Alsazia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Alsazia
Frantziako eskualdea
Flag of Alsace.svg
Rimex-France location Alsace.svg
Prefektura Estrasburgo
Departamenduak Haut-Rhin (67)
Bas-Rhin (68)
Gobernua
- Presidentea
- Prefeta

Philippe Richert ((UMP))
Jean-Paul Faugère
Eremua
- Guztira

8.280 km²
Biztanleria (2004)
- Guztira
- Dentsitatea

1.794.000
217 bizt/km²
Azpibanaketak
- Barrutiak
- Kantonamenduak
- Udalerriak

13
75
903
Eskualdeko Kontseiluaren webgunea

Alsazia[1] (frantsesez Alsace, alsazieraz eta alemanez Elsass) Frantzia ipar-ekialdeko eskualdea da, Alemania eta Suitzarekiko mugan dagoena, Vosgo mendien eta Rhin ibaiaren artean (Alemaniako Rhenania-Pfalz), Juraren iparraldean.

Haut-Rhin (67) eta Bas-Rhin (68) departamenduek osatzen dute hego eta iparraldean hurrenez hurren.

Prefektura Estrasburgon dago, eta bera da udalerri nagusia (272.975 bz. 2006an). Harekin batera, Mulhouse (110.514 bz.) eta Colmar (67.163 bz.) eta Haguenau nabarmentzekoak dira.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muga hauek ditu: Iparraldean Renania-Palatinatua eta ekialdean Baden-Württemberg (biak Alemaniako estatuak), mendebaldean Lorrena eta hego-mendebaldean Franche-Comté eskualde frantziarrak eta hegoaldean Jura, Solothurn, Basilea Herrialdea eta Basilea Hiria (Suitzako kantoiak).

Honako eskualde historikoek osatzen dute Alsazia: Hardt, Harth, Nordgau eta Sundgau, nahiz gaur Haut-Rhin eta Bas-Rhin departamenduetan banatzen den.

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendigunearen ikuspegia.

Rhin ibaiak eskualdea gurutzatzen du hegoaldetik iparraldera, Suitzatik etorria eta Alemaniarako bidean, eta izena ematen die bi departamendu alsaziarrei.

Mendigune nagusia Vosges mendiak dira, non tontorrik garaienak 1.400 metro inguru baitauka. Historikoki, hainbat gatazkaren lekuko izan dira mendeetan zehar.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zeltek hartu ondoan, Zesarrek konkistatu zuen Alsazia K.a. 58an, Goi Germania probintzia barnean sarraraziz. Klovisek menderatu ondoan (496), bertan egokitu ziren frankoen agindura zeuden alemaniarrak, Germania edo Suabiako konderriaren mende. 774-776 urteetan konkistatua, bitan banatu zuten Alsazia karolingiarrek: Nordgau eta Sundgau. Karlomagno hil ondoan, Alsazia Lotaringia barnean geratu bazen ere (Verdungo Ituna, 843), Luis Germaniarrak bereganatu zuen lurraldea eta, zortzi mendetan zehar, Alemaniako historiari lotua agertzen da Alsazia. Habsburgotarren mendean egon ondoan, XV-XVI. mendeetan, Alsazia Errenazimentu eta Erreformaren alde jarri zen. Hogeita Hamar Urteko Gerraren ondoan (Münster-Westphaliako Ituna, 1648), frantsesen eraginpean geratu zen eta 1681. urtean, Luis XIV.a garaile sartu zen Estrasburgon. Iraultza garaian, bi departamendu eratu ziren Alsazian: Haut-Rhin eta Bas-Rhin. Vienako itunaren arabera (1815) Frantziak bere mende gorde bazuen ere, 1871. urtean alemaniarren eskuetara igaro zen Alsazia. Frantziako gobernuak bultzaturiko politikaren ondorioz, biztanleriaren % 10 Alsazia utzi eta erbestera, Aljeriako Kabiliara nagusiki, joan zen. Lehen Mundu Gerra galdu ondoan, Alemaniak utzi behar izan zuen berriro eta, 1940ko ekainean, berriz ere hartu zuten oste alemaniarrek, 1945ean berriz galdu zuten arte. 1949tik aurrera, Estrasburgo, Alsaziako hiriburua, Europako Kontseilu eta Europako Legebiltzarraren egoitza da.

Biztanleria eta ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alsazia populazio handikoa izan da betidanik (188 biztanle km2-ko). Biztanleriaren % 30 herri txikietan bizi da eta % 10 nekazaritzan ari da. Alor honetako ustiapenak gero eta handiagoak dira; laboreak, lupulua, choucroute-aza, tabakoa, loreak, fruituak dira nagusiak. Ardogintza ere garrantzi handikoa da. Frantziatik Europa ekialderako bidean, Alsazia errepide, burdinbide eta ibaibide (Rhône-Rhin eta Marne-Rhin ubideak; Alsaziako ubide handia) askoren bilgunea da. Baldintza hauek erraztu dute, ezbairik gabe, Alsaziako industriaren garapena (ehungintza hasieran, potasio ustiapena, elektrizitate ekoizpena, metalurgia eta petrolio industria), eta Frantziako industria eskualde boteretsuenetakoa da.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alsaziarren berezko hizkuntza, alsaziera, alemanaren dialekto bat. Gehiengoa behe-alemanez mintzo bada ere, Alsaziako hegoaldean (Ferrette) goi-alemanez hitz egiten dute eta iparraldean (Ingweiler, Niederbronn, Wissenburg) germaniar-frantzikoa da nagusi. Frantsesa da, bestalde, hizkuntza ofizial bakarra eta nagusia.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Alsazia Aldatu lotura Wikidatan


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]