1 Formula

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
1 Formula
Aurtengo denboraldia 2013ko 1 Formula Denboraldia
Sailkapena Automobilak
Sorrera 1950eko 1 Formulako denboraldia
Presidentea Bernie Ecclestone
Lehenengo denboraldia 1950eko 1 Formulako denboraldia
Eremua mundu osokoa
Irabazleak
Gidari txapelduna  Alemania Sebastian Vettel
Talde txapelduna  Austria Red Bull
Parte hartzaileak
Taldeak  Italia Ferrari
 Alemania Mercedes
 UK McLaren
 Austria Red Bull
 UK Lotus
 Suitza Sauber
 India Force India
 UK Williams
 Italia Toro Rosso
 MAS Caterham
 Errusia Marussia
Gidari Kopurua 22
Talde Kopurua 11
Motorren markak Ferrari, Mercedes,
Renault, Cosworth
Gurpilen markak Pirelli (2011)

1 Formula (ingelesez, Formula One), F1 izenez ere ezagutzen dena, auto-lasterketa lehiaketa bat da. Lasterketa hauetako bakoitzari Sari Nagusi deritzo eta horiek biltzen dituena 1 Formulako Munduko Txapelketa. Lasterketak kale-zirkuituetan edo horretarako bereziki sortutako zirkuituetan ospatzen dira.

Erabiltzen diren kotxeak aurkitun diren azkenengo teknologiak dituzte, eta automobilen teknologia horiek limitatu daude arau tekniko baten arabera; 1 formulan aurkitutako aurrerapen batzuk ere lagungarriak izan dira gaur egun kalean aukitzen diren kotxeen nahiz segurtasuna nahiz beste hainbat alderditran obetzeko, adibide bezala disko balaztak aurkitu daiutezke. Txapelketa honen lasterketak ospatzen diren zirkuitoak normalean ere hiriaren errepidearen parte dira edo izan ziren iraganean.

1950eko 1 Formulako denboraldia izan zen nolabait 1 Formula mordernoaren hasiera, non parte hartu zuten gaur egungo talde ezagun batzuk: Ferrari, Alfa Romeo eta Maserati. Denboraldi horietan parte hartutako beste eskuderiak ordeskatuak izan dira haibat garaipen lortu dituzten beste batzuengatik. Esaterako, McLaren, Lotus, Renault eta Williams, hauek Konstruktoreen Txapelketa Mundiala irabazi duten noizbait.

1 Formulako Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1 Formularen sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1946. urtean, Bigarren Mundu Gerraren ostean, lau lasterketa ofizial besterik ez ziren ospatu. Sari nagusi hauen arauak Bigarren Mundu Gerra baino lehen ezarri ziren baina hainbat urte behar izan ziren guztiz aurautegia bukatzeko eta azkenik, 1947. urtean AIACR-a Automobileko Federazio Nazionala izena hartu zuen, gaur egun ezaguna den "FIA" izenarekin. Federazio honek 1949. urteko denboraldiaren amaieran adierazi zuen hurrengo denboraldirako besta makina bat sari nagusi nazional bilduko zituela 1 Formula 1 Formulako Gidarien Txapelketa Mundiala sortzeko helburuarekin. Bestalde, ezin izan zuten lortu eta bai 1952. urteko bai 1953. urteko denboraldietan oraindik ere Formula 2ko kotxeak erabili zituzten arazo ekonomikoak zirela eta. Hurrengo denboraldietan puntuazio taula bat ezarri zen eta zazpi lasterketak onartu ziren Txapelketa Mundiala osatzeko. Txapelketako lehenengo lasterketa Maiatzak 13ean Silvertoneko Zirkuituan, Erresuma Batuan.

Lasterketen hasiera berria (1950-1958)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo Sari Nagusia Silverstoneko Zirkuituan 1950. urtean ospatu zen eta Giuseppe Farina italiarra izan zen irabazlea, gainera, bere taldekideari (Juan Manuel Fangioargentinarra) irabazi egin zion 1950eko 1 Formulako denboraldia. Bestalde, Fangio txapelketa irabazi zuen 1951, 1954, 1955, 1956 eta 1957. urteetan. Bere bost garaipen Alberto Ascari Ferrariko gidaria moztu zion bi txapelketa bi urte jarraietan irabaziz. Historiako atal honetan ere ikusi egin ziren Stirling Moss Britainia Handiako gidaria bezalakoak, non oso gidari hona zen baina ez zuen lortu Txapelketa Mundiala irabaztea. Gaur egun, Britainian Moss inoiz txapelketa irabazi ez zuen gidaririk honena bezala ezagutzen da.

