Lieja

Lieja
Valonia
Tren geltoki berria. Tren geltoki berria.
Izen ofiziala	Liège
Estatua Eskualdea Probintzia	Belgika Valonia Lieja
Koordenatuak	50°38′00″N 05°34′00″E
Lieja
Eremua	69,39 km2
Biztanleria	192.504 bizt (2010)
Dentsitatea	2.774,23 bizt/km²
http://www.liege.be

Lieja (frantsesez eta ofizialki Liège, nederlanderaz Luik, valonieraz Lidje) Belgikako hego-ekialdean dagoen hiria eta ibai-portua da, Valonian, herrialde osoko bosgarren populatuena dena eta izen bereko herrialdeko hiriburua. Ourthe eta Meuse ibaien bilgunean kokatzen da. Oso industriagune garrantzitsua da: altzairugintza, metal eta kimika industria, armagintza, automobilgintza eta beiragintza.

Ondarea

Liejako hiriak iraganeko monumentu asko gorde ditu: Saint Lambert plazako etxeak, XVI. mendeko Printze-Apezpikuen jauregia, X. mendeko Sainte Croix eliza (XIII-XIV. mendeetan berritua), Saint-Martin basilika (X. mendean sortua eta XVI. mendearen hasieran berritua), San Joan Ebanjelista eliza karolingiarra, kanpandorre erromanikoa duen Saint Jacques eliza, Saint-Paul katedrala eta bertako museoa. Erdi Aroaz geroztik garrantzi handiko kulturagunea izan da Lieja: Arte Ederretako museoa eta akademia, unibertsitatea eta musikako errege kontserbatorioa.

Historia

Carolus Handiaren estatua, Liejan.

VII. mendean sortu zuen hiria Lanberto santuak eta 710. urtean apezpiku bat finkatu zen bertan. Ondoko mendean apezpiku hiri guztiz indartsua osatu zen eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean zegoen arren, gatazka handiak izan ziren luzaroan Liejako apezpiku-printzeen eta enperadoreen artean. Flandrian bezala, XIII. eta XIV. mendeetan liskar handiak gertatu ziren Liejan burgesiaren eta gremioetako langileen artean. XIV. mendean Burgundiako etxea nagusitu zen, baina gudu ugari izan zen ondoko bi mendeetan, burgundiarren eta Frantziako koroaren laguntza zuten liejatarren artean. 1485ean Maximiliano Austriakoak zapaldu zuen Liejako Guillaume de La Marckek Karlos Burgundiako dukearen aurka bultzatu zuen matxinada eta, zapalkuntza latza izan zen arren, hiri burujabetzat onartu zuen Lieja. Ondoren Bavariako etxea jabetu zen apezpiku-printze tituluaz eta Liejako biztanleek horren kontra borrokan segitu zuten. XV. mendetik aurrera industria zabaldu zen Lieja aldean eta bertako armagintzaren arrakastak hazkunde nabarmena erakarri zuen. XVIII. mendean guztiz zabaldu zen Liejan Argien Mendeko pentsamolde berria eta 1792an desagertu ziren betiko Liejako apezpiku-printzeak. 1940an alemaniar naziek hartu zuten Lieja eta bertako 23.000 etxebizitza guztiz hondatu ziren 1944an.

Kirolak

Txirrindularitzan, mundu mailan proba nagusien artean Lieja-Bastogne-Lieja lasterketa klasikoa dugu. Bestela, Standard Liege hiriko futbol talderik garrantzitsuena da.

Liejatar ospetsuak

• Jean-Michel Charlier (1924-1989), komikigilea.

Kanpo loturak

• Liejako udal webgunea (Frantsesez) (Nederlanderaz)

Artikulu hau Belgikako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.