Odonata

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Odonata
Sympetrum fonscolombii, anisopteroa.
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Animalia
Filuma: Arthropoda
Klasea: Insecta
Goiordena: Odonatoptera
(mailakatu gabea): Holodonata
Ordena: Odonata
Fabricius, 1793
Familiak

Odonatoak (Odonata, grezierazko odontos, "hortz" hitzetik dator) egun 5.900 espezie inguruz osatuta dagoen[1] intsektu-ordena da. Euskaraz, besteak beste, sorgin-orratz, burruntzi, txitxiburduntzi eta mariburduntzi deitzen zaie.

Gaur egungo odonatuak hiru subordenetan sailkatuta daude: Zygoptera (Sorgin-orratzak), Anisoptera (Burruntziak) eta Anisozygoptera. Azken honen barnean Japonia eta Himalaian bizi diren bi espezie besterik ez dago[2].

Odonatuak haragijaleak dira. Helduek, hegan dabiltzala harrapatzen dituzten intsektuak jaten dituzte. Larbek, berriz, urtar ornogabez eta ornodun txikiez (arrainkume eta apaburuez) elikatzen dira[2].

Ezaugarri fisikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Austrolestes annulosus

Odonatuek gorputza baino askoz zabalagoa den burua dute, gorputz luze eta estua eta mintzezko lau hego garden.

Egituraz oso antzekoak dira odonatu guztiak: oso buru higikorra, bi begi elkartu handi eta hiru ozelo txiki dituzte; antena laburrak; ahoa beheko ezpain oso garatu batez murtxikatzeko egokitua; mesotoraxa eta metatoraxa bat eginik, eta metatoraxa berriz askea; hiru hanka pare ia berdinak enborraren barrualdera giltzatuak, eta hiru tartsoko artexoak dituztela muturrean. Bi hego pare dituzte, lotunea hanken atzean dutenak, luzetarako zain askorekin eta hegal-estigma nabarmenak dituztela, eta sabelalde luzea, hamar segmentuz osatua.

Habitata[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune urtarrei lotuta bizi dira, ura behar baitute haien ninfak garatzeko.

Odonatuak mundu guztian daude zabalduak, eskualde beroetan bereziki.

Ugalketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Odonatuak arrautza bidez ugaltzen dira, baina arrautzatik atera eta heldutasunera iritsi bitartean larba eta ninfa aldaeratatik igarotzen dira. Larba eta ninfa horiek, itxuraz, diren motako odonato helduaren antzekoak dira, baina batzuk eta besteek alde handiak dituzte batez ere murtxikatzeko aparatuan eta arnasketakoan; larbek eta ninfek begi txikiagoak dituzte, bestalde, baina antena luzeagoak eta gorputz laburragoa.

Familiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Familia Irudia
Aeschnidiidae
Aeshnidae
Aeshna juncea Detail.jpg
Aktassiidae
Amphipterygidae
Archithemistidae
Argiolestidae
Griseargiolestes griseus 3.jpg
Austrocorduliidae
Austropetaliidae
Brachytronidae
Burmaeshnidae
Burmaphlebiidae
Calopterygidae
Calopteryx virgo male.jpg
Campterophlebiidae
Chlorocyphidae
StreamRuby2.jpg
Chlorogomphidae
Chlorogomphus brunneus brunneus Female.jpg
Chlorolestidae
Chorismagrionidae
Coenagrionidae
Ceriagrion glabrum male panorama.jpg
Cordulegastridae
Cordulegaster boltonii male Wuestenrot 20080830 6.jpg
Cordulephyidae
Corduliidae
Somatochlora arctica.JPG
Cratopetaliidae
Cretapetaluridae
Devadattidae
Dicteriadidae
Philogangidae
Tropical Rockmaster - Cairns Australia.jpg
Dysagrionidae
Enigmaeshnidae
Eolestidae
Eosagrionidae
Epiophlebiidae
Epiophlebia superstes.jpg
Euphaeidae
Euphaea fraseri male at Kadavoor.jpg
Euthemistidae
Frenguelliidae
Gomphidae
XN Gomphus vulgatissimus 00.jpg
Gomphomacromiidae
Hageniidae
Heliocharitidae
Hemiphlebiidae
Hemiphlebia mirabilis LongSwamp091113-5940.jpg
Henrotayiidae
Heteragrionidae
Hypolestidae
Idionychidae
Isophlebiidae
Isophlebiidae - Isophlebia aspasia.jpg
Isostictidae
Rhadinosticta banksi 4943-37.jpg
Italophlebiidae
Juragomphidae
Karatawiidae
Lestidae
Austrolestes cingulatus.jpg
Lestoideidae
Liadotypidae
Libellulidae
Sympetrum flaveolum - side (aka).jpg
Lindeniidae
Liupanshaniidae
Macromiidae
Macromia taeniolata.jpg
Magnathemidae
Megaphlebiidae
Megapodagrionidae
Common Flatwing.jpg
Mesomantidiidae
Mesomegaloprepidae
Mesophlebiidae
Mesuropetalidae
Nannogomphidae
Neopetaliidae
Neopetalia punctata larva (1).jpg
Nothomacromiidae
Paragonophlebiidae
Pentaphlebiidae
Perilestidae
Perissolestes guianensis.jpg
Permagrionidae
Permolestidae
Petaluridae
Tanypteryx pryeri.jpg
Philogeniidae
Philosinidae
Platycnemididae
Copera marginipes.jpg
Platystictidae
Protosticta taipokauensis.jpg
Polythoridae
Priscalestidae
Progonophlebiidae
Proterogomphidae
Cordulagomphus 01.JPG
Protoneuridae
Prodasineura croconota.jpg
Pseudocorduliidae
Pseudolestidae
Pseudostenolestidae
Pseudostigmatidae
Megaloprepus.JPG
Rimanellidae
Rudiaeschnidae
Selenothemistidae
Sieblosiidae
Solikamptilonidae
Steleopteridae
Stenophlebiidae
Stenophlebia latreillei coll Koschny 0004.jpg
Synlestidae
Chlorolestes tessellatus 2012 04 29 KZN Midlands.jpg
Synthemistidae
Choristhemis flavoterminata 1.jpg
Telephlebiidae
Thaumatoneuridae
Triassolestidae
Triassoneuridae
Turanothemistidae
Zacallitidae

 

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Odonata Aldatu lotura Wikidatan