Alfa Romeo, Ferrari, Masserati eta Mercedes Benz izan ziren automobilen fabrikatzaile nagusiak non gerra aurretik ere oso garratzitsuak izan ziren. Hasierako denboraldietan erabili zituzten gerra aurreko kotxe modeloak, adibidez, Alfa Romeo 159. 1952ko eta 1953ko txapelketetan erabili izan zen Formula 2-ko aurautegia, kotxe tamaina nahiz pontetzialki txikiagoak. 1 Formulako Txapelketa Mundiala berriro hasi zenean gerra ondoren motoreak 2,5 litrokoak ziren, eta 1954ean Mercedes-Benz-ek aurkeztu egin zuen W196. Kotxe hau haibat teknologia berri ekarri zituen eta hurrengo bi txapelketak nabarmenki irabazi zituen.

Kirola eta arautegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lasterketa bakoitzeko puntu kopurua, postuaren arabera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Posizioa 1950-1959(*) 1960 1961-1990 1991-2002 2003-2009 2010-orain
8 puntu 8 puntu 9 puntu 10 puntu 10 puntu 25 puntu
6 puntu 5 puntu 6 puntu 6 puntu 8 puntu 18 puntu
4 puntu 4 puntu 4 puntu 4 puntu 6 puntu 15 puntu
3 puntu 3 puntu 3 puntu 3 puntu 5 puntu 12 puntu
2 puntu 2 puntu 2 puntu 2 puntu 4 puntu 10 puntu
- 1 puntu 1 puntu 1 puntu 3 puntu 8 puntu
- - - - 2 puntu 6 puntu
- - - - 1 puntu 4 puntu
- - - - - 2 puntu
10º - - - - - 1 puntu

* Lasterketa bakoitzean buelta bizkorrena lortzen zuen gidariak 1 puntu irabazten zuen, denboraldi haietan.

Gidari onenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1 Formulako Mundu Txapelketa irabazi duten gidariak
Gidariak Txapelketak Urteak Garaipenak Podioak
 Alemania Michael Schumacher 7 1994-1995, 2000-2004 91 155
 Argentina Juan Manuel Fangio 5 1951, 1954-1957 24 35
 Frantzia Alain Prost 4 1985-1986, 1989, 1993 51 106
 Alemania Sebastian Vettel 4 2010, 2011, 2012, 2013 39 62
 Australia Jack Brabham 3 1959-1960, 1966 14 31
 Erresuma Batua Jackie Stewart 3 1969, 1971, 1973 27 43
 Austria Niki Lauda 3 1975, 1977, 1984 25 54
 BRA Nelson Piquet 3 1981, 1983, 1987 23 60
 BRA Ayrton Senna 3 1988, 1990-1991 41 80
 Italia Alberto Ascari 2 1952-1953 13 17
 Erresuma Batua Jim Clark 2 1963, 1965 25 32
 Erresuma Batua Graham Hill 2 1962, 1968 14 36
 BRA Emerson Fittipaldi 2 1972, 1974 14 35
 Finlandia Mika Häkkinen 2 1998-1999 20 51
 Espainia Fernando Alonso 2 2005-2006 32 89
 Italia Giuseppe Farina 1 1950 5 20
 Erresuma Batua Mike Hawthorn 1 1958 3 18
 AEB Phil Hill 1 1961 3 16
 Erresuma Batua John Surtees 1 1964 6 24
 Zeelanda Berria Denny Hulme 1 1967 8 33
 Austria Jochen Rindt 1 1970 6 13
 Erresuma Batua James Hunt 1 1976 10 23
 AEB Mario Andretti 1 1978 12 19
 RSA Jody Scheckter 1 1979 10 33
 Australia Alan Jones 1 1980 12 24
 Finlandia Keke Rosberg 1 1982 5 17
 Erresuma Batua Nigel Mansell 1 1992 31 59
 Erresuma Batua Damon Hill 1 1996 22 42
 Kanada Jacques Villeneuve 1 1997 11 23
 Finlandia Kimi Räikkönen 1 2007 20 70
 Erresuma Batua Lewis Hamilton 1 2008 21 49
 Erresuma Batua Jenson Button 1 2009 15 49

* Lodiz dauden gidariak oraindik ere Munduko Txapelketan parte hartzen ari dira

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: 1 Formula Aldatu lotura Wikidatan