Jump to content

«Triatloi»: berrikuspenen arteko aldeak

426 bytes added ,  Duela 11 hilabete
ez dago edizio laburpenik
 
== Historia ==
Hainbat teoria daude triatloia noiz eta nola sortu zen adierazten dutenak. Alde batetik, [[Scott Tinley]] triatleta, [[historialari]] eta [[Idazle|idazleak]] dioenez, triatloiaren jatorria 1920-1930 hamarkadan [[Frantzia|Frantzian]] eginiko lasterketa bati egozten zaio, orduan "[[Les trois sports]]", "[[La Course de Débrouillards]]" edota "[[La course des Touche à Tout]]" deiturikoa. Triatloi horrek oraingo triatloiaren alderantzizko ordena zuen: hasteko 3 kilometroko martxa lasterketa, 12 kilometro bizikletaz jarraian, eta amaitzeko, [[Marne]] [[Kanal (argipena)|kanalean]] barrena igerian. Proba hori urtez urte errepikatu da. Bestalde, 2010az geroztik, garai hartan eginiko lasterketa urtero errepikatzen dute Frantzian, [[Joinville-le-Ponte|Joinville-le-Pontetik]] gertu, [[Meulan-en-Yvelines|Meulanen]] eta [[Poissy|Poissyn]]. Hori horrela, 1920. urtean ''[[L'Auto]]'' izeneko egunkari frantsesak "Les trois sports" izeneko lehiaketa haren berri eman zuen.<ref>[https://www.multisportaustria.at/files/doc/History/Triathlon_History.pdf History of Triathlon]</ref>
 
Bestetik, bada beste teoria bat pisu handiagoa hartzen duena aurrekoak baino. Triatloia [[San Diego (Kalifornia)|San Diegoko]] ([[Kalifornia]]) Track and Field-en klub batean sortu zela uste da, 1974an zehazki, [[Jack Johnstone]] eta [[Don Shanahan|Don Shanahanen]] eskutik. Gaur egungo triatloiaren alderantzizko ordenan egin zen: lehendabizi martxa lasterketa, ondoren txirrindularitza, eta azkenik, igeriketa.<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=¿Cómo y cuándo nace el triatlón?|hizkuntza=es|data=2016-07-19|url=https://taymory.com/taymorylife/cuando-nace-triatlon/|aldizkaria=Taymory Life|sartze-data=2020-04-02}}</ref> Bertan, 46 pertsonak hartu zuten parte. San Diego Track Club-aren [[Babesletza (argipena)|babesletza]] izan zuen, lagun-talde bat probetarako entrenatzen hasi baitzen. Hala ere, gaur egun, gertakari hori ongi dokumentatuta mantentzen da, eta ez da Frantziako ekitaldietan oinarritzen. Bi atleta horiek "[[Biatloi|Biatloia]]" sortu zuten, 7,2 km martxa lasterketa eta 400 m igeri egin beharreko proba, alegia. Hala, adierazten denez, Biatloiari beste diziplina bat gehiago sartzea erabaki zuten 1978ko irailaren 25ean, eta lehenengo aldiz neurri hauekin egin zuten triatloia: 9,66 km martxa lasterketa, 5 km txirrindularitza eta 500 m igeriketa.<ref name=":3" /> 1989. urtean, distantzia ofizialak ezarri ziren eta horiek 1.500 m igerian, 40 km txirrindularitza eta 10 km martxa lasterketa ziren. Gaur egun, distantzia horiek mantentzen dituen triatloiari triatloi olinpiko deritzo.
|6,5 a 13&nbsp;km
|1,7 a 3,5&nbsp;km
|ITUk arautua.<ref name=":0">{{Erreferentzia|izena=|abizena=International Triathlon Union|urtea=|izenburua=2016 ITU Competition Rules (pdf)|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=en|url=https://www.triathlon.org/about/downloads/category/competition_rules|aldizkaria=Triathlon.org|sartze-data=2020-05-22}}</ref>
|ITUk arautua.
|-
|[[Sprint|Sprint-a]]
|20 km
|5 km
|ITUk arautua.<ref name=":0" />
|-
|Motza
|10&nbsp;km
(6.25 mi)
|Distantzia olinpiko edo nazioarteko distantzia ere esaten zaio. ITUk arautua .<ref name=":0" />
|-
|Distantzia erdia
|80 a 90&nbsp;km
|20 a 21&nbsp;km<
|''Middle distance'', “ironman erdia” edo ''Ironman 70.3'' ere esaten zaio. ITUk arautua.<ref name=":0" />
|-
|Distantzia luzea
|{{nowrap|100 a 200&nbsp;km}}
|10 a 42,2&nbsp;km
|ITUk arautua.<ref name=":0" />
|-
|-
|42.195&nbsp;km
(26.2 mi)
|''Ironman 140.6'' ere deitzen zaio. Oinez egin beharreko distantzia maratoiaren distantzia bera da.
|}
ITUk Triatloiko Nazioarteko Batasuna adierazten du, eta distantzia olinpikoko lasterketak [[Antolakuntza|antolatu]] zein zigortzen ditu. Lasterketa horiek mundu osoko goi mailako, junior mailako eta kirolari afizionatuen txapelketetan ematen dira gehien, bost adin-tarteetako taldeetan banatuta. Elite mailan, txirrindularitza unean drafting-a erabiltzea onartzen zaie triatletei. Hala ere, [[Adin (argipena)|adinaren]] arabera drafting-a ez dago baimendua.
 
