Mary Shelley

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Mary Shelley
MaryShelley.jpg
Bizitza
Izen osoa Mary Wollstonecraft Godwin
Jaiotza Somers Town1797ko abuztuaren 30a
Herrialdea Britainia Handiko Erresuma
Britaina Handia eta Irlandako Erresuma Batua
Bizilekua Londres
Lehen hizkuntza ingelesa
Heriotza Chester Square1851ko otsailaren 1a (53 urte)
Hobiratze lekua St Peter's Church, Bournemouth
Heriotza modua berezko heriotza: garuneko tumorea
Familia
Aita William Godwin
Ama Mary Wollstonecraft
Ezkontidea(k) Percy Bysshe Shelley
Seme-alabak
Anai-arrebak
Hezkuntza
Hizkuntzak ingelesa
Jarduerak
Jarduerak bidaia idazlea, eleberrigilea, saiakeragilea, antzerkigilea, biografoa, idazlea eta zientzia-fikzio idazlea
Lan nabarmenak Frankenstein
The Last Man
Mugimendua British Romanticisma
Genero artistikoa travel booka
Ipuina
fikzio gotikoa
eleberri gotikoa
speculative fictiona
eleberria
IMDb nm0791217

Mary Wollstonecraft Shelley (Londres, Ingalaterra, 1797ko abuztuaren 30a-1851ko otsailaren 1a) idazle britainiarra izan zen.

William Godwin anarkistaren eta Mary Wollstonecraft emakumeen eskubideen lehen defendatzailearen alaba. 1816an Percy Bysshe Shelley poeta erromantikoarekin ezkondu zen, eta hura hil zenean haren lanak argitaratu zituen. Bere obrarik ezagunena Frankenstein (1818) da, izu eleberrietako maisulantzat hartua dena. Horrez gain, beste nobela eta obra batzuk idatzi zituen, horien artean: The last man (1826, Azken gizona) eta Lodore (1835) autobiografia. Bere senarraren obra editatu eta sustatu zuen.

Buruko minbiziak jota hil zen 53 urterekin.

Frankenstein liburua badago euskaratuta, Iñigo Errasti Aranbarri itzultzaileak egina (2013).

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mary Shelley, Mary Wollstonecraft Godwin bezala jaio zen Londresen 1797an. Haren gurasoak ezagunak ziren garai hartako idazle, artista eta politikari erradikalen artean eta haien eraginak Maryren izaera eta obra markatu zuen. [1]

Mary Wolstonecraft (1759-1797), alaba jaio eta egun gutxitara hil zena, feminismoaren aitzindaria konsideratzen da. Idazle ezaguna, obra batengatik egin zen batez ere ospetsua: Emakumeen eskubideen defentsa. Mary Shelleyk bere amaren liburuak irakurri zituen eta hura miresten zuen. [2]

William Godwin (1756-1836) filosofo erradikala eta Erromantizismoaren teorikoa izan zen. Haren etxean garai hartako poetarik onenak biltzen ziren. Maryk lau urte zituenean aita berriro ezkondu zen. Maryk ez zuen harreman onik izan bere amaordearekin eta horrek amaren hutsunea handitzen zuen. [1]

Percy Bysshe Shelley gaztea Godwinen etxeko tertulietara joaten hasi zen eta filosofoaren alaba ezagutzeko aukera izan zuen. 1814an Maryri bere maitasuna aitortzu zuen. Gizon ezkondua zen orduan, seme bat ere bazuen. Neskaren aitak, pentsamendu askekoa izan arren, ez zuen harremana begi onez ikusi, ez da Shelleyren emazteak. Presioetatik alde egiteko sei asteko bidaia egin zuten Europan zehar, Claire Claire Clairmont, Maryren ahizpaordea, ere beraiekin joan zen. Bidaia horretan eguneroko bat idatzi zuten eta elkarren idazketa prozesua bultzatu zuten. Inglaterrara 1814ko irailan itzuli ziren eta familia eta lagunen arbuioa jasan zuten. Mary haurdun zegoen (bere alaba jaio eta gutxira hil zen) eta diruz oso larri ibili ziren, jarauspen bati esker beraien arazo ekonomikoak konpondu ziren arte.[3]

