Dmitri Mendeleiev

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Dmitri Mendeleiev
DIMendeleevCab.jpg
senior professor

1855 - 1856
Privatdozent

1857ko urtarrilak 9 - 1865
Bizitza
Izen osoa Дмитрий Иванович Менделеев
Jaiotza Tobolsk1834ko urtarrilaren 27a
Herrialdea  Errusiar Inperioa
Heriotza San Petersburgo1907ko urtarrilaren 20a (72 urte)
Hobiratze lekua Literatorskie mostki
Familia
Ezkontidea(k) Anna Ivanova Popova  (1882 -
Seme-alabak
Hezkuntza
Heziketa Main Pedagogical Institute
(unknown value - 1855)
Hezkuntza-maila irakaslea
irakaslea
Tesi zuzendaria Alexander Abramowitsch Woskressenski
Hizkuntzak errusiera
Ikaslea(k) Dmitri Konovalov
Gemilian, Valery Alexandrovich
Alexander Baykov
Alexey Lavrentievich Potylitsyn
Sergei Prokudin-Gorskii
Lanbidea
Lanbidea kimikaria, fisikaria, unibertsitateko irakaslea eta ekonomialaria
Enplegatzailea(k) Richelieu Lyceum  (1855 -  1856)
San Petersburgoko Estatu-Unibertsitatea  (1857 -  1890)
Saint Petersburg State Institute of Technology  (1863 -  1872)
Jasotako sariak
Nominazioak
Kidetza Royal Society
Prusiako Zientzien Akademia
Serbian Academy of Sciences and Arts
Suediako Zientzien Erret Akademia
Göttingengo Zientzien Akademia
San Petersburgoko Zientzien Akademia
Hungariako Zientzien Akademia
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Sinesmenak
Erlijioa deisma
Mendelejew signature.jpg

Dmitri Ivanovitx Mendeleiev (errusieraz: Дми́трий Ива́нович Менделе́ев, Speaker Icon.svg ahoskera (i · ?)) (1834ko otsailaren 8agreg./urtarrilaren 27ajul. - 1907ko otsailaren 2agreg./urtarrilaren 20ajul.), kimikari eta asmatzaile errusiarra izan zen. Taula periodikoaren lehen bertsioaren asmatzailea izan zen, eta taula hura erabiliz, aurkitzeke zeuden elementu kimikoen propietateak aurresan zituen.

Taula periodikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendeleieven taula periodikoaren bertsio bat, bere testuliburuaren errusierazko 5. edizioaren ingelesezko itzulpena (1891)

Irakasle bihurtu ondoren, Mendeleievek bere lanik garrantzitsuena idatzi zuen: Kimikako printzipioak (1868-1870). Elementu kimikoak haien propietateen arabera sailkatzen ari zela, hainbat patroi agertzen zirela ohartu zen, eta haiek ikertuz taula periodikoa eratu zuen. Sasoi berean, beste zenbait ikertzaile ere eremu berean ari ziren lanean. Haietako batek, John Newlands izenekoak, zortzikoteen legea ("Newlandsen zortzikote" izenarekin ere ezagutua) argitaratu zuen 1865ean. Hala ere, aurkitu gabeko elementuentzako tokirik ez zuen uzten eta kutxa batean bi elementu jarri zituen, eta horregatik ez zen onartua izan. Beste batek, Lothar Meyer, 28 elementu deskribatu zituen 1864an, baina ez zuen elementu berriak aurresateko taularik erabili.

Mendeleevek hurrengo taula sortu zuen:[1][2]

Cl 35.5 K 39 Ca 40
Br 80 Rb 85 Sr 88
I 127 Cs 133 Ba 137

Patroi honi jarraituz elementu gehiago erantsi zizkion taulari, eta horrela sortu zuen taula periodikoa.

1869ko martxoaren 6an Mendeleevek bere lanaren aurkezpen formala egin zuen Errusiako Kimika Elkartean, Elementuen masa atomikoen propietateen arteko mendekotasuna izenburupean. Aurkezpenean elementuak deskribatu zituen masa atomikoaren eta balentziaren funtzioan, eta hurrengo ideiak esan zituen:

  1. Elementu kimikoak, haien masa atomikoaren arabera antolatzen badira, propietateen periodikotasuna agertzen dute.
  2. Antzeko propietate kimikoak dituzten elementuek antzeko balioa daukaten masa atomikoa dute (adib. Pt, Ir, Os) edo modu erregularrean handitzen dira (adib. K, Rb, Cs).
  3. Elementuak taldeka antolatzen badira, beren masa atomikoa jarraituz, antolamendu hori balentzia deiturikoarekin bat dator, bai eta, neurri txikiagoan, elementuon propietate kimikoekin ere, Li, Be, B, C, N, O, eta F segidan nabari agertzen den moduan.
  4. Arruntenak diren elementuak masa atomiko txikiagoa dutenak dira.
  5. Masa atomikoaren magnitudeak elementuaren izaera baldintzatzen du, molekularen magnitudeak konposatu kimiko baten izaera baldintzatzen duen modu berean.
  6. Oraindik ezagutzen ez diren elementuak aurkitzea espero dezakegu; esaterako, aluminioaren eta silizioaren parekoak diren bi elementu, 65 eta 75 masa atomikoa izango dutenak.
  7. Elementu baten masa atomikoa alboko elementuen masen ezagutzatik ondoriozta daiteke. Esaterako, telurioaren masa atomikoa 123 eta 126 artean egongo da, eta ezin da 128 izan. Hemen Mendeleievek huts egin zuen, telurioaren masa atomikoa (127,6) iodoarena (126,9) baino altuagoa baita.
  8. Elementuen zenbait propietate beren masa atomikoa jakinda aurresan daitezke.

Mendeleievek elementu ezagun guztiek barne hartzen zituen eta elementu berriak aurresaten zituen taula periodikoa argitaratu zuen. Hilabete batzuk geroago, Meyerrek berdina zen beste taula bat argitaratu zuen. Zenbaitek uste dute meyer eta Medeleiev taula periodikoaren kosortzaileak direla, baina ia mundu guztia ados dago Mendeleievek merezi duela onarpenik zabalena, aurreikuspen zehatzak egin baitzituen ekasilizio (germanio), ekaaluminio (galio) eta ekaboro (eskandio) deitu zituen elementuen propietateen inguruan.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Dmitri Mendeleev


Zirriborro Artikulu hau zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.