Auvernia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Auvernia
Frantziako eskualdea
AUflag.png
Rimex-France location Auvergne.svg
Prefektura Clermont-Ferrand
Departamenduak Allier (03)
Cantal (15)
Haute-Loire (43)
Puy-de-Dôme (63)
Gobernua
- Presidentea
- Prefeta

René Souchon
Jean-Michel Bérard
Eremua
- Guztira

26.013 km²
Biztanleria (1999)
- Guztira
- Dentsitatea

1.308.878
50 bizt/km²
Azpibanaketak
- Barrutiak
- Kantonamenduak
- Udalerriak

14
158
1.310
Eskualdeko Kontseiluaren webgunea

Auvernia[1] (okzitanieraz Auvèrnhe, Auvèrnha; frantsesez Auvergne) Frantziako erdialdean eta barnealdean dagoen eskualdea da, Okzitania ere osatzen duena.

Lau departamenduk osatzen dute, 2006an 1.335.938 biztanle zituen eta hiriburua Clermont-Ferranden dago.

Bestela, Erdialdeko Mendigunea eskualde honetan zabaltzen da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auverniaren mapa

Orografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Massif Centralaren erdian, era askotako erliebeak ageri dira Auvernia zaharrean: mendi altuago (Velay, Mezenc, Gerbier; Cantal, Dore) nahiz baxuagoen (Limagne, Bourbonnais) tartean haran hertsiak eta ordokiak. Miozenoan izandako erupzio bolkaniko indartsuek egituraturiko lurralde nahiko higatua da. Jatorri bolkanikoko aintzirak daude: (Aydat, Chambon, Pavin).

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atlantiko eta kontinentalaren artekoa, orografiaren araberako klima da nagusi Auvernia lurraldean. Limagne idorraren ondoan (500-700 mm), Auvernia eta Forez aldeko mendialdeetako klima euritsuagoa da (1000-1500 mm). 700 m-ko altueratik gora, negu gogorra izan ohi da.

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Erdialdea eta Borgoina, hegoaldean Midi-Pyrénées eta Languedoc-Roussillon, ekialdean Rhône-Alpeak eta mendebaldean Limousin eskualde mugakideak ditu gaur egun.

Departamenduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Esan bezala, Clermont-Ferrand (138.992 biztanle 2006an) Auverniako hiriburua eta hiri nagusia da. Halaber, eskualdeko beste prefekturak Aurillac (29.477 bz.), Moulins (20.599 bz.) eta Le Puy-en-Velay (19.321 bz) dira. Azkenik, beste udalerri aipagarrien artean Vichy (26.555 bz) dugu.

Biztanleria eta ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auverniako emakume baten jantzi tradizionala

Emigrazio lurraldea, XX. mendean biztanleriaren % 15-20 galdu du Auverniak (1.558.000 biztanle. 1886an, 1.247.000 1927an), Clermont-Ferrand bezalako hiria neurri handian handitu den arren (37.000 biztanle. 1872an, 112.000 1927an). Ordokiak jendetsu izanagatik, mendialdeko biztanleria izugarri murriztu da (1954tik aurrera, % 4 gutxiago urtero). Nekazaritza tradizionalak etengabeko krisia izan du, ustiakuntza modernoak bideratu diren arte. Nekazaritza eta abeltzaintzako langileria % 26,4 da (% 42 1954an). Industrian % 26,3: burdingintza eta industria tradizionalak (ehun, jantzi, larrukiak) atzera ari diren neurrian, mekanika eta elektrizitate, automobilak eta hegazkingintza garatu dira azkenaldi honetan. Zerbitzuak (% 37,1), turismoak eta merkataritzak osatzen dituzte nagusiki. Michelinek lehen mailako industria hiria bihurtu du Clermont-Ferrand.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auverniar galiarren (Vercingetorix) lurraldea izan zen. Akitaniako lurraldea izan zen IV. mendetik aurrera. Akitaniarren mendeko konderri bihurturik (979), ingelesen mendean egon zen aurrerantzean. 1115etik aurrera, bitan banatu zuten Auvernia: Auverniako Dofinerria eta Auverniako Konderria. Azken hau bitan banatu zen San Luis erregearen garaian: lehena dukerri bihurtu zen 1360an eta Frantziako koroaren esku geratu zen 1531. urtean; bigarrena La Tour d´Auvergne etxekoen mende geratu zen eta 1610. urtean igaro zen Frantziako koroara. Luis XIV.a erregeak Les Grands Jours d´Auvergne auzi-epaia antolatu zuen Clermont hirian (1665-1666), La Fronde delako altxamenduaren ondoren, bertako jaunek erakutsitako tirano portaera epaitzeko.

Hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auvernia okzitaniera, franko-provenzera eta, iparralderago, langue d´oil hizkuntzen arteko bidegurutzean aurkitzen da (Clermont-Ferrand hiriko jatorrizko hizkuntza okzitaniera izanik, Montluçon nahiz Vichykoa adibidez frantsesa edo franko-proventzera da. Auvernierak, Auvernian hitz egiten den okzitanierak, okzitanieraren patu berbera izan du: patois bihurturik, frantsesa nagusitu da bazter guztietan.

Auverniar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Auvernia Aldatu lotura Wikidatan


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]