Joseph Conrad

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Joseph Conrad
Joseph Conrad.PNG
Bizitza
Izen osoa Józef Teodor Konrad Korzeniowski
Jaiotza Berdychiv Itzuli1857ko abenduaren  3a
Herrialdea  Errusiar Inperioa
Britaina Handia eta Irlandako Erresuma Batua
 Erresuma Batua
Talde etnikoa Poloniarra
Heriotza Bishopsbourne Itzuli1924ko abuztuaren  3a (66 urte)
Hobiratze lekua Kent
Heriotza modua berezko heriotza: miokardio infartu akutua
Familia
Aita Apollo Korzeniowski
Familia
Leinua Nałęcz coat-of-arms Itzuli
Hezkuntza
Hizkuntzak ingelesa
Jarduerak
Jarduerak idazlea, eleberrigilea, saiakeragilea, gidoilaria eta zientzia-fikzio idazlea
Lan nabarmenak The Lagoon Itzuli
The Nigger of the 'Narcissus' Itzuli
Ilunbeen bihotzean
Lord Jim Itzuli
Amy Foster Itzuli
Typhoon Itzuli
Nostromo Itzuli
The Secret Agent Itzuli
The Secret Sharer Itzuli
Under Western Eyes Itzuli
Mugimendua Modernist literaturea Itzuli
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa ateismoa
IMDb nm0175676
Joseph Conrad signatue 1925.svg

Józef Teodor Konrad Korzeniowski (Berdyczów, Errusiar Inperioa, 1857ko abenduaren 3aBishopsbourne, Erresuma Batua, 1924ko abuztuaren 3a), Joseph Conrad ezizenez ezagunagoa, jaiotzez poloniarra eta nazionalitatez ingelesa zen eleberrigilea izan zen. Ingelesez idatzi zuen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Joseph Conrad Errusiak okupatutako Polonian hezi zen. Bere aita, Apollo Korzeniowski, aristokrata pobretu, idazle, itzultzaile (Shakespeareren lanak) eta ekintzaile abertzalea, errusiarrek atxilotu eta Siberian lan bortxatuetara zigortu zuten 1863an. Jarraian, bere ama, Evelia Bobrowska, 34 urte zituela, tuberkulosiak jota hil zen atzerrian. Lau urte geroago, bere aita hil egin zen. Azkenean, bere osabak, Tadeusz izenekoa, hezi zuen Ukrainako Lviv hirian 12 urte zituenetik.

17 urterekin marinel egin zen Marseillan, merkataritza-ontzi frantziar batean. Abenturazale moduan bizi izan zen lau urtez; garai hartan Antillak uhartedian ibili zen, armen kontrabandoan Frantziako legitimistentzat eta Espainiako karlistentzat.[1]. 21 urterekin, ingeles ontzi batean sartu zen. 1884an ingeles nazionalitatea lortu zuen.

1889an Kongon egon zen. Joseph Conradek Kongo ibaian zehar bizi izandako esperientziak ziur aski ez ziren bere liburuan deskribatutakoak bezain nekagarriak izan, baina “Roi de Belges” baporearen kapitaina izanik ikusitakoak gizatasunari eta gizakiak egin dezakeenari buruz asko erakutsi zion.

Roi des Belges

Bidaia honetan kolonoek afrikarren kontra egiten zituzten ankerkeriak ikusi zituen.[2] Gertaera honek inspiratu zuen Ilunpeen bihotzean eleberria idazteko.

Ez zuen hala ere itsasoa utzi, eta bidaiak egiten segitu zuen (Bonbai, Singapur, Borneo, Maurizio uhartea). Abentura eta irakurketa oso gustukoak zituen (Shakespeare, Marryat, Scott eta Flaubert zituen gogokoen) eta bere adiskideen laguntzari esker hasi zen idazten.[3]

Bere idazlan gehienak erromantikotzat hartu dira, nahiz eta Joseph Conradek nahastu erromantizismoa errealismoaren liskarrekin eta bizitza modernoaren anbiguotasun moralarekin. Hau dela eta, kritikari askok modernismoaren aitzindaritzat jotzen dute.

