Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Antonín Dvořák

Wikipedia, Entziklopedia askea

Antonín Dvořák
Dvorak.jpg
Member of the House of Lords (Austria) (en) Itzuli

1901eko apirilaren 13a -
Bizitza
Izen osoa Antonín Leopold Dvořák
Jaiotza Nelahozeves1841eko irailaren 8a
Herrialdea  Austria-Hungariako Inperioa
Talde etnikoa Txekiarra
Heriotza Praga1904ko maiatzaren 1a (62 urte)
Hobiratze lekua Vyšehrad cemetery (en) Itzuli
Heriotza modua berezko heriotza: istripu zerebrobaskularra
Familia
Aita František Dvořák
Ama Anna Dvořáková
Ezkontidea(k) Anna Dvořáková (en) Itzuli
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa Pipe Organ School in Prague (en) Itzuli
Hezkuntza-maila musika-irakaslea
Hizkuntzak txekiera
Irakaslea(k) Josef Leopold Zvonař (en) Itzuli
Antonín Liehmann (en) Itzuli
Ikaslea(k) Vítězslav Novák (en) Itzuli
Oskar Nedbal
Josef Suk
Camille Zeckwer
John Stepan Zamecnik
Emil Kühnel (en) Itzuli
Rudolf Friml
Franz Lehár
Jaroslav Kocián (en) Itzuli
Will Marion Cook
William Arms Fisher (en) Itzuli
Edwin Franko Goldman (en) Itzuli
Clara Anna Korn (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerak musikagilea, organista, katedraduna, pedagogoa, orkestra zuzendaria, musikologoa, biolin-jotzailea eta biola-jotzailea
Lantokia(k) New York
Enplegatzailea(k) Provisional Theatre (en) Itzuli
National Conservatory of Music of America (en) Itzuli
Church of Saint Adalbert (en) Itzuli
Prague Conservatory (en) Itzuli
Lan nabarmenak 1. Sinfonia
9. Sinfonia
Stabat Mater (en) Itzuli
Saint Ludmila (en) Itzuli
Requiem (en) Itzuli
Te Deum
Alfred (en) Itzuli
King and Charcoal Burner (en) Itzuli
The Stubborn Lovers (en) Itzuli
Vanda (en) Itzuli
The Cunning Peasant (en) Itzuli
Dimitrij (en) Itzuli
The Jacobin (en) Itzuli
The Devil and Kate (en) Itzuli
Rusalka (en) Itzuli
Armida (en) Itzuli
Cello Concerto (en) Itzuli
Eslabiar dantzak
Biblical Songs (en) Itzuli
Jasotako sariak
Kidetza Serbian Academy of Sciences and Arts (en) Itzuli
Mugimendua erromantizismoa
Genero artistikoa musika klasikoa
opera
Musika instrumentua organoa
pianoa
biolina
biola
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa katolizismoa
IMDb nm0006053
Antonin dvorak signature.svg

Antonín Leopold Dvořák (NAF[ˈdvɒrʒɑːk] - DBOR-ZAK ahoskatua Speaker Icon.svg Ahoskera (i · ?) - Nelahozeves, 1841eko irailaren 8aPraga, 1904ko maiatzaren 1a) musikagile txekiar bat izan zen, Erromantizismo garaikoa. New Yorkeko Kontserbatorio Nazionalaren zuzendaria izan zen 1892tik 1895era. XIX. mendeko Bohemiako konpositorea izan zen. Bere obra ezagunena Mundu Berriko Sinfonia da.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dvořák Nelahozeves udalerrian jaio zen, Pragan. Bere aita, František Dvořák, zitara-jotzaile profesionala zen (zitara harizko musika-tresna bat da) eta harakina ere bai. Bere ama Anna Zdenĕk zen. Dvořák 14 anai-arreben artean zaharrena zen. San Andres elizan bataiatu zuten, kristau katoliko.

