Alabama

Wikipedia, Entziklopedia askea
Alabama
State of Alabama
Ereserkia: Alabama (en) Itzuli
Goiburua: Audemus jura nostra defendere
Flag of Alabama.svg
Alabamako bandera
Coat of arms of Alabama.svg
Coat of arms of Alabama (en) Itzuli
Map of USA AL.svg
Geografia
HiriburuaMontgomery
32°21′42″N 86°16′45″W
Hiririk handienaBirmingham
Azalera135,765
Ura %3,39
Punturik altuenaCheaha Mountain (en) Itzuli
Punturik sakonenaMexikoko golkoa
KontinenteaIpar Amerika
MugakideakFlorida, Georgia (AEB), Tennessee eta Mississippi
Administrazioa
GobernadoreaKey Ivay (R)
Governor of Alabama (en) ItzuliKay Ivey (en) Itzuli
LegebiltzarraAlabama Legislature (en) Itzuli
Epai autoritateaAlabama Supreme Court (en) Itzuli
Demografia
Biztanleria4.858.979 (2015)
Green Arrow Up.svg79.243 (2010)
Dentsitatea35,79 bizt/km²
Hizkuntza ofizialak
Erabilitako hizkuntzak
Ezkontzeko adinagenero guztiak: 18
Derrigorrezko eskolaratzea-17
Bizi-itxaropena75,5 (2018)
Ekonomia
BPG nominala224.870.600.000 US$ (2020)
228.142.600.000 US$ (2019)
Adierazpen errorea: Ustekabeko < eragileaAdierazpen errorea: Hitz ezezaguna "br" (2019)
Historia
Sorrera data: 1819ko abenduaren 14a
Bestelako informazioa
Ordu eremua
alabama.gov

Alabamako Estatua Ameriketako Estatu Batuetako estatu bat da, herrialdeko hegoaldean dagoena. Hhiriburua Montgomery da eta hiri nagusia, Birmingham. Iparraldean Tennesseerekin egiten du muga, Georgiarekin ekialdean, Mexikoko Golkoa eta Floridarekin hegoaldean eta Mississippi estatuarekin mendebaldean. Beste estatuekin alderatuz, Alabamak 30. postuan dago azalerari dagokionez eta 23. postua biztanleriari dagokionez, ia 5 milioi biztanle baititu. Estatuak Alabama ibaiaren izena hartzen du ("loditasunaren garbitzailea" esan nahi du): ibai hark estatu osoa zeharkatzen du, Mobileraino.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alabama Ameriketako Estatu Batuetako hego-ekialdean dago. 84 kilometroko kosta du eta itsas portu bakarra Mobile da. Estatuaren batez besteko garaiera 150 metrokoa da eta punturik altuena Cheaha mendia da, 734 metrorekin, Apalatxeetan, ipar-ekialdean. Haren azalera Iberiar penintsula osoaren laurdenaren adinakoa da.

Hiri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Postua Hiria Biztanleria
(2008)
1 Birmingham 228.798
2 Montgomery 202.696
3 Mobile 191.022
4 Huntsville 176.645
5 Tuscaloosa 90.221
6 Hoover 71.020
7 Dothan 66.505
8 Auburn 56.088
9 Decatur 56.068
10 Madison 38.714
Birmingham, hiririk handiena
Mobile, hirugarren hiririk handiena

Konderriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskualdea Hernando de Soto kolonizatzaile espainiarrak hartu zuen 1540. urtean. Ingelesak jabetu ziren gero (1763-1783) eta berriro espainiarren esku egon ondoan (1783-1813), Estatu bihurtu zen 1819. urtean. Gaur egungo beltzak kotoi soroetan lanean ziharduten esklaboen ondorengoak dira. Biztanleria zuriaren joera arrazistak nabarmendu egin dira betidanik Alabaman eta eskubide zibilen aldeko beltzen manifestazio eta altxamenduak ugari izan dira egun arte.

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

AEBetako Errolda Bulegoaren arabera, 2008ko uztailean, Alabamak 4.661.900 biztanle zituen, hau da, aurreko erroldarekiko % 4,8ko igoera zuen. Azken errolda horren arabera, estatuko biztanleriaren ia % 75 kaukasiarra da eta ia % 25, afroamerikar.

Gobernua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alabamako Gobernua 1901ean Alabamako Konstituzioaren ondorioz sortu zen. Konstituzio hori munduko luzeena da, 310.000 hitz baititu: Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioa baino 40 aldiz luzeagoa da.

Alabaman agintea hiru botereetan banatzen da: Botere legegilea biganberadun Legebiltzarrak osatzen du: Senatua, 35 kiderekin eta Ordezkarien Etxea, 105 kiderekin. Legebiltzarraren ardura estatu-legeak idaztea, eztabaidatzea, gainbegiratzea edo deuseztea da. Botere betearazlea hainbat pertsonak osatzen dute: haien burua Alabamako Gobernadorea da. Beste kideak Alabamako Fiskal Nagusia eta gobernuko kabineteko partaideak dira. Azkenik, botere judizialalaren aginte gorena Alabamako Epaitegi Gorenari esleitzen zaio.

Alabamar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]