Florentzia

Florentzia
Toscana
Florentziako erdigunearen ikuspegia, arrastirian.
Izen ofiziala	Firenze
Estatua	Italia
Estatua Eskualdea Probintzia	Italia Toscana Florentzia
ISTAT kodea	048017
Koordenatuak	43°47′0″N 11°15′0″E
Florentzia
Eremua	102 km2
Posta kodea	50100
Biztanleria	366,488 bizt.
Dentsitatea	3,59 bizt./km²
www.comune.firenze.it

Florentzia (italieraz Firenze) Italiako Toskana eskualdeko eta Florentziako probintziako hiriburua da.

Bertako erdigune historikoa Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk 1982an.

Historia

Florentzia hiriaren goitiko ikuspegia

Bere etruriar hasiera urrunetatik 1000a arte, nekazari herrixka txiki bat baino ez zen izan, Erromatar Inperioaren, Italiako Ostrogodoaren, eta geroago Germaniako Erromatar Inperio Santuaren menpeko markeserri baten parte izan zena.

XI eta XII. mendeetatik aurrera gauzak aldatu egin ziren: hiria, nahiz eta sarri herri-matxinadak eta Guelfi eta Ghibellini arteko barne-liskarrak jaso behar izan, aberastu egin zen eta gero eta garrantzi handiago lortzen joan zen. XII. mendean aro komunala hasi zen eta Giotto eskolatik eta nazioarteko eskolatik, Boccaccio eta bere Decameronarena, gotikoko lehen gremio boteretsuak, sortu ziren. Baina ekonomia aldetik aro latsa izan zen, 80.000 bizilagun zituen hiriak 25 000 galdu baitzituen 1348ko Izurri Beltzak eraginda.

1434an Cosme Midicirekin (Cosme Zaharra), Medici familiaren gobernua hasi zen, Toskanako hiriburua munduko arte, kultura eta finantzen gune bilakatuko zuena. Medici familia (1434-1494, 1512-1527, 1530-1737) denboraldien artean hiria zuzenduko du, hiria Pizkundearen sorterria (Florentziar Akademi Platonikoa) izan zen denboraldia, alegia.

Atzerritar potentziak Toskana okupatu eta gero, hiria sortu berria den Italiako Erresuma gehituko da, 1865etik 1871 bitartera Erresumaren hiriburu izango delarik. Ordutik hona eskualdeko hiriburu eta herrialdeko hiririk garrantzitsuenetarikoa izaten jarraituko du.

1966ko azaroaren 4an, euri-bisuts batzuen ondorioz, bere historiako uholderik gogorrena jasan zituen, Arno ibaiak 4.500 m³/s-ra heldu zenean Alde Zaharra urpean utzi zituelarik. Leku batzuetan, Santa Croce enparantzan esaterako urak 5 metroko garaiera hartu zuen. Handiak izan ziren ondare historikoak pairatutako kalteak, Ponte Vecchio, Duomo, Signoria eta abar.

Ondasun nabarmenak

San Lorenzo basilika eta eraikin multzoa

• San Lorenzo basilika, IV. mendetik dagoen eliza, gure garaietara heldu den forma XV. mendean jaso zuen, eta italiar Pizkundeko adibide garrantzitsuenen artean daukagu. Garrantzi handikoa da, Filippo Brunelleschi Pizkundeko aitzindari eta maisuaren diseinua. Brunelleschi ez zen basilikaren eraikuntzan gurutzatuko zen azkenengo maisua; Michelangelo Buonarrotik Leon X.aren enkarguz ekialdeko fatxadaren estaldura proiektatu zuen. Proiektuaren kostua zela eta, diseinua bertan behera utzi zen, eta gaur egun elizak estaldura gabe jarraitzen du.
• San Miniato al Monte basilika erromanikoa
• Santa Maria del Fiore katedrala eta San Joan bataiategia

Kultura

• Teatro Comunale.

Kirolak

• ACF Fiorentina, futbol taldea.

Florentziar ospetsuak

• Oriana Fallaci (1929-2006), idazlea.
• Jacopo Sansovino (1486-1570), arkitektoa.
• Niccolo Machiavelli (1469-1527), politikari, filosofo eta idazlea.
• Sandro Botticelli (1445-1510), margolaria.
• Filippo Brunelleschi (1377-1446), arkitektoa.
• Dante Alighieri (1265-1321), poeta.

Hiri senidetuak

• El Aaiún (ESH)
• Asmara (ERI)
• Beirut (LBN)
• Budapest (HUN)
• Cambridge (USA)
• Dresden (DEU)
• Edinburgh (GBR)
• Erevan (ARM)
• Fez (MAR)
• Gaziantep (TUR)
• Gemlik (TUR)
• Granada (ESP)
• Ispahan (IRN)
• Istanbul (TUR)
• Kassel (DEU)
• Kiev (UKR)
• Kioto (JPN)
• Krakovia (POL)
• Kuwait Hiria (KWT)
• Malmö (SWE)
• Naplusa (PSE)
• Nanjing (CHN)
• Nazaret (ISR)
• Philadelphia (USA)
• Porti Vechju (FRA)
• Providence (USA)
• Reims (FRA)
• Riga (LVA)
• Salvador de Bahia (BRA)
• San Petersburgo (RUS)
• Sydney (AUS)
• Tirana (ALB)
• Turku (FIN)
• Valladolid (ESP)
• Voždovac (SRB)

Kanpo loturak

• (Italieraz) Firenzeko webgune ofiziala