Arrautza (elikagaia)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Oilo-arrautza (ezkerrean) eta galeper-arrautza (eskuinean)

Arrautza zenbait espezietako emek erruniko gorputz ugaltzailea da, obulu (normalean ernaldu) batez eta ehun elikatzaileez eta babesleez eratuta egoten eta bertatik indibiduo gaztea garatzen dena[1]. Jan daitezkeen arrautz gehienak, tartean hegazti eta dortokarenak, arrautza-oskol, zuringoa eta gorringoak osatuak daude. Arrautzaren zati guztiak jateko onak badira ere, arrautza-oskola normalean baztertua izaten da. Elikadura kontuan hartuta, arrautzak proteina eta B bitaminarako iturri onak dira.

Arraba eta kabiar arrainek sortutako jateko arrautzak dira.

Sukaldaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oilo-arrautza frijitua.

Historiaurretik janak[2], hegaztien arrautzak janari arrunta izan ezik anitzeko osagaia ere badira[3].

Arrautzak plater askotan izan dira erabiliak, bai gozo bai gazietan. Gainera gatzunetan, egosiak, irabiatuak, frijituak eta hozkailuan hartu daitezke, baita gordinak ere nahiz eta gomendagarria ez izatea[4].

Anatomia eta ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oilo-arrautzaren eskema:
1. Arrautza-oskola
2. Kanpoko mintza
3. Barneko mintza
4. Txalaza
5. Kanpoko albumena
6. Erdiko albumena
7. Mintz bitelinoa
8. Nukleoa
9. Disko germinala
10. Gorringoa
11. Zuringoa
12. Barneko albumena
13. Txalaza
14. Aire-zelula
15. Cuticula

Zuringoak oboalbumina izeneko proteina asko ditu.

Gorringoak, berriz, honako osagaiak ditu:

Oilo-arrautzak neurri ezberdinekoak izan daitezke. Hona hemen Europan erabiltzen den sailkapena:

Neurria Masa
Oso handiak >73 g.
Handiak 63-73 g.
Ertainak 53-63 g.
Txikiak <53 g.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa
  2. Don R. Brothwell eta Patricia Brothwell "Food in Antiquity: A Survey of the Diet of Early Peoples" Johns Hopkins University Press (1997) ISBN 0-8018-5740-6
  3. Prosper Montagne "Larousse Gastronomique" Clarkson Potter (2001) ISBN 0-609-60971-8
  4. Evenepoel, P., Geypens, B., Luypaerts, A., Hiele, M., Ghoos, Y., & Rutgeerts, P. (1998). "Digestibility of Cooked and Raw Egg Protein in Humans as Assessed by Stable Isotope Techniques" The Journal of Nutrition online

External links[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arrautza (elikagaia) Aldatu lotura Wikidatan