Elisabet II.a Espainiakoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Elisabet II.a Espainiakoa
Elisabet II.a Espainiakoa

1852an Franz Xavier Winterhalterrek margotua


Escudo de Carlos III de España Toisón y su Orden variante leones de gules.svg
Espainiako erregina
1833ko irailaren 29a – 1868ko irailaren 30a
Aurrekoa Fernando VII.a
Ondorengoa Pascual Madoz

Jaiotza 1830eko urriaren 10a
Madril  Espainia
Heriotza 1904ko apirilaren 7a
Paris FrantziaFrantzia
Ezkontidea Frantzisko Asiskoa eta Borboikoa
Gurasoak Fernando VII.a eta Maria Kristina Borboikoa
Seme-alabak * Maria Isabel Borbón y Borbón
  • Alfontso XII.a Espainiakoa
  • Maria de la Concepción Borbón y Borbón
  • Maria del Pilar Borbón y Borbón
  • Maria de la Paz Borbón y Borbón
  • Maria Eulalia Borbón y Borbón
Sinadura Elisabet II.a Espainiakoa-ren sinadura


Elisabet II.a Borboikoa[1] (Madril, 1830eko urriaren 10a - Paris, 1904ko apirilaren 7a) Espainiako erregina izan zen 1833tik 1868 arte, 1830ean ezarritako Berrespen Pragmatikoak Lege salikoa indargabetu zuelako. Elisabeten jaiotzak eta tronuratzeak Lehen Karlistaldia abiarazi zuen, haren osaba Karlos Maria Isidro Borboikoak koroari uko egin behar izan ziolako. Euskal Herria aukeratu zuen udaleku, oporrak Donostian, Zarautzen nahiz Lekeition maiz ematen baitzituen.

La Gloriosa edo Loriatsua izenaz ezaguna den estatu kolpeak tronutik bota zuen, eta Parisa alde egin zuen. 1870ean, bere seme Alfontso XII.aren alde abdikatu behar izan zuen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elisabet II.a izango zena 1830eko urriaren 10ean jaio zen Madrilen. Maria Elisabet Luisa bataiatu zuten eta Fernando VII.a Espainiako erregearen eta bere laugarren emaztea eta iloba zen Maria Kristina Borboikoaren alaba zaharrena izan zen.

Lehendik bere aita beste hiru aldiz ezkonduta zegoen, baina hiru emazte horiek ez zioten Fernando VII.aren erregeordea izateko semerik eman. Horregatik, 1830ean Elisabet jaio zenean, askok bera erregina izango zenaren itxaropena izan zuten. Fernando VII.ak bere oinordekotza ziurtatzeko, 1830eko Berrespen Pragmatikoa aldarrikatu zuen, bere anaia Karlos Maria Isidro Borboikoa infantearen kalterako izan zena. Lege hau 1789an Gorteek onartu zuten testua argitaratzea mugatu zen, 1789ko Berrespen Pragmatikoa bezala ezagutua. Honen helburua ondorengotzaren sistema tradizionala zaharberritzea zen. Horrela, erregea semerik izan gabe hilko balitz, bere alaba Elisabeti erregetza hartzeko baimena emango lioke. Elisabet II.ak, 1833ko irailaren 29an, bere aita hil zenean, eta oraindik 3 urte besterik ez zituenean, Espainiako tronua eskuratu zuen, baina hain txikia zenez, bere ama Maria Kristina Borboikoa izan zen erreginaorde bera ia adin-nagusiko egin zen artean.

Osaba Don Karlosek izendapen hura onartu ez eta Lehen Karlistadak eztanda egin zuen, luze iraungo zuen gatazka dinastiko bati hasiera emanez. Berrespen Pragmatikoaren oposizioa zela eta, Fernando VII.ak bere anaia atzerrira erbesteratzea beste aukerarik ez zuen izan eta, horren ondorioz, isabelinoak eta karlistak gero eta gehiago zatitu ziren, azkenean Lehen Karlistaldia eraginez.

Bere erregealdiko lehen urteetan, Elisabet adinez txikikoa zen bitartean, bere ama aritu zen erregeordetzan 1840. urtera arte, Lehen Karlistaldia (18331840) gertatu zen aldi berean. 1840ko urriaren 17tik 1843ko uztailaren 23ra arte, berriz, erregeordetza Espartero jeneralaren (18401843) eskuetan egon zen, azkenean karguari uko egitea behartua izan zelarik. Hirugarren erregeorde bat egotea ekiditearren, Espartero aurrerakoiak boterea galdu ondoren, aurreratu egin zuten Elisabeten adin nagusitasuna, eta erregina izendatu zuten 13 urterekin. 1843ko azaroaren 8an, Elisabet II.ak kargua eskuratu zuen, 13 urterekin adin-nagusikotzat jo zutelarik.

Haren erreginaldian liberalismo moderatuaren alde egin zuen, Espartero berriro ere boterera eraman zuen prozesu iraultzailearen ondorengo Biurteko Aurrerakoiko tartean (1854-1856) izan ezik.

Bere lehengusu Frantzisko Asiskoarekin ezkondu zen 1846an, 16 urte zituela, eta horrek altxamendu karlista eragin zuen, Don Karlosen semearekin ezkonduta lortu nahi zuten batasun dinastikoa zapuztuta geratu zelako. Gazte kaskarin eta bizizalea izan zen, eta maitale ugari izan zituen bere agintaldian. Zortzi seme-alaba izan zituen, eta zaharrena, Alfontso, 1874an iritsi zen tronura.

Haren agintaldian hainbat eskandalu piztu ziren, burubero talde baten eragin eta agindupean egon zelako beti, besteak beste, sor Patrocinio, zaurien moja, eta aita Fulgencio aitor entzulea.. Horrek herriaren higuina ekarri zion.

Bestalde, Elisabet II.a izan zen Borboiek Donostiara itsasoan bainatzera etortzeko izan zuten ohitura hasi zuena, 1845etik aurrera amarekin etorri baitzen, medikuen aholkuei jarraiki.

Haren agintaldian lege hauek onartu ziren: 1845eko Konstituzio moderatua, Madotzen Desamortizazio legea 1855ean eta Moyanoren legea izenez ezagutzen zen Heziketa Publikoarena 1857an. Azken lege hori XX. mende erdialdera arte egon zen indarrean. 1844an Guardia Zibila sortu zuen eta nazioarteko politikaren alorrean Afrika Iparraldean hedapen txiki bat bultzatu zuen 1859-60ko Gerraren bidez.

1868ko iraultzarekin amaitu egin zen bere agintaldia, eta Frantzian erbesteratuta bizi izan zen 1904an hil zen arte.

Erregetza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Elisabet II.a Espainiakoaren erregealdia»

Elisabet II.aren erregealdia Espainiaren trantsizio garai batean izan zen, erregetzak parlamentuari hainbat botere igaro baitzion. Erregealdian, Amerikako kolonia gehienek independentzia lortu zuten. Erreginak Espainiako politikan sarri eskuhartzen zuen, politikarien artean ondoeza sortuz eta, azkenean, 1868ko Iraultza eraginez.

Baldomero Espartero Maria Cristina Espainiakoa Espainiako I. Errepublika Elisabet II.a Espainiakoa Fernando VII.a Espainiakoa

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commons-logo.svg
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak:
Elisabet II.a Espainiakoa