Sei urterekin, 1847an, bere herriko eskolara joan zen lehenengo aldiz. Hor, lehen musikako irakaskuntzak jaso zituen eta biolina jotzen ikasi zuen Josepg Spitz irakaslearen laguntzaz. Gaitasun handia zeukan, eta bere trebetasunari esker, herriko banda batean eta elizan jotzen zuen. František oso harro zegoen bere semeaz.

Hamahiru urte zituenean, bere aitaren aginduz, Zlonice-ra joan zen, bere osaba Antonín Zdenĕk-engana, alemana ikastera. Bere lehen konposizioa, Polka Pomnenka, 1855ean idatzi zuen, hamalau bat urte zituenean.

Dvořák pianoko, organoko eta biolinaren klaseak jaso zituen. Bere irakasleak Antonio Liehmann zuen izena. Honek, biolina irakasteaz aparte, musika teoria irakatsi zion eta konpositore famatuak aurkeztu zizkion. Dvořákek errespetu handiz tratatzen zuen bere irakaslea, nahiz eta Antonio nortasun bortitzekoa izan. Irakasle hau, Zlonice elizaren organista izan zen eta batzuetan Antonín-i bera ordezkatzen uzten zion.

Hamasei urte zituenean, aitak baimena eman zion musikaria izateko, baina baldintza batekin: organista izatea. Osabak ez zeukanez nahikoa diru Dvořák mantentzeko, musikaria Karel Komzák orkestran lan egiten hasi zen, diru pixka bat eskuratu ahal izateko. 1886 Pragako Antzerki Nazionalean ere lan egin zuen.

1873an Himno Abertzalea konposatu zuen.

1874ko udan beka bat lortu zuen. Ingalaterrara bederatzi aldiz joan zen, bere musika aurkeztu ahal izateko. Ingalaterran 1884an izan zen lehen aldiz, Londreseko Filarmonikako kide zenean. Geroago, 1891n, Musika doktore titulua eman zion Cambridge-ko Unibertsitateak. Txaikovskik San Petersburgora eta Moskura gonbidatu zion bere obrak jo zitzan. Bere bizitzaren etapa bat Estatu Batuetan bizi zuen. Jeannette Thurberrek, Nueva York-en kontserbatorioaren fundatzaileak, zentroaren zuzenketa eskaini zion. Horregatik, 1892an horra joan zen bizitzera eta orduan konposatu zuen Mundu Berriko Sinfonia. 1895ean bere herrialdera itzuli zen, Pragako kontserbatorioa zuzentzeko. Hantxe hil zen, buruko arazo batengatik, 1904ko maiatzaren 1ean.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 9 sinfonia idatzi zituen eta bederatzigarrena da ospetsuena ("Mundu Berriko Sinfonia").
  • 11 Operaren egile da. Bere operarik ezagunena "Rusalka" da.
  • Hainbat kontzertu landu zituen. Guztien artean ezagunena "Cello Concerto in B minor" da.

Lanen zenbakitzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ohituraz sortze ordenaren arabera zenbakitzen dira konpositoreen lanak. Dvořáken kasuan, beste zenbaitetan bezala, zenbakitze hori zailtzen duten hainbat faktore daude. Batetik musika argitaletxeek ez zieten lanei zenbaki apalegirik eman nahi izaten, autoreen gaztetako lanak zirelakoan gutxietsiak izango zirenaren beldur. Bestalde, sinaturiko kontratuei ihes egiteko zegokiena baino zenbaki txikiagoak esleitzen zizkieten sortzaileek beren lanei.

Sinfonien kasuan, gainera, Dvořákek argitaratze dataren arabera zenbakitu zituen, eta ez sorkuntza dataren arabera. Lehen lau sinfoniak azken bostak argitaratu ondoren plazaratu zituen, eta azken bost horiek ere ez zituen sortu ahala argitaratu, ordena kronologikorik gabe plazaratu zituelarik. Adibidez, Dvořáken Mundu Berriko Sinfonia 5. Sinfonia deitu zen hasieran, gero 8. sinfonia eta azkenik 9. sinfonia (sortu zuen azken sinfonia izan zen, baina plazaratu zuen bostgarrena).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Antonín Dvořák Aldatu lotura Wikidatan