Artikulu hau "Kalitatezko 2.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da
Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Energia berriztagarri

Wikipedia, Entziklopedia askea
Logo Renewable Energy by Melanie Maecker-Tursun V1 4c.svg

Energia berriztagarrietatik argindarra lortzeko sistemak, material ez berriztagarriz eginak.

Energia berriztagarria iturri berriztagarrietatik sortzen den energia mota da. Energia berriztagarriak asko dira, eta horien artetik gizakiarentzat garrantzitsuenak hauek dira: eguzki-energia, haizea, euria, itsasaldiak eta bero geotermikoa. Iturri berriztagarri horiek, gizakiaren denboraren eskalan agortezinak dira. Ingurumenaren degradazioa, garapen-bidean dauden herrialdeen eta herrialde garatuen arteko desoreka energetikoa eta erregaien aniztasuna, energia berriztagarrien garapena bultzatu duten faktoreak dira.

Historian, energia berriztagarri horiei etekina ateratzeko, gizakiak sistema berriztagarriak erabili izan ditu, gehienbat zurez eta harriz eginak: haize errotak, ur errotak eta abar. Gaur egun energia berriztagarrietatik argindarra lortzeko erabiltzen diren sistemak, ordea, ez dira berriztagarriak. Beraz, nahiz eta argindarra lortzeko erregai fosilak darabiltzaten sistemak baino kutsadura txikiagoa sortzen duten, kutsagarriak dira energia berriztagarriak darabiltzaten sistema modernoak. Izan ere, sistema horiek fabrikatzeko, garraiatzeko, beharrezko azpiegiturak eraikitzeko, mantentze lanak egiteko, eta bizitza baliagarriaren bukaeran desegiteko, erregai fosil ugari erabili behar izaten da. Gainera, berriztagarriak ez diren material kutsagarriz eginak dira: altzairuz, aluminioz, plastikoz, kobrez, lur arraroz...

Energia alternatiboak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia iturri alternatibo bat gaur egungo energiak ordezkatu ahal dituen edozein energia da, bere kutsadura efektu txikiagatik edo berriztatzeko aukera izateagatik.

Energia kontsumoa gizarte bateko aurrerapena eta ongizatea neurtzeko modu egokiena da. Krisi energetikoaren kontzeptua gizarte bat hornitzeko erabiltzen dituen energia iturriak agortzen direnean agertzen da. Hori dela eta gaur egungoa bezalakoa den jarraibide ekonomikoak energia eskaeran hazkundea exijitzen du erregai fosilak eta nuklearrak bukagarriak direlako. Horregatik ezinbestekoa da noizbait eskaera amaitzea eta energia eskaera hornitua ezin izatea eta sistema guztia geldiaraztea, energia metodo berriak asmatzen ez badituzte. Metodo berri hauek energia alternatiboak izango lirateke.

Halaber gaur egungo zenbait energiaren gehiegizko erabilerak, hala nola petrolioa eta ikatza, kutsadura, berotegi-efektuaren hazkundea eta ozono geruzako zuloaren hazkuntza bezalako arazoak sortzen dituzte.

Energia alternatiboaren eta ohikoaren arteko eztabaida ez da bakarrik energien sailkapen bat, mende honetan ezinbestez gertatu beharko den aldaketa baizik. Egia da energia alternatiboak ere, berriztagarriak izan arren, bukagarriak direla, beste edozein baliabidek bezala esplotazio muga maximoa duelako. Beraz, energia berri hauetara aldatzeko prozesua mailaz maila eta poliki egiten dugun arren, ez dute gaur egungo eredu ekonomikoarekin jarraitzea onartuko. Horrek guztiak, garapen iraunkorraren kontzeptua sortzen du.

Garapen iraunkorraren kontzeptuak hurrengo ideiak ditu oinarri:

  • Energia iturri berriztagarrien erabilpena, XXI. mende hau aurrera joan ahala energia fosilaren iturriak agortuko direlako.
  • Energia iturrien esplotazio hedakorra, alternatibatzat autokontsumoaren fenomenoa proposatuz, ahal den neurrian energia elektrikoaren banaketaren azpiegitura handien eraikuntzak alde batera utziz.
  • Eskaera energetikoa gutxitzea, zenbait gailu elektrikoen (etxeko tresna elektrikoak, lanparak…) ekoizpena hobetuz.
  • Premia gabeko energia kontsumoa murriztea. Ez da bakarrik eraginkorragoa den modu batean kontsumitzea gutxiago kontsumitzea baizik, hau da, energia aurrezteko eta zarrastelkeria baztertzeko, kontzientzia eta kultura bat garatzea.

