Herensuge

Wikipedia, Entziklopedia askea
Arrasateko herensugea
Arrasate herriari gastelerazko izena ematen dion herensugearen oroigarri gisa egindako eskultura.

Herensugea edo dragoia mundu osoko mitologian agertzen den animalia-izakia da, baita Euskal Herriko mitologian ere. Antzinako kulturen ikusmolde telurikoaren osagai garrantzitsu bat da eta herrien erlijio sinesmenetan eragin handia dauka.

Dragoien inguruko aipamenik zaharrenetan suge forma zuten hauek. Dragoi-motako izakiak Ekialde Hurbilean aipatzen dira, Mesopotamiako arte eta literaturan. Indoeuropar kultura osoan zehar eta Ekialde Hurbileko mitologia ia guztietan ekaitzei lotutako suge erraldoi gisa agertzen dira. Antzinako

Mesopotamiako mušḫuššu, Antzinako Egiptoko Apep, Rigvedako Vṛtra, Bibliako Leviatana, Greziako mitologiako Piton, Ladon eta Lernear Hidra, Norvegiako mitologiako Jörmungandr, Níðhöggr, eta Fafnir edo Beowulfeko dragoiak hedapen honen erakusgarri dira.

Erdi Aroan sua botatzeko gaitasuna zuten, lau hegal eta lau hankako animalia gisa irudikatzen hasi ziren, beste dragoi batzuk nahasiz. Mendebaldeko kulturatan dragoia beti izan da garaitu beharreko monstruo bat, eta santu zein heroi ezberdinek hiltzen dituzten. Kontakizun hauen parte litzateke San Jurgirena. Fantasia liburuetan ere ohikoak dira, adibidez Hobbita edo Eraztunen Jaunan, Harry Potterren edo A Song of Ice and Fire eleberrietan.

Elezaharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Krakoviako Wawelleko herensugea
Wawelleko Herensugea

Euskal kondairetan jasotako herensugea kokagunearen arabera itxura eta izaera desberdinak agertzen ditu.

Xahok 1855. urtean argitaratutako "Biarritz entre le Pyrinées et l´ocean[1]" liburuan dioenez herensugea simaurreean hizkutatutako ohilar batek jarritako arrautz txiki batetik jaiotzen zen.

Euskera batuak herensuge hitza ezarri du dragoia adierazteko Euskal Herrian edatuena zelakoan (?), bainan beste izen batzuk bazeuzkan bertan sinesten zen herrialdeen arabera:

  • Hensuge Altzai-Altzabeheti-Zunharreta (Zuberoa)
  • Egansuge Errenteria (Gipuzkoa)
  • Edahansuge Uharte-Hiri (Behe Nafarroa)
  • Edeingusia/Edeinsuge Donostiri (Behe Nafarroa)
  • Edensuge Sara (Lapurdi)

Pizti honetako sinesmenek erdi aroan zabaldutako kondairen artean sortu zirela pentsa genezake. Hala dirudi, Zuberoan jasotako Hensugeren kondaira eta Wawelleko dragoiaren kondaira bat egiten dute nola deuseztu zutenaren gertakizuna parekatzen ditugunean. Bietan herensugeari idinarru bat irentsi aharazten diote bere akabaera lortzeko.

Bainan beste izenek ere gure herensugearen izena eta izaeraren jatorria argitzeko baligarriak dira.

Eliza katolikoaren sinkretizatzeko ohituraren esku luzea gai honetan ere nabari daiteke. Sara eta Donostirin jasotakoak kristauen itun zaharreko Edeneko sugearekin erlazioanatzen dute, are gehiago Donostiriko zazpi buruko herensugeak San Joanen Apokalipsian ageri den piztiarekin parekatu daiteke beldurrik gabe.

Ez da harritzekoa, beraz, Aralarko herensugea suntsitu zuen Mikel goiaingerua ohoratua izatea Euskal Herrian, bereziki Nafarroan.

Flaubert frantses idazleak bere aldetik, nafar kondaira eder bat – honen heroiak herensuge ikaragarri baten aurka borroka egin baitzuen - iturburutzat hartu zuen «Saint Julien l’Hospitalier» ipuin famatua idazteko.

Jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Apokalipsiaren zazpi buruko herensugea
San Joanen Apokalisiaren zazpi buruko herensugea

Gizakiek (euskaldunak bakarrik ez) herensugearen aztarnak naiz zeruan naiz eta lurrean ere topatzen zituzten pizti hauetan zituzten sinesmenak finkatuz. Errenteriako Egansugea, adibidez, zeruan ageri ziren meteorito, kometa edo antzeko metereologi gertakizunetan oinarritzen dela dirudi. Lurrean ere aurkitzen zituzten pizti hauen hezurren aztarnak, galdutako Urduñako elizan gordetzen zituzten Basalduako ibilbidean akatutako herensugearenak bezelakoak adibidez, Iraganeko saurio edo beste izaki erraldoen hezurrak zirela ezjakinean herri jakintzak herensugean baieztatzen zuen bere jatorria.

Dena den, Euskal herriko herensugeak kristautako aintzinagoko sinesmen bat izkutatzen duela argi dago,alegia, Sugaarrekiko goraipena, bera bait da Euskal Mitologian suge jainkotuaren irudikapena.

Herensugea bizi edo agertu diren toki nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


  1. (Frantsesez) Chaho, Joseph Augustin. (1855). Biarritz entre les Pyrénées et l'océan : itinéraire pittoresque. Bayonne : A. Andreossy, 174-175 or. ISBN RES30185_1.