== Modalitateak ==
Triatloi lasterketak hainbat modalitatetan sailkatzen dira: distantzia laburrekoak, luzekoak, txirrindularitza-zirkuitukoak, [[Kros (argipena)|krosekoak]] (bideetakoak zein [[Mendi|mendikoak]]) edota drafting-a onartzen dutenekoakdutenak. Triatloi [[Federazio|federazioek]] zuzentzen dituzten beste zenbait probetan ere proba berean zenbait kirol diziplina egiten dira. Horietariko bat [[Duatloi|duatloia]] da, martxa lasterketa, ondoren txirindularitza eta txirrindularitza ostean berriz martxa lasterketa hartzen dituena bere baitan. Eskakizun fisiko handienetariko duatloia [[Powerman]] deitzen da, Ironman triatloiaren antzekoa dena (10 km-ko martxa lasterketa, 150 km-ko txirrindularitza eta 30 km-ko martxa lasterketa). [[Mendiko duatloia]] ere badugu, [[Asfalto|asfaltatu]] gabeko bideetan eta [[Mendiko bizikleta|mendiko bizikletan]] egiten dena. Akuatloia, martxa lasterketalasterketak, jarraian igeriketaigeriketak eta amaitzeko berriz martxa lasterketak osatzen dute. Azkenik, triatloi zuria dugu, [[Negu|neguan]] egiten dena, eta igeriketaren ordez [[Iraupen-eski|iraupen-eskia]] eta [[kuadriatloia]] biltzen dituena (triatloiari [[Piraguismo|piraguismoa]] gehitzen dio). Ondorengo taulan azalduriko proben distantzia espezifikoak azaltzen dira.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Triatlón ¿en qué consiste y qué tipos hay?|hizkuntza=es|data=2017-05-17|url=https://buhomag.elmundo.es/deportes/triatlon-en-que-consiste-y-que-tipos-hay/|aldizkaria=BUHO|sartze-data=2020-05-22}}</ref>[[Fitxategi:Triatlón_Blanco_Reinosa.jpg|link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Triatl%C3%B3n_Blanco_Reinosa.jpg|thumb|Triatloi zuria.]]
 
Duatloian, eskakizun fisiko handieneko ekitaldiari Powerman deritzo (10 km-ko martxa lasterketa , 150 km-ko txirrindularitza eta 30 km-ko martxa lasterketa), Ironman triatloiaren antzekoa.
[[Fitxategi:Triatlón_Blanco_Reinosa.jpg|link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Triatl%C3%B3n_Blanco_Reinosa.jpg|thumb|Triatloi zuria.]]
{| class="wikitable"
|Duatloia
|Martxa lasterketa - txirrindularitza - martxa lasterketa
|Sprint-a 5-20-2'5*
Motza 10-40-5
 
Luzea 14-60-7*
|-
|Triatloia
|Motza 2'5-1-2'5
|}
Duatloian, eskakizun fisiko handieneko ekitaldiari ''Powerman'' deritzo (10 km-ko martxa lasterketa , 150 km-ko txirrindularitza eta 30 km-ko martxa lasterketa), Ironman triatloiaren antzekoa.
 
=== Modalitate bakoitzeko lehiaketa ezagunenak: ===
Modalitate bakoitzean, lehiaketa ezagunenak hauek dira.
 
* [[Munduko triatloi-serieak]] (ingelesezko siglak: TWSWTS): Distantzia laburreko hainbat lasterketa ezberdinbiltzen egiten direndituen mundu mailako txapelketaktxapelketa dirada, eta txirrindularitza [[Errepide|errepidean]] zein drafting-a onartzen ditu. Denboraldiko probetan lortutako 5 emaitzarik onenak hartuta [[Puntuazio marka|puntuazio]] altuena lortzen duen triatleta izaten da txapelketako irabazlea.
* [[Ironman]]: Triatloiko proba guztietatik gogorrena da. Hiru zatitan bereizten da: igeriketa, 3,86 km; bizikleta, 180 km eta korrika, 42,195 km (maratoia). Lasterketak, gehienez, 17 ordu irauten ditu, baina batez besteko denbora 12 ordukoa da eta azkarren egindako ironman-a 7:41:33 denboran egindakoa da. Distantzia luzeko triatloia ere deitzen zaio.
* [[Xterra]]: Triatloi kros modalitateko distantzia laburreko txapelketa da.
81

edits