Florentzia

Wikipedia(e)tik

Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Florentzia

Toscana

Izen ofiziala

Firenze

Antolaketa

Estatua
Eskualdea
Probintzia

Italia
Toscana
Firenze

Posta-kodea

50100

Koordenatuak

43°47′0″N 11°15′0″E / 43.78333, 11.25

Garaiera
Eremua
Biztanleria

Dentsitatea
ISTAT kodea

50 m
102 km²
366.488 (2006)

3.593 bizt/km²
048017

Herritarra

florentziar

Alkatea

www.comune.firenze.it

Florentzia (italieraz Firenze) Italiako Toscana eskualdeko eta Florentziako probintziako hiriburua da.

Bertako erdigune historikoa Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk 1982an.

[aldatu] Historia

Florentzia hiriaren goitiko ikuspegia

Bere etruriar hasiera urrunetatik 1000a arte, nekazari herrixka txiki bat baino ez zen izan, Erromatar Inperioaren, Italiako Ostrogodoaren, eta geroago Erromatar-Germaniar Inperio Santuaren menpeko markeserri baten parte izan zena.

XI eta XII. mendeetatik aurrera gauzak aldatu egin ziren: hiria, nahiz eta sarri herri-matxinadak eta Guelfi eta Ghibellini arteko barne-liskarrak jaso behar izan, aberastu egin zen eta gero eta garrantzi handiago lortzen joan zen. XII. mendean aro komunala hasi zen eta Giotto eskolatik eta nazioarteko eskolatik, Boccaccio eta bere Decameronarena, gotikoko lehen gremio boteretsuak, sortu ziren. Baina ekonomia aldetik aro latsa izan zen, 80.000 bizilagun zituen hiriak 25 000 galdu baitzituen 1348ko Izurri Beltzak eraginda.

1434an Cosme Midicirekin (Cosme Zaharra), Medici familiaren gobernua hasi zen, Toskanako hiriburua munduko arte, kultura eta finantzen gune bilakatuko zuena. Medici familia (1434-1494, 1512-1527, 1530-1737) denboraldien artean hiria zuzenduko du, hiria Pizkundearen sorterria (Florentziar Akademi Platonikoa) izan zen denboraldia, alegia.

Atzerritar potentziak Toskana okupatu eta gero, hiria sortu berria den Italiako Erresuma gehituko da, 1865etik 1871 bitartera Erresumaren hiriburu izango delarik. Ordutik hona eskualdeko hiriburu eta herrialdeko hiririk garrantzitsuenetarikoa izaten jarraituko du.

1966ko azaroaren 4an, euri-bisuts batzuen ondorioz, bere historiako uholderik gogorrena jasan zituen, Arno ibaiak 4.500 m³/s-ra heldu zenean Alde Zaharra urpean utzi zituelarik. Leku batzuetan, Santa Croce enparantzan esaterako urak 5 metroko garaiera hartu zuen. Handiak izan ziren ondare historikoak pairatutako kalteak, Ponte Vecchio, Duomo, Signoria eta abar.

[aldatu] Ikustekoak

San Lorenzo basilika eta eraikin multzoa

San Lorenzo basilika, IV. mendetik dagoen eliza, gure garaietara heldu den forma XV. mendean jaso zuen, eta italiar Pizkundeko adibide garrantzitsuenen artean daukagu. Garrantzi handikoa da, Filippo Brunelleschi Pizkundeko aitzindari eta maisuaren diseinua. Brunelleschi ez zen basilikaren eraikuntzan gurutzatuko zen azkenengo maisua; Michelangelo Buonarrotik Leon X.aren enkarguz ekialdeko fatxadaren estaldura proiektatu zuen. Proiektuaren kostua zela eta, diseinua bertan behera utzi zen, eta gaur egun elizak estaldura gabe jarraitzen du.