Bahrain

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Bahraingo Erresuma
مملكة البحرينت
Mamlakat al Bahrayn

Bandera Armarria
Ereserkia: بحريننا
Bahrainona
Gure Bahrain
Hiriburua
eta hiri handiena
Manama
Hizkuntza ofiziala(k) arabiera
Herritarra bahraindar
Gobernua Monarkia konstituzionala
 -  Erregea Hamad bin Isa Al Khalifa
 -  Lehen ministroa Khalifa bin Salman Al Khalifa
Independentzia Erresuma Batutik
 -  Adierazia 1971ko abuztuaren 14a 
Azalera
 -  Guztira 765,3 km2 (173.)
 -  Ura (%) baztergarria
Biztanleria
 -  2016[1] zenbatespena 1.425.171 (150.)
 -  2010 errolda 1.234.571
 -  Dentsitatea 2.007,1 bizt./km2 (7.)
Dirua Bahraingo Dinarra (BHD)
Ordu-eremua UTC (UTC+3:00)
Aurrezenbakia 973
Internet domeinua bh

Bahrain[2] (arabieraz: البحرين‎, al-Baḥrayn), izen ofiziala Bahraingo Erresuma[2] (arabieraz: مملكة البحرين‎, Mamlakat al-Barayn), Asiako hego-ekialdeko herrialdea da, Persiar golkoko hegoaldeko uhartedi batek osatua, Saudi Arabiaren eta Qatarko penintsularen mendebaldeko kostaren artean. 765.3 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 1.425.171 biztanle zituen.[1] Hiriburua Manama da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Persiar golkoko uhartedi lau eta agorra da. 33 uharte dira guztira,[3] 765,3 kilometro koadroko eremua hartzen dutenak. Muharraq, Sitra, Umm an Nasan, Hawar uharteak eta Bahrain dira uharterik handienak. Uhartediaren mendebaldean Saudi Arabia dago, 1986ko azaroaren 25ean ireki zen King Fahd pasabidearen bitartez lotua; Qatar hegoalderantz dago, Bahraingo golkoaren beste aldean. Mendirik garaiena Jabal ad-Dukhan da (134 metro), Bahrain uhartean dagoena.

Bahrainek basamortuko klima dauka. Udak oso beroak dira, eta eguneko tenperatura 48 °C-ra irits daiteke. Hezetasuna ere handia izaten da, batez ere gauez. Prezipitazioak txikiak eta irregularrak dira, metro koadroko 70,8 litro besterik ez urtean.[4] Ekainean eta uztailean, ipar-mendebaldeko haizeak hauts ekaitzak eragiten ditu.


Datu klimatikoak (Manama)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 20.0 21.2 24.7 29.2 34.1 36.4 37.9 38.0 36.5 33.1 27.8 22.3 30.1
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 14.1 14.9 17.8 21.5 26.0 28.8 30.4 30.5 28.6 25.5 21.2 16.2 23.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 14.6 16.0 13.9 10.0 1.1 0 0 0 0 0.5 3.8 10.9 70.8
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 2.0 1.9 1.9 1.4 0.2 0 0 0 0 0.1 0.7 1.7 9.9
Iturria: World Meteorological Organisation (UN)[5]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1521ean portugaldarrek hartu zuten uhartedia, eta gotorleku bat eraiki zuten Muharraq uhartean. Bertan egon ziren, 1602an Persiako safaviek egotzi zituzten arte. Persiarrek xiismoa sustatu zuten. 1783an, Arabiar penintsulako tribu eta klan batzuk jabetu ziren lurraldeaz. Harrezkero, Al Khalifa familiak agindu du Bahrainen. 1820an, emirraren oniritziarekin, britainiar protektoratu bilakatu zen.

1971n, burujabetasuna aldarrikatu ondoren, 1973an konstituzioa onartu zen, emirraren boterea murrizten zuena (besteak beste, Nazio Biltzarra sortzea proposatzen zuen), baina indar gabe utzi zen handik bi urtera. 1981ean, talde batek estatu kolpe saiakera egin zuen Irango eredua ezartzeko.[6]

1994az gero, gorabeherak eragiten dituzte xiitek, tarteka, Nazio Biltzarra berriro antolatzea eta langabezia murrizteko neurriak hartzea eskatuz. Oro har, Mendebaldeko herrialdeen aldera jo izan du Bahrainek politikan eta 1991ko Golkoko Gerran, esaterako, Estatu Batuek antolaturiko nazioarteko taldearekin bat egin zuen. Ezkerreko taldeek eta talde islamiar fundamentalista askok ezkutuan dihardute.

2011ko otsailean, Arabiar Udaberriaren baitan, milaka lagunek bete zuten Manama hiriburua, aldaketa demokratikoa eta lehen ministroaren dimisioa eskatzeko.[7] Monarkia sunitak egoera kontrolatu ezin zuela ikusita, laguntza eskatu zion Golkoko Lankidetzarako Kontseiluari (GCC), eta Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek tropak bidali zituzten martxoan.[6]

Gobernua eta administrazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bahrain monarkia konstituzionala da; kontserbadurismo islamiar tradizionalista da gobernuaren politikaren ezaugarri nagusia. Estatuburua erregea da, titulua oinordekotzaz jasotzen duena. 1999an Hamad bin Isa Al Khalifak hartu zuen errege kargua. Haren eskumenak dira, besteak beste, lehen ministroa eta gobernuko ministroak izendatzea.[8] 2010ean gobernukide erdiak Al Khalifa familikoak ziren.[9]

