Bab

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Bab
Báb's repentance in E.G. Browen's book.jpg
Bizitza
Jaiotza Xiraz1819ko urriaren  20a
Herrialdea  Iran
Heriotza Tabriz1850eko uztailaren  9a (30 urte)
Hobiratze lekua Báb-en santutegia
Heriotza modua : fusilamendua
Familia
Ezkontidea(k) Khadíjih-Bagum Itzuli  (1842 -  1850)
Jarduerak
Jarduerak erlijiosoa, predikaria eta Jainkoaren Agerpena
Bab-en hilobia Karmel mendian (Haifa, Israel)

Siyyid 'Alí-Muhammad Xirazkoa (/ˈseɪjəd ˈæli moʊˈhæməd ʃɪˈrɑːzi/; Persieraz: ‎ سيد علی ‌محمد شیرازی‎ ) (Xiraz, 1819ko urriaren 20a - Tabriz, 1850eko uztailaren 9a), 1844tik aurrera Báb (/bɑːb/; arabieraz: باب‎, euskaraz: Atea) deitua, Persiako berritzaile erlijioso ospetsua izan zen, Babismoaren sortzailea eta Bahá'í Fedearen aitzindaria. Haren ikasbide iraultzaileak zirela eta, 1850an fusilatu egin zuten.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Xirazen (Persia) jaio zen 1819ko urriaren 20an. Bere aitak, erdi mailako merkatari bat, Ali Muhammad izena jarri zion. Aitak Muhammad Ridá izena zuen; amak, Fátimih (1800-1881), Xirazko merkatari ospetsu baten alaba, gerora bahá’í fedea aitortuko zuen. Alí Muhammad haurra zela aita hil zitzaion eta bere osaba Hájí Mirzá Siyyid Ali merkatariaren babespean hazi zen[1]. Aita zein amaren aldetik sayyid titulua zuen Muhammad Profetaren ondorengoa izateagatik Husain Ibn Ali-ren bitartez. Osabak maktab-era bidali zuen, lehen hezkuntzako eskolara, alegia, eta han egon zen sei edo zazpi urtez. Gaztea zelarik, 15 eta 20 urte artean, osabarekin lanean hasi zen familiaren negozioan, eta Buxehr hirira joan zen merkatari, persiar golkoaren ondoan. Bere lehen idazkietan ikusten denez, ez zuen gogoko megozioa eta nahiago zuen erlijio liburuak ikasi. Bere jarraitzaile garaikide batek esan zuen oso isila zela eta ez zuela hitz bat ere egiten guztiz beharrezkoa ez bazen; galderei ere ez zitzaien erantzuten. Beti bere gogoetetan murgildurik ibiltzen zen. 1842an Khadíjih Begum-ekin ezkondu zen eta seme bat izan zuten, Ahmad, haurtzaroan hilko zena.

Fede berri baten sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1844ko maiatzaren 23an Xaykhí eskolako Mulla Hussain-en aurrean adierazi zuen Bera zela Báb, (Jainkoaren atea). Hurrengo egunetan beste hamazazpi xaykhí-k aitortu zuten Báb-en izaera, horien artean emakume bat, Tahírih. Lehen hemezortzi jarraitzaile bábí horiei Bizidunaren Hizkiak izenaz ezagutzen zaie.

Adierazpen horren arabera, Báb Islam-ak agindutako Mahdí-a edo Qa'ím-a zen, xiitek igurikatutako XII. imamaren itzulera[2], munduko Herri guztiek itxaroten zuten Jainkoaren Mezularia laster etorriko zela iragartzera etorria, Jainkoak agerraraziko zuena, alegia.

Bere jarraitzaileen kopurua handitzen zen heinean, kleriko xiitak ikasbide berrien aurka azaldu ziren bortizki. Muhammad Xah-aren Bisir handiak, Hájí Mírzá Aqásí-k, Báb atxilotu eta Máh-kú gotorlekura eraman zuen Azerbaijan-go mendietara, Báb-en etxetik 2.000 km. baino urrutiago. Han zegoela, tortura eta zigor gogorrak pairatu zituen.

Bitartean, 1848an, bere jarraitzaileen talde bat elkartu zen Badaxt-en. Biltzar horretan Tahirih lehenengo aldiz jendaurrean buruko zapia kendu zuen, xariarekiko haustura erakutsita. Harez geroztik Báb-en fedea ez zen Islama, erlijio independente berria baizik.

