Tigris

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Tigris
دجلة Diğlä (ar), Dîjle (ku), Dicle (tr)
Tigris River At Diyarbakir.JPG
Ibaia Diyarbakır inguruan, Turkian
Kokapena TurkiaTurkia
SiriaSiria
IrakIrak
Luzera 1.800 km
Arroa 221.000 km²
Emaria Bagdaden: 1.014 m³/s
Iturburua Taurus mendiak, Turkia
Ibai ahoa Xatt al-Arab > Pertsiar Golkoa
Tigr-euph.png

Tigris[1] (antzinako grezieraz: Τίγρις, Τίγρης; kurdueraz: Dîcle, Dîjla; turkieraz: Dicle; asirieraz: ܕܹܩܠܵܬDeqlaṯ; arabieraz: دجلة‎Dijla) Mendebaldeko Asiako ibairik nagusienetariko bat da. Anatoliako Taurus mendietan sortzen da eta Pertsiar Golkoan amaitu. 1.800 km luze da[2].

Eufratesekin batera Mesopotamia izeneko lurralde historikoa mugatzen zuen.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tigris ibaia Turkiako Taurus mendietan sortzen da, Elazig hiriaren hego-ekialdean (Kurdistan). Kurdistango lurrak zeharkatu ondoren (Siriako eta Turkiako estatuen arteko muga eratzen du 50 km-tan zehar), Iraken sartzen da eta antzinako Mesopotamiako lurren ekialdeko muga eratzen du, Eufrates ibaiarekin batu eta Shatt al-Arab osatu aurretik.

1.800 km inguru luze da, eta arroak 221.000 km² inguruko eremua hartzen du; %19 Iranen,  %56,1 Iraken, %0,4 Sirian eta %24,5 Turkian dago[2].

Ubide batzuek elkartzen dituzte Eufrates eta Tigris ibaiak Irakeko erdialdetik aurrera. Eufrates ibaian ontziak ezin daitezke ibili, baina bai Tigris ibaian. Ur lasterrei eta albotik hartzen dituen ibaien (Zab Txikia eta Zab Handia, Diyala, Adhaim, al-Uzaym) uren indar handiari eusteko ur-hesiak eraiki behar izan dira, eta ibaiadarrak lurrak ureztatzeko erabiltzen dira. Alubioietan laboreak, kotoia, fruituak eta arroza lantzen dira, eta datil-palmondoak behe arroan (munduko ekoizpenaren %80).

Bazterretako hiriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibaia Taurus mendietan sortzen da, Turkian. Hortik aurrera, et Eufratesekin bat egin baino lehen, Mosul (Kurdistan) eta Irakeko hurrengo hirien alboetatik igarotzen da: Tikrit, Samarra, Bagdad, Kut eta Amarah.

Ibaiadarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hidrometria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tigrisen emaria 32 urtez, 1906 eta 1972 artean, neurtua izan da Bagdaden[3], Eufratesekin elkartu baino 400 km gorago. Gune horretan, drainatutako azalerak 134.000 km² du, arro osoaren %60. Aldi horretan, urteko batez besteko emaria 1.210 m³/s izan zen; emari handiena apirilean izaten zuen (2.835 m³/s) eta txikiena urrian (365 m³/s). Hala ere, 1970eko hamarkadatik aurrera Turkia eta Iraken eraiki diren urtegi handiek erabat aldatu dute ur-emarien erregimena[2].

Tigrisen batez besteko emariak (/s), Bagdaden neurtuak
Datuak: 32 urtez, 1906 eta 1972 artean

Irudi galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Euskaltzaindia, Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0164.pdf .
  2. a b c Tigris River Basin Inventory of Shared Water Resources in Western Asia. Waterinventory.org
  3. Tigris ibaia Bagdaden Webworld.unesco.org
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Tigris Aldatu lotura Wikidatan