Geiser

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Strokkur geiserra, Islandian

Geiserra ur eta gasezko zutabeak aldian behin lurrazaletik gora botatzen dituen iturri termal bat da. Islandiako Geysir termatik dator hitz hori; izan ere, honelako iturri gehienak Islandian eta Ameriketako Estatu Batuetako Yellowstone parkean daude.

Geysir geiserra eremu itxi baten barnean dago, erupzio bortitzak edonoiz gertatzen baitira. Strokkur geiserra, aldiz, bisitatu daiteke, nahiz eta 14 minututik behin eztandak egon.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Geiserrak iturri alkalino eta sulfuroso beroen kasu berezi bat dira. Sumendietako erupzio azidoetan dute jatorria, edo normala dena baino gradiente geotermiko handiagoa duten inguruetan sortzen dira. Aldian behin isurtzearen arrazoia, iturriok sifoi itxurako irtengunea izango zutelako-edo izango zela uste izan zen garai batean. Gaur egun ordea, John Tyndall fisikariaren ikerketez gero, beste azalpen bat ematen da: haren arabera, irakite tenperatura baino pixka bat gutxiago duen leku batetik irakite puntuaren tenperatura bera duen beste leku batera igotzen da ura geiserrean gora, eta igarotze horretan ura kolpetik lurruntzen da eta leherketa bortitz bat gertatzen da.

Iturriko ura (jarioan dagoenez, isurkari egoeran dago hasieran) hodi bertikal adarkatu edo tximinia gisako batean pilatzen da eta berotuz doa pixkanaka. Irakite tenperaturara iristen denean, ur lurruna askatzen da bat-batean, eta pilaturik dagoen ur horren gaineko aldea eramaten du lurrunak berekin batera. Horrenbestez, lurrun eta ur turrusta handia isurtzen da kanpora.

Isurtze horiek ikusgarriak izaten dira geiserraren hodiak leizeak dituenean lur azpian.

Leizeetan ur lurruna metatzen da presio handian, tenperatura igo ahala presioa ere handitzen da, eta, kanporatzen denean, berrogei edo berrogeita hamar metro gora ere iristen da ur eta lurrun turrusta.

Berotze prozesua erregularra denez gero, geiserrak maiztasun jakin baten arabera eta antzeko indarrarekin isurtzen du beti. Kanporatzean, tenperaturaren beheratzea dela eta, gai batzuk ezin urtuzkoak bihurtzen dira eta irtengunearen inguruan metatzen dira.

Erupzioa iruditan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Strokkur geiserra, Islandian
Hustea
Gas burbuilen iritsiera
Ur-turrustaren jaiotza
Ur-turrustaren hustea

Geiser ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Munduko geiser handienak Islandian eta Estatu Batuetan –Yellowstone Parke Nazionalean– daude. Zeelanda Berrian ere baziren, baina sumendi leherketa bortitz batek suntsitu zituen 1886an.

Islandian, hegoaldean, ehun bat geiser daude hiru kilometroko ingurune batean.

Estatu Batuetan geiserrik handienak eta ikusgarrienak Yellowstongo Parke Nazionalean daude, Mendi Harritsuetan: hamar bat mila geiser zulo daude, eta horietako batzuek sekulako lurrun turrustak jaurtitzen dituzte –ehun metro gora ere egiten dute batzuek–, hamar minutuz behin. Bada bat, «Erraldoia» deitua, bereziki ikusgarria: bi metroko diametroko turrusta ikaragarri bat jaurtitzen du hogeita lau orduz behin hirurogei metro gora; isuraldiak 15 eta 37 minutu bitarte irauten du; horra geiserren erregulartasun zehatzaren eta intentsitatearen adibide bikaina.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Geiser Aldatu lotura Wikidatan