Kleriko xiitek, beren ahalmen guztia erabilita, agintariak eta herritarrak altxatu zituzten, fede sortu berria aitortzen zutenen aurka egin zezaten bortizkeria osoz. Sarraski ikaragarriak izan ziren Persia osoan, bereziki Xaykh Tabarsí-n, Zanján-en, Nayríz-en eta Teheran-en. 1850eko uztailaren 9an, Báb fusilatu egin zuten Anís Zunizí lagunarekin batera, milaka herritarren aurrean Tabriz-eko plazan. Bere jarraitzaileetako 20.000tik gora ere erail zituzten ankerkeria osoz torturatu ondoren.

Báb eta Zunuzíren gorpuzkiak lubaki batera bota zituzten; eta, informazio-iturri iraniarren arabera, txakurrek jan egin zituzten.

Iturri bahá'í-en arabera, aldiz, Báb-en jarraitzaile batzuk gorpuzkiak berreskuratu eta gorde egin zituzten, harik eta 1899an Palestinara ekarri zituzten arte. 1909an Karmel mendiko santutegian hilobiratu zituzten, Bahá'u'lláhk utzitako aginduak jarraiki.

Gaur egun, Báb-en santutegia Karmel mendiko eraikin zoragarri bat da, maldan gora eta behera hedatzen diren lorategi ederrez inguratuta. 2008an gizadiaren ondare aitortu zuen UNESCOk. Urtero munduko herrialde asko eta askotatik etorritako milaka bahá'í, turista zein bertako bisitariei harrera egiten die.

Idatziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi hizkuntzetan idatzi zuen: persieraz, bere ama hizkuntzaz; eta arabieraz, Koraneko hizkuntzaz. Itzulpenak egin izan dira, batez ere, frantsesera eta ingelesera; gaztelaniaz, Báb-en zenbait idazki hautatuak argitaratu zituen Espainiako Bahá'í Argitaletxeak 1982an ; zenbait otoitz ere euskaratuak izan dira. Bere Idatziak bost ataletan sailkatzen dira:

1) Koran estiloko bertsoak:
  • Al Bayan-i-Farsí: Azalpena persieraz. Bábí fedearen librururik sakratuena.
  • Al Bayan al-'Arabi: Azalpena arabieraz. Bábí-en liburu sakratua
  • Dala'il-i sab'a: Zazpi frogak. Azerbaijan-en idatzia, Báb-en misioa bermatzeko zazpi froga azaltzen ditu.
  • Ziyarat-Namih-i-Mullá Muhammad ‘Alí-i-Barfurushí: Quddus-i idatzitako lauzatxoa.
  • Lawh-i-Mullá Muhammad Báqír-i- Tabrízí: Mullá Muhammad Báqír-i-Tabrizí-ri idatzitako lauzatxoa.
  • Kitáb-i-Asmá: Izenen liburua.
2) Otoitzak eta erreguak:
  • Majmu'a-yi munajat: Báb-en arabierazko 32 otoitzen bilduma.
3) Liburu sakratuen Iruzkinak:
  • Qayyum al-Asma edo Tafsir surat Yusuf: Joseren suraren iruzkina.
  • Tafsir surat Al-Kawthar
  • Tafsír-i-súrih-i-baqarih: Behiaren surari buruzko iruzkina.
  • Tafsir Surah Wa'l-`Asr: Arratsaldeko surari buruzko iruzkina.
  • Tafsir Surat al-Hamd: Fatihah surari buruzko iruzkina.
  • Tafsir Surat al-Qadr: Ahaltasunaren surari buruzko iruzkina.
  • Tafsir Surat at-Tawhid: Batasunaren surari buruzko iruzkina.
  • Tafsi­r-i-Nubuwat-i-Khassih:
4) Tratatu filosofikoak:
  • Risalah fi an-Nubuwwah al-Khassah Mahoma profetari buruzko tratatua.
  • Risalah Dhahabiyyih II
5) Persierazko tratatuak:

e.a.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Bausani, Alessandro (1999) Bāb". Encyclopedia of Islam. Koninklijke Brill NV. .
  2. (Ingelesez)  Saiedi, Nader (2008) Gate of the Heart. Wilfrid Laurier University Press. 19. orrialdea ISBN 978-1-55458-035-4 .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bab Aldatu lotura Wikidatan