester-en euri jasa ikaragarria egin zuen baina aterkin gabe joan zen kotxean jende guztia ikusteko. Lehenengo lau hilabeteetan beste herrialde hauetan ere egon zen: Brasil, Bulgaria, Kanada, Kuba, Txekoslobaki, Finlandia, Hungaria eta Islandia.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klushino herrian jaio zen, Gzhatsketik hurbil (geroago Gagarin-en deitura izen berritzat hartu zuen herri horrek), eta gaztetan Gagarin galdara-langile zen Lyubertsyko altzairu-instalazio batean. Geroago, Sobietar Aireko Indarretan sartu zen pilotu gisa, eta Luostari Aireko Basera bidali zuten, Norvegiako mugatik gertu, Sobietar Batasuneko beste bost kosmonautaren espazio-programarako hautatu aurretik. Espazioko hegaldiaren ondoren, Gagarin Kosmonauten Prestakuntza Zentroko heziketa-zuzendariorde bihurtu zen, geroago bere izena zuen zentroak. Batasuneko Sobietean diputatu ere hautatu zuten 1962an, eta gero Nazionalitateen Sobietean ere bai, SESBeko Sobiet Goreneko behe eta goi mailako kamerak hurrenez hurren.

Vostok 1 izan zen Gagarinen espazio-hegaldi bakarra, baina Soyuz 1 misiorako ordezko taldean ere egon zen gero. Misioa istripu larri batean amaitu zen, eta bere lagun eta kidea zen Vladimir Komarov kosmonauta hil zen.

Gagarinen bizitzaz beldur zirela eta, sobietar funtzionarioek betiko debekatu zioten Gagarini beste espazio-hegaldirik egiteko. Zhukovskyko Aire Indarraren Ingeniaritza Akademian beharrezko entrenamendua amaitu ondoren, 1968ko otsailaren 17an hegazkin erregular bat pilotatzen utzi zioten. Gagarin bost aste geroago hil egin zen, MiG-15 entrenamendu-hegazkina Vladimir Seryogin hegaldi-irakaslearen gidaritzapean zebilela. Kirzhach hiritik gertu erori ziren.

Heriotzaren zirkunstantziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo momentutik sekretua izan ziren. Hiru ikerketa egin ziren. Bata, KGB inteligentzi agentzia egina, bestea, Gobernuko Ofizialen Komisioa eta azkena, Aireko Indarra. Gagarin-en biografia idatzi zuten Jamie Doran eta Piers Bizony KGB-ak beste bi ikerketen kontra joan zela esan zuten. Liburuaren izenburua honako hau da: Izarretako gizona: egia Juri Gagarin kondairaren atzean.

2003ko martxoan, KGB-ko txostena desklazifikatu egin zen. Txostenean, eguraldia txarrera aldatu zela argi geratzen da, eta gainera, fuel deposituak hegazkinera itsatsita utzi zituzten eta bi gauzak eragina izan zutela jartzen du. Hala ere, lau urte geroago beste ikerketa bat egiteko asmoa izan zen baina Kremlin-ak ez zuen ikerketa berria baimendu.

2011ko apirilean, beste dokumentu batzuk desklazifikatu ziren, eta haietan, maniobra kritiko bat egin zutela esaten da.

Monumentuak, muralak eta estatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gagarin-en omenez monumentuak daude ondorengo errusiar hirietan: Orenburg, Cheboksary, Irkutsk, Izhevsk, Komsomolsk-on-Amur eta Yoshkar Ola. Errusiatik kanpo ondorengo hirietan daude: Duzkivska (Ukrainia), Nikosia (Txipre), Karaganda (Kazakistan) eta Tiraspol (Moldabia). 1980ko ekainaren 4ean, Moskun, Gagarin enparantzan, Juri Gagarin estatua eraiki zuten. Hau 38 metrotako garaiera dauka eta titanioz egina dago. Atzealdean, bueltatzeko erabili zuen moduluaren erreplika dago.

2011. urtean estatu bat jarri zuten Almirantego Arkua (Admiralty Arch)-n, Ingalaterrako hiriburuan. Estatua James Cook kapitainaren aurrean zegoen, baina 2013an, estatua hori Greenwich-era mugitu zuten.

2008ko apirilean Belgrado-ko hirian estatua bat jarri zioten, Serbia-n. Polemika ikaragarria sortu zuen lan hau bere burua oso txikia egin zuelako artistak eta Goran Vesic-ek esan zuen ez hiriak, ezta Serbiako Kultura Ministerioa, ezta lana ordaindu zuen fundazioak ere ez zekitela diseinuaren neurriak aurretik.

2019ko abuztuan, Jorit italiar artistak Gagarin-en aurpegia margotu zuen Odintsovo-ko distrituan, Errusian. Hau, Gagarin-en munduko mural handiena da.

50. urteurrena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011. urtean mundua Gagarin-en bidaia omendu zuen. "Lehenengo orbita" filma egin zen eta Estazio Espazial Internazional-etik bidali zuten. Filma hau egiteko, bidaiaren ibilbidea eta soinu grabaketak erabili ziren. EEI-ean zeuden 27. espedizioko errusiar, italiar eta amerikar tripulazioak Gagarin-en irudia zuten kamisetak jantzirik, bideo bat grabatu zuten. Grabaketan, munduari "Juri-ren zorion gaua" ospatzeko mezua bidali zuten.

Errusiako banku zentralak urrezko eta zilarrezko txanponak egin zituen urteurrenaren omenez eta Soyuz TMA-21 espaziohuntzia Gagarin izendatu zuten 2011ko apirilean, 50 urte egiten zituenean.

Ukrainiak zigilu bat atera zuen Gagarin-en aurpegiarekin eta lurrarekin baita ere.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]