Energia garbien, alternatiboen eta berriztagarrien produkzioa ez da ingurunea hobetzeko saiakera edo kultura bat, baizik eta gizakiak betetzera behartuta egongo den behar bat gure iritzia, nahiak eta sinismenak alde batera utziz.

Motak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Biomasa: Azken urteetan biomasa hitza energia-iturri alternatibo bat adierazteko hasi da erabiltzen. Kasu honetan, erregai modura edo ekoizpen industrialerako erabil daitekeen material biologikoari deitzen zaio biomasa.
  • Energia hidraulikoa: Ibaietako ura da energia honen sortzailea. Ura urtegi batean bilduko da, eta gero, altuera handi batetik erortzen utziko da turbina baten gainera, eta turbina horrek, jiratzean, elektrizitatea sortuko du. Zentral hidroelektrikoek erreketako indarra aprobetxatzen dute. Espainiar estatuko elektrizitatearen %15 inguru horrela ekoizten da. Zentral hidraulikoak jartzeko lekurik aproposenak presetako ur-jauziak dira. Energia ekoizpen mota honen alde txarra, instalazioak eraikitzearen kostuaz gain, baldintza meteorologikoen menpean dagoela da.
  • Itsas energia: Energia lortzeko balio duten hiru itsas fenomeno daude: olatuak, itsasaldiak eta sakontasunaren araberako tenperatura-aldaketak. Hiru fenomeno hauek, elektrizitatea sortzeko erabiltzen dira. Itsas-zentralak soilik itsasaldiak asko mugitzen diren tokietan daude.

Energia ez berriztagarria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikatza
Sakontzeko, irakurri: «Energia ez berriztagarri»

Energia ez berriztagarria, energia berriztagarriaren guztiz kontrakoa da. Energia ez berriztagarriak dira naturan kantitate finko batean dauden energia iturriak. Gainera, energia ez berriztagarriak agortzen direnean, ezin dira ordezkatu, horretarako baliagarria den produkzio sistemarik existitzen ez delako.

Bi mota bereizten dira:

Bilakaera historikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia berriztagarriak izan dira gizakiak milaka urtean erabilitako energia mota bakarra. Bela nabigazioa, haize edo ur errotak eta eguzki-energia aprobetxatzeko sortu diren eraikuntza espezifikoak horren adibide dira.

James Watten lurrun-makinaren asmakuntzarekin, energia aprobetxatzeko baliabide hauek alde batera utzi ziren denboran ezegonkorrak eta alditsuak kontsideratzeagatik. Hori dela eta, motore termikoak eta elektrikoak gehiago erabiltzen hasi ziren. Denbora horietan, kontsumo txikia zegoenez, ez zen pentsatu ere egin energia iturri horiek agortu edo ingurumen arazoak sortu ahal zituztela.

1970eko hamarkadaren inguruan, energia berriztagarriak energia tradizionaletarako alternatiba bat kontsideratu ziren, erregai fosilak ez bezala ( milioi urte behar dituztela sortzeko) energia berriztagarriak baliagarritasun handia zutelako eta ingurugiroan eragin txikiagoa zutelako. Hori guztia dela eta, energia berriztagarriak, energia alternatiboaren izena hartu zuten. Gaur egun hauetako energia asko errealitate bat dira eta ez alternatiba bat, beraz energia alternatiboen izena ez zen erabili beharko.

Energia berriztagarrien erabilera gaur egun[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kurobe zentral hidroelektrikoa (Japonia)

Energia berriztagarriak elektrizitatea kontsumoaren %20a da, %90a energia hidraulikoa izanik. Beste energia guztien erabilera nahiko baztertuta dago:biomasa %5,5a, energia geotermikoa %1,5a, energia-eolikoa %0,5a eta eguzki-energia %0,05a.

Gizarte industrial mendebaldarraren behar energetikoen %80a industrian, berokuntzan, eraikuntzen klimatizazioan eta garraioetan ( kotxeak, trenak eta hegazkinak) erabiltzen dira. Aitzitik, energia berriztagarriaren erabilera handiena elektrizitate produkzioan oinarritzen da.

Espainian energia berriztagarriak produkzio elektrikoaren %19,8ren arduradunak izan dira azken urteetan eta energia berriztagarriak erabiliz sortutako elektrizitatea aurreko urtean energia nuklearrarekin sortutako kantitatea gainditu zuen. Espainiako Energia Komisio Nazionalaren arabera, azken urteetan energia berriztagarrien urteroko salmenta 10 aldiz baino gehiago biderkatu da Espainian eta honekin batera haren prezioak %11 murriztu dira.

Energia produkzioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Greenpeacek aurkeztutako txosten baten bidez, energia berriztagarrien %100-eko produkzioa teknikoki bideragarria eta ekonomikoki jasangarria dela baieztu egin zen. Hori dela eta, erakunde ekologistaren arabera, Espainian energia zikinak alde batera uzteko falta den gauza bakarra borondate politikoa da. Hori lortzeko eraginkortasun energetikoa lortu behar da, hau da, alferrikako kontsumoa bertan behera uztea.

