Bretainia

Artikulu hau Bretainia eskualde historiko eta nazioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Bretainia (argipena).

Bretainia Breizh Bertaèyn Bretagne
Ez da estatua
Bandera Armarria
Goiburua: Potius mori quam fœdari (latinez) Kentoc’h mervel eget bezañ saotret (bretainieraz) ("Hobe heriotza desohorea baino")
Ereserkia: Bro Gozh ma Zadoù ("Nire arbasoen lur zaharra")
Hiriburua	Historikoki Naoned/Nantes eta Roazhon/Rennes
Hiri nagusiak	Naoned, Roazhon, Brest, an Oriant, Kemper
Eremua	34.034 km²
Biztanleria	4.365.500 (2007)
Dentsitatea	127 biztanle/km²
Administrazioa	Frantzia
Dirua	euroa
Herritarra	bretoi
Hizkuntza(k)	bretoiera, galoa eta poitevin
Ofiziala(k)	frantsesa

Bretainia (bretoieraz Breizh, /bʁejs/ ahoskatua, frantsesez Bretagne, galoz Bertaèyn) eskualde historiko eta kulturala da, sei nazio zeltetako bat.

Frantzia ipar-mendebaldeko Armorika penintsula osoa hartzen du Bretainiak, Mantxako kanalaren eta Bizkaiko golkoaren artean. Lau departamenduk osatua da: Côtes-du-Nord, Finistère, Morbihan, Ille-et-Vilaine (27.000 km²). Berez, historikoki Bretainiakoa eskualdea den Loire-Atlantique departamendua herrialde edo eskualde honetatik kanpo laga zuten, Frantziako Iraultzaren ondoren.

Orografia

Petit Bé uhartea (Saint Malo)

Mendebaleko Bretainiak edo Behe Bretainiak mendi apalak dituzte barnealdean (Arrée Mendiak, 384 m; Mendi Beltza, 325 m). Lurralde zelaiak zabaltzen dira mendi horien eta kostaldearen artean. Ibai sakonek urratzen dituzte eremu lauak. Itsasora orduko, ibaiak zabaldu eta bokale handiak osatzen dituzte. Kostaldea guztiz malkartsua da, penintsulak eta uharteak ugari dira, eta badiek, golkoek eta lurmuturrek etengabe mozten dute itsasertza. Iparraldeko kostaldea hegoaldekoa baino garaiagoa eta malkorragoa da.

Bitan banatzen dira, bestalde, Behe Bretainiako lurraldeak: Armor (bretoieraz, «Itsasaldeko herria») eta Argoat (bretoieraz, «Oihan-herria»). Ekialdeko Bretainia edo Goi Bretainia eremu zabal eta irekiagoa da, eta lurrak askoz ere zelaiagoak dira.

Klima

Ozeanikoa da, hezea eta ez oso hotza. Euria urte osoan egiten du Bretainia guztian. Barnealdean elurra egin ohi du neguan. Hegoaldea, Loira ibaiaren aldea, eguzkitsuagoa da.

Biztanleria

Jendetsua izan da beti, baina emigrazio handia nozitu behar izan zuen XIX. mendearen erdialdetik aurrera. Milioi bat gaztek utzi zuten Bretainia mende bakarrean. Biztanle-galera hori 1960tik aurrera eten zen nolabait.

Ekonomia

Locronango plaza

Mendeetan zehar, ekonomia-jarduera nagusia nekazaritza, arrantza eta abeltzaintza izan da. Hala ere, garrantzi txikiagoa du egungo Bretainian, lanpostuen % 30 nekazarienak badira ere. Lursail txikiak dira nagusi oraindik (146.000, 13 ha batez beste, 1970ean). Espezializazioak (behi-aziendak ekoizpenaren % 83 hartzen du) emaitza onak ekarri ditu: Frantziako estatu osoko esnekien % 12 eta haragien % 10 ekoizten ditu Bretainiak. Zerri-azienda ere garrantzizkoa da: Frantziako estatu osoko % 30. Garagar-, lekadun- eta barazki-produkzioaren maila handia da.

Bretainiako arrantzak, industrialak (Saint-Malo; Douarnenezetik Étel udalerrira) eta eskuzkoak (ipar eta hegoaldeko kostaldeetan), 200.000 tona arrain ematen du urteko (estatu osoko %45a). Lorient, Concarneau eta Douarnenez dira arrantza-portu nagusiak.

Bretainiako industria ahula da. Janari-industria da nagusi (esnekiak eta kontserbak) eta, ondoren, elektronika.

Zerbitzuei dagokienez, garrantzi berezia hartu du Bretainiako turismo handiak. Rennes, administrazio-, ekonomia- eta unibertsitate-hiriburua, Brest, merkataritza-portu handia, eta Lorient dira Bretainiako hiri nagusiak, Saint-Brieuc, Quimper, Saint-Malo, Vannes, Fougères eta Morlaix hiriekin batera. Horietaz gainera, Nantes eta Saint-Nazaire Loire-Atlantique departamenduko Bretainiako hiriek ere industria-maila handia dute.

Historia

Antzina, erresuma burujabea eta dukerria izan zen. 1532an, Frantziari atxikitako atzerriko probintzia bihurtu zen. 1790ean, aldiz, desagertu egin zen administratiboki, eta bost departamendutan zatitu zuten: Aodoù an Arvor (Côtes-d'Armor), Penn-ar-Bed (Finistère), Il-ha-Gwilen (Ille-eta-Vilaine), Mor-Bihan (Morbihan) eta Liger-Atlantel (Loire-Atlantique).

Eskualdekatzean, departamendu horietako laurekin sortu zuten Bretainia eskualdea; hau da, Liger-Atlantel kanpoan utzi zuten, zeina Pays de la Loire eskualdearekin bat egin baitzuten.

Bretainiako lurralde historikoak

Bretainia osatzen duten lurralde historikoak

Bretainiako abertzaleek aldarrikatzen duten lurraldeak, Bretainia historikoa delakoak, Loire-Atlantique departamendua ere barne hartzen du, egun Bretainia izena duen eskualdeaz landa. Horrela, Bretainia historikoa 9 herrialdetan banantzen da:

• Bro Leon
• Bro Dreger (Treguier)
• Bro Kernev
• Bro Gwened (Vanetès)
• Bro Sant Brieg edo Penteur (Penthièvre)
• Bro Zol
• Bro Sant Malou
• Bro Roazhon
• Bro Naoned

Iruditegia

• 

  Audierneko portua.

• 

  Landéda.

• 

  Carnac-eko harri lerroak.

• 

  Dinan.

• 

  Locronan.

• 

  Saint-Malo.

• 

  Paimpol.

• 

  Douarnenez.

• 

  Quimper.

• 

  La Roche-aux-Fées.

• 

  Côte de Granit Rose edo Granito Arrosazko Kostaldea.

• 

  Kerloasko zutarria.

Ikus gainera

• Bretainia (eskualdea)
• Bretoi
• Nazio Zeltak

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012/1/9 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.

Kanpo loturak

• Bretainiako turismo eta aisialdiari buruzko webgunea (Frantsesez)

Bretainiako lurralde historikoak
Bro Kernev – Bro Zol – Bro Leon – Bro Naoned – Bro Roazhon – Bro Sant Brieg – Bro Sant Malou – Bro Dreger – Bro Gwened