Mendi Harritsuak

Mendi Harritsuen kokapena.

Mendi Harritsuak (ingelesez, Rocky Mountains edo Rockies) Ipar Amerikako mendebaldeko kostaldearen parean dagoen mendilerroa da. Alaska ipar-mendebaldean hasi eta, Kanada zeharkatu ondoren, Estatu Batuetako hego-mendebaldean bukatzen da. Mendilerroaren mendirik altuena Koloradon dagoen 4.401 metroko Elbert mendia da.

Geografia

Iparraldetik hegoaldera eta McKinley mendietan jaio eta gero, Kanadako Britainiar Kolunbia eta Alberta probintziak eta Estatu Batuetako Idaho, Montana, Wyoming, Utah, Kolorado eta Mexiko Berria estatuak zeharkatzen ditu.

4.800 km luze da osotara eta 110-650 km arteko zabalera du. Garaiera, 1.500 eta 4.401 m artekoa da.

Kretaziko aldian sortu ziren mendiok, hots, Jurasiko eta Paleozoikoen bitartean (144 - 65 milioi urte inguru).

Bi multzo bereiz daitezke, ekialdekoa eta mendebalekoa. Ekialdekoa 480 km luze den Coloradoko mendialdeak eta antzeko hedadura duen Arizonakoak osatua da. Ekialdeko gainerako mendialdeak apalagoak dira. Mendebalekoak oso bestelakoak dira. Paraleloan luzatzen diren mendialdeek osatua da eta Kanadakoak eta Montana mendiak dira mendialde nagusiak.

Hidrologia

Eskualdean dagoen Moraine lakua.

Mendi hauetan ipar-amerikako banaketa kontinentala dago, hau da, Mexikoko golkorako eta Atlantiko ozeanorako isuria duten ibaien banalerroa.

Halaber, Mendi Harritsuetan honako ibaien iturburuak daude:

• Arkansas ibaia
• Athabasca ibaia
• Clark Fork ibaia
• Colorado ibaia
• Columbia ibaia
• Fraser ibaia
• Kootenay ibaia
• Missouri ibaia
• Peace ibaia
• Platte ibaia
• Grande ibaia
• Saskatchewan ibaia
• Snake ibaia
• Yellowstone ibaia

Landaretza

Castle Geyser delakoa, Yellowstone parke nazionalean.

Mendialdeko landaretzari dagokionez izeiak, orreak, lertxunak eta pinuak dira nagusi.

Fauna

Faunari dagokionez, berriz, aipagarriak dira hartzak, wapitiak, oreinak, ahuntzak eta pumak.

Ekonomia

Mendikate sistema ukitzen duten Idaho, Nevada, Utah, Mexiko Berria, Arizona, Colorado, Montana eta Wyomingeko estatuek ustiatzen dituzte Rocky Mountainseko lurpeko aberastasunak (kobrea, burdina, zilarra, urrea, fosfatoak, zinka, potasioa, gasa, petrolioa).

Han aurkitu dira, halaber, Estatu Batuetako molibdeno, berilio eta uranio hobi bakarrak.

Parke nazionalak

Rocky Mountains mendietan daude, bestalde, Yellowstone, Grand Teton eta Rocky Mountain parke nazionalak.

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.