Beste alde batetik, zenbait utility garrantzitsutako zuzendarien %64ren arabera, 2018an teknologia garbiak, eskurakorrak eta berriztagarriak existituko dira. Horrek sektore handienak pentsaera aldatzera behartuko ditu.

Bereziki eguzki-energiaren alorrean, teknologien garapenagatik ez ezik konpromiso politiko garbietatik ere energia berdeen produkzioa handitzen doa. Hala, Espainiako Industria, Turismo eta Komertzio ministerioak aurreikusi du energia berriztagarriak gaur egungo 32.512 MW-etatik 83.330 MW-etara iritsiko direla 2030ean, energia elektrikoaren kontsumoa %41era handituko baita. Kantitate hori lortzeko, lehenengo 2010ean energia berriztagarrien, energia elektrikoaren, eskaera %12 handitzea eta 2020an %20era heltzea espero da.

Energia berriztagarriak gaur egun[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mundu-mailako elektrizitate kontsumoaren %20 dira, hauen %90 hidraulikoa izanik. Gainerako %5,5 biomasa, %1,5 geotermikoa, %0,5 eolikoa eta beste %0,5 eguzki-energia. Espainian, berriztagarriek %19,8 irudikatzen dute; Estatu Batuetan berriz,

Energia berriztagarriak ustiatzeko erabiltzen diren sistemen abantailak eta desabantailak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia berriztagarriak ustiatzeko gaur egun erabiltzen diren sistemek badituzte alde onak eta txarrak. Hauek dira energia berriztagarriek komunean dituzten hainbat ezaugarri.

  • Energia lortzeko sistema tradizionalek baino kalte txikiagoa eragiten diote ingurumenari. Hala ere, erregai fosil ugari behar dira energia berriztagarrien sistema modernoak fabrikatzeko, garraiatzeko, beharrezko azpiegiturak eraikitzeko, mantentze lanak egiteko, eta bizitza baliagarriaren bukaeran desegiteko. Gainera, sistema hauek kutsagarriak diren material ez berriztagarriz eginak dira: zementuz, altzairuz, aluminioz, plastikoz, kobrez, lur arraroz...[1]
  • Sistema hauek instalatzeko oso inbertsio handiak egin behar dira.
  • Energia berriztagarriak oso ugariak dira, baina energia kontzentrazio txikia dute; beraz, energia horiek ustiatzeko sistema handiak egin behar dira.
  • Baliabide naturalen ustiaketa dakarte.
  • Erabili ahala inoiz agortuko ez diren energiak dira; baina energia horiek ustiatzeko erabiltzen diren sistema modernoen materialak bai, agortuko dira edo agortzear daude.

Energia ekologikoagoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia-iturri berriztagarriak, erregai fosilekin konparatuz, oso desberdinak dira, oparoagoak eta anitzagoak direlako. Eguzkiak, energia iturri hauek (eguzki-erradiazioa, haizea, euria...), 4 milioi urtetan zehar hornituko dituela uste da. Energia-iturri berriztagarriak darabiltzaten sistemen lehenengo abantaila da, erregaiz dabiltzanekin alderatuz, gas kutsagarri gutxiago sortzen dutela. Iturri berriztagarri gehienek karbono dioxido gutxiago igortzen dute: sistema horiek eratzean, mantentzean eta bukaeran desegitean sortutakoak soilik.

Bestalde, energia berriztagarriek arazo ekologiko bereziak sortzen dituzte. Adibidez, aerosorgailuak arriskutsuak dira hegaztientzat, haien aspak oso azkar biratzen direlako; eta, sorgailu horiek mendi gailurretan jartzen direnez, bide eta azpiegitura handiak behar dituzte mendian, natura ingurumena hondatuz. Zentral hidroelektrikoek zenbait arrainen migrazioa kaltetzen dute, mundu osoko ibai askotan; horren ondorioz, Ozeano Barean itsasoratzen diren Ipar Amerikako ipar-mendebaldeko ibaietan bizi diren izokinen populazioa izugarri jaitsi zen.

Izaera lausoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izaera lausoa energia berriztagarriek daukaten nahitaezko arazo bat da. Energia geotermikoa da honen salbuespena, lurrazala mehea den lekuetan soilik delako eskuragarri, iturri beroak eta geiserrak adibidez.