Legebiltzarra edo Nazio Biltzarra (al-Jam'iyyah al-Watani) ganbera bikoa da. Goi ganbera Xuraren Kontseilua da (Majlis Al-Shura), erregeak hautatutako 40 kide dituena. Behe ganbera, berriz, Ordezkarien Kontseilua da (Majlis Al-Nuwab); 40 kide ditu, hiritarrek zuzenean hautatuak lau urteko legegintzaldirako. Alderdi politikoak debekaturik daude.[8]

Ameriketako Estatu Batuen aliatu garrantzitsua da, bertan baitu Bosgarren Gerra Ontzidia, Persiar golkoko urak eta Iranen mugimendu oro zaintzeko indar militarra.[6]

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bahrainen banaketa administratiboa»

2014tik, herrialdea lau gobernorato edo muhafazahetan banaturik dago:

Mapa Muhafazah Biztanleria (2010) Azalera (km2)
New Governorates of Bahrain 2014.svg
     Hiriburuaren eskualdea 329.510 68
     Muharraq eskualdea 189.114 57
     Iparraldeko eskualdea 276.949 175
     Hegoaldeko eskualdea 101.456 480

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2016an 1.425.171 biztanle zituen.[1] Dentsitatea oso handia da, 2.007 kilometro koadroko, eta baita hazkunde-tasa ere (%2,26 2017an). Adineka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak %19,1 dira, 15-24 urte bitartekoak %15,6, 25-54 urte bitartekoak %56, 55-64 urte bitartekoak %6,3 eta 65 urtetik gorakoak %2,9. Bizi itxaropena 79 urtekoa da, 76,8 urtekoa gizonezkoena eta 81,3 urtekoa emakumezkoena (2017ko zenbatespenak).[8] Biztanle gehienak iparraldean bizi dira eta erdiak baino gehiago hartzen dituzte estatuko bi hiri nagusiek.

Banaketa etnikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2010eko zenbatespenaren arabera, %46 bahraindarrak dira, bi talde etnikotan banatuak: baharnak eta ajamak; %45,5 asiar etorkinak dira (filipinarrak, zeilandarrak, indiarrak, pakistandarrak, irandarrak), beste herrialde batzuetako arabiarrak %4,7, afrikarrak %1,6, eta europarrak %1.[8]

Hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arabiera da hizkuntza ofiziala, baina ingelesa ere asko erabiltzen da.

Erlijioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Islama da estatu erlijioa da, eta biztanleen %70,3 musulmanak dira, xiitak gehienak, errege familia sunita den arren. Kristauak %14,5 dira, hinduistak %9,8, budistak %2,5, eta juduak %0,6.[8]

Hiri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomiaren oinarria petrolioaren industria da, eta herrialdearen kokagune estrategikoak ere garrantzi handia du ekonomian, Persiar golkoko garrantzi handiko merkataritzaren eta finantzen gune bihurtu baita. Petrolioaren ekoizpenak eta langintzak hartzen du esportazioen parte handi bat (% 60), eta barne-produktu gordinaren % 30 osatzen du. Dena dela, eta petrolio-erreserbak ez agortzeko beste industria batzuk sortu diren arren, herrialdeko ekonomia petrolioaren mende dago, eta arazo larriak sor daitezke petrolioaren prezioen gorabeheren eraginez, edo 1990-1991 urteetan Persiar golkoan sortutako krisiaren antzeko egoeretan. Arazo ekonomiko nagusiak langabezia (gazteen artean, batez ere), eta petrolioa eta lurpeko ur-erreserbak agortzea dira. 1986an Fahd erregeak Bahrain Saudi Arabiarekin lotzeko egindako errepideari esker, gora egin du turismoak.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c World Population Prospects: The 2017 Revision, esa.un.org
  2. a b   38. araua - Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak, Euskaltzaindia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0038.pdf. Noiz kontsultatua: 2010-12-29 .
  3.   Kingdom of Bahrain National Report, iho.int, http://www.iho.int/mtg_docs/rhc/RSAHC/RSAHC5/RSAHC%205-7.1%20-%20Bahrain%20National%20Report.pdf. Noiz kontsultatua: 2018-5-3 .
  4.   Bahrain Climate, bahrainweather.gov.bh, http://www.bahrainweather.gov.bh/climate. Noiz kontsultatua: 2018-5-3 .
  5.   World Weather Information Service – Bahrain/Manama, World Meteorological Organization, worldweather.wmo.int, http://worldweather.wmo.int/051/c00220.htm. Noiz kontsultatua: 2018-5-3 .
  6. a b c   Rodriguez, Mikel, Kontrairaultzaren mezenasa, berria.eus, CC BY-SA 4.0, https://www.berria.eus/paperekoa/1484/014/001/2011-08-07/kontrairaultzaren_mezenasa.htm. Noiz kontsultatua: 2018-5-4 .
  7.   Hernando, Lide, V for Vendettako maskarak debekatu ditu Bahraingo Estatuak, argia.eus, CC BY-SA 3.0 lizentzia, http://www.argia.eus/albistea/v-de-vendettako-maskarak-debekatu-egin-ditu-bahraingo-erresumak. Noiz kontsultatua: 2018-5-4 .
  8. a b c d e   Bahrain, cia.gov, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html. Noiz kontsultatua: 2018-5-3 .
  9.   Bahrain Shia demand cabinet change, aljazeera.com, https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2010/03/2010356756685605.html. Noiz kontsultatua: 2018-5-3 .
  10. Population of Cities in Bahrain (2018), worldpopulationreview.com

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bahrain Aldatu lotura Wikidatan