1816ko udan bikoteak egun batzuk pasa zituen George Gordon Byron, John William Polidori eta Claire Clairmont-ekin batera Genevatik gertu eta han sortu zen Frankenstein eleberriaren ideia. Eleberria urtarrilaren 1818an argitaratu zen. [4]

1816 urtearen bukaeran ezkondu ziren, Percyren lehenengo emazteak bere buruaz beste egin ondoren. 1818an Italiara joan ziren bizitzera. Guztira lau seme-alaba izan zituen, baina bakar batek bakarrik iraun zuen bizirik: Percy Florence. Bere senarra ere itota il zen 1822an. Hurrengo urtean, Inglaterra itzuli zen eta bere semearen hezkuntza eta bere idazle lanetara dedikatu zen. Bere bizitzako azkeneko urteetan sarri egon zen gaixorik. 1851ean, tumore baten ondorioz hil zen, 53 urte zituelarik. [5]

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mary Shelleyk eleberriak, istorio laburrak, bidaia liburuak, gutunak eta biografiak idatzi zituen. Bere eleberrien artean, Frankenstein da ezagunena. Nobela gotikoa eta erromantikoa da, baina gotikoa modu berritzailean, ez dira agertzen osagai magiko eta naturaz haratagokoak. Ilustrazioak planteatu zituen ideiak agertzen dira: aurrerapenaren eta zientziaren mugei buruzko eztabaida hain zuzen. [6] Zientzia fikzioa, gotikoa eta erromantizismoa gurutzatu, eta bizitzaren sorrera eta suntsipenaren gaiak hartu zituen langai Shelleyk.[7]

Mary Shelleyren lan nabarmenenak:

  • History of a Six Weeks' Tour (1817)
  • Frankenstein; or, The Modern Prometheus (1818). Euskaraz: Frankenstein edo Prometeo modernoa. Erein, 2013
  • Mathilda (1819)
  • Valperga; or, The Life and Adventures of Castruccio, Prince of Lucca (1823)
  • Posthumous Poems of Percy Bysshe Shelley (1824)
  • The Last Man (1826)
  • The Fortunes of Perkin Warbeck (1830)
  • Lodore (1835)
  • Falkner (1837)
  • The Poetical Works of Percy Bysshe Shelley (1839)
  • Contributions to Lives of the Most Eminent Literary and Scientific Men (1835–39), part of Lardner's Cabinet Cyclopaedia
  • Rambles in Germany and Italy in 1840, 1842, and 1843 (1844)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   1797-1851, Shelley, Mary Wollstonecraft (D.L. 2013), Frankenstein edo Prometeo modernoa, Erein, ISBN 9788497468145, PMC 879369127, https://www.worldcat.org/oclc/879369127 .
  2.   Clemit, Pamela (2003), Frankenstein, Matilda, and the legacies of Godwin and Wollstonecraft. In: The Cambridge companion to Mary Shelley, Cambridge University Press, 27-28. orrialdeak, ISBN 9780511998829 .
  3.   Bennett, Betty T., «Shelley [née Godwin, Mary Wollstonecraft»], Oxford Dictionary of National Biography, http://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-25311. Noiz kontsultatua: 2018/04/27 .
  4.   Krmpotic, Milo J. (Octubre), «Mary Shelley: la madre de Frankenstein», Qué Leer (Madrid) (92): 54-57, ISSN 1136-3916 .
  5. (Ingelesez)  «Wollstonecraft Shelley, Mary», www.rc.umd.edu, http://www.rc.umd.edu/person/wollstonecraft-shelley-mary. Noiz kontsultatua: 2018-04-20 .
  6.   Gurrutxaga, Alex (2014-03-23), «Onak gara berez?», Berria, https://www.berria.eus/paperekoa//036/001/2014-03-23/onak_gara_berez.htm. Noiz kontsultatua: 2018-04-22 .
  7.   Ugarte, Itziar (2018-01-06), «Mitoak egin du munstroa», Berria, https://www.berria.eus/paperekoa/1842/022/001/2018-01-06/mitoak_egin_du_munstroa.htm. Noiz kontsultatua: 2018-04-22 .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Mary Shelley Aldatu lotura Wikidatan

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]