Energia berriztagarrien iturri batzuek energia intentsitate txikia sortzen dutenez, beharrezkoa izaten da “zentralak” sortzea iturri erabilgarrietan bihurtzeko. Europako etxe baten jabeak panel fotovoltaikoen 8 metro karratu instalatu beharko lituzke 1000 kWh elektrizitatea lortzeko (herrialde Europarren urteko per capita kontsumoa) panel horiek 12,5%-ko batez besteko errendimendu energetikoa daukatela suposatuz.

Haatik, 4 metro karratuko energia termikoaren biltzaile batekin, etxe batek behar duen ur bero sanitarioaren zati handia lortu dezake. Hala ere, aldibereko aprobetxamendua dela medio, solairuka antolatutako eraikinek etekin berdinak lortu ahal dituzte biltzaile gainazal txikiago batekin eta, garrantzitsuagoa dena oraindik, askoz ere inbertsioa txikiago batekin eraikin bakoitzean.

Biomasa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biomasa sortzerakoan, karbono dioxidoa atmosferatik ezabatzen da eta oxigenoa askatzen da. Hala ere, biomasa erretzerakoan biomasako karbonoa atmosferako oxigenoarekin konbinatzen da, berriz karbono dioxidoa atmosferara igorriz. Alde batetik, teorikoki, zikloa amaitzen denean ez da karbono dioxidorik igortzen, errekuntzarekin sortutako igorpenak sortutako biomasa berrian geratzen baitira. Beste alde batetik, praktikoki, kontuan hartu behar da ereinaldian, bilketan eta eraldaketan energia kutsagarria erabiltzen dela. Hori dela eta, balantzea negatiboa da, energia berriztagarriak ustiatzeko gainerako sistema guztietan bezala.

Bestalde, biomasa ere ez da guztiz agortezina, berriztagarria izan arren. Une zehatz batzuetan soilik erabil daiteke. Beraz, iturri hau ez da gai gaur egun munduan nagusi den zibilizazioak behar dituen energia behar itzelak asetzeko. Hartara, zerealen prezioa ikaragarri igo da zerealak bioerregaien sorkuntzarako erabiltzen direnetik. Gainera, bioerregai guztiek fosil baliokideak baino karbono dioxido gehiago sortzen dute karbono unitate bakoitzeko.

Energia geotermikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia geotermikoak, geografikoki oso mugatuta egoteaz gain, gai kutsagarri batzuk ateratzen ditu. Izan ere, lur azpitik tenperatura handietan ura ateratzeaz batera, han dauden gatzak eta mineral toxikoak ere ateratzen dira. Zentral geotermiko nagusiena Toskanan dago, Italian, Pisa hiriaren ondoan, eta Larderelloko Zentral Geotermikoa du izena. Zentral horrek, inpaktu bisual handia sortzen du, haran baten erdian kokatuta dagoelako eta zentralera doazen metro bat diametroko hodi guztiak handik igarotzen direlako.

Integrazioa, ingurunean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sorgailu eolikoak

Energia berriztagarrien akats nabari bat ingurunean sortzen duten inpaktu bisuala da. Paisaian, sorgailu eolikoek estetika hondatzen dute; eta handik hirietara nahiz fabriketara argindarra garraiatzeko eta sorgailuen mantentze lanak egiteko ere, azpiegitura handiak behar dira (errepideak, kableak...).

Arazo estetikoak saihesten saiatzearren, hainbat saiakera egiten dira, bereziki eguzki energia ustiatzen duten sistemetan: eguzki-panelak autobideetan zarata saihesteko erabiltzen diren barreretan kokatu, teilatuetan eguzki energia hartzeko sistemak jarri, leihoak tindatzeko zelula fotovoltaikoak erabili...

Irregulartasuna eta aniztasun geografikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia elektrikoaren produkzio iraunkorra elikatze iturri eta biltegiratze bide ( bonba erabiliz biltegiratzen diren sistema hidraulikoak, bateriak, hidrogeno erregaien pilak…) fidagarriak behar ditu. Honela, energiaren biltegiratze prezio garestia dela eta, sistema autonomo txiki bat arraroki izaten da ekonomikoa, energia sareari konektatzea prezio handiagoak suposatzen dituenean.

Beste alde batetik, baliabideen aniztasun geografikoa ere esanguratsua da. Zenbait herrialdeek beste herrialde batzuk baino baliabide hobeagoak dituzte, bereziki energia berriztagarriaren sektorean. Herrialde batzuk baliabide garrantzitsuak dituzte bizileku nagusien ondoan, non elektrizitate eskaera oso garrantzitsua den. Baliabide horien eskala handiko erabilpena inbertsio garrantzitsuak behar ditu distribuzio eta transformazio sare nagusietan. Eta noski, norberaren produkzioan ere bai.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz) Valero Delgado, Alicia. «Límites minerales de la transición energética» El Topo 2019-10-07 Noiz kontsultatua: 2021-03-31.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]