Bere liburuetan agertzen den argudio nagusia marinelen bizitza da.

Obrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Joseph Conraden hilobia, Canterbury hilerria, Kent

Erritmoaren eta hitzen erabilera berezia zela eta, Conrad maisu bihurtu zen ingelesez idatzi zituen lanei esker, berez, ama hizkuntza ez bazuen ere. Haren eleberriek bezala, kontakizun laburrek ere arrakasta handia izan zuten Europan. Conraden lan gehienek itsasoa dute oinarri[4].

Conraden idazkeran badira ezaugarri konstante batzuk: hitzen erabilera berezi eta anbiguoa, propio egina, erritmo-gorabeherak, elementu naturalen eta abstraktuen pertsonifikazioa… Horiekin guztiekin, Conrad beste idazle asko iristen ez diren leku horietara iristen da, hau da, gauza esanezinak esateko gaitasuna erakusten du[5].

Iñaki Ibañezek euskaratutako Ilunpeen bihotzean (1899) izeneko narrazio horretan aukera baliatzen du kolonizazioa salatzeko Joseph Conradek.

Baina, kontakizunez harago, gogoeta egiten du, gizakiaren bakardadeaz mintzo dena eta naturaren aurka jardun beharraz. Gogoeta kontakizunaren itzalean egon arren, ez da ezkutukoa: “Nola imajinatuko duzue lehen aldietako zein eskualde zehatzetara eraman dezaketen gizon bat bere hanka libreek, bakardadearen eraginez…”[6].

Bihar eleberri laburrean Conraden idazlan nagusietako elementu, eredu literario eta jarrera guztiak azaltzen dira. Xabier Galarretak itzuli zuen 1990ean[6].

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Almayer's Folly 1895
  • An Outcast of the Islands 1896
  • The Nigger of the 'Narcissus' 1897
  • Heart of darkness 1899
  • Lord Jim 1900
  • The Inheritors (Ford Madox Fordekin) 1901
  • Typhoon 1902
  • Romance (Ford Madox Fordekin) 1903
  • Nostromo 1904
  • The Secret Sharer 1907
  • The Secret Agent 1907
  • Under Western Eyes 1911
  • Freya of the Seven Isles 1912
  • Chance 1913
  • Victory 1915
  • The Shadow Line 1917
  • The Arrow of Gold 1919
  • The Rescue 1920
  • The Nature of a Crime (Ford Madox Fordekin) 1923
  • The Rover 1923
  • Suspense (hilondokoa) 1925

Euskaraz[7][aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Cardona, F.L.k aipatua J.Conraden "El corazón de las tinieblas" liburuaren hitzaurrean, Edicomunicación argitaletxea, Bartzelona, 1994.
  2. (Ingelesez)  Opinion | With Conrad on the Congo River https://www.nytimes.com/2017/08/18/opinion/joseph-conrad-congo-river.html. Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .
  3. Lur entziklopedietatik hartua.
  4.   Euskarari ekarriak: Joseph Conrad, https://ekarriak.armiarma.eus/?i=196. Noiz kontsultatua: 2018-11-09 .
  5.   Garmendia, Mikel (2005-02-24), «Semearen itzulera», Zabalik, https://kritikak.armiarma.eus/?p=1357 .
  6. a b   Zaldua, Iker (2015-04-11), «Itsas gogoetak», Gara .
  7.   «NorDaNor | EIZIE» nordanor.eus http://nordanor.eus/bilatu?n=l&e_or=&e_xt=&e_st=&e_eg=joseph+conrad&e_it=&e_ar=&e_ge=&e_sh=&e_xh=&e_sd1=&e_sd2=&e_xd1=&e_xd2=. Noiz kontsultatua: 2018-11-13 .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Joseph Conrad Aldatu lotura Wikidatan