Julio Urkixo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Julio Urkixo
IUY.83.3.JPG
Escudo de España (mazonado).svg
Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatua

Bizitza
Jaiotza Deustu1871ko apirilaren 3a
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Heriotza Donostia1950eko urriaren 30a (79 urte)
Hezkuntza
Heziketa Salamancako Unibertsitatea
Deustuko Unibertsitatea
Hizkuntzak gaztelania
euskara
Volapüka
Lanbidea
Lanbidea idazlea, politikaria eta abokatua
Lantokia(k) Madril
Kidetza Real Academia Española
Historiaren Errege Akademia
Euskaltzaindia
Euskalerriaren Adiskideen Elkartea
Eskualzaleen Biltzarra
Eusko Ikaskuntza
Mugimendua Euskal Pizkundea
Sinesmenak
Alderdi politikoa Elkarte Tradizionalista
Artikulu hau euskalariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urkixo».
Euskaltzain eta idazle batzuk, 1927an Euskaltzaindiak eginiko ohiko biltzar batean. Ezkerretik eskuinera, zutik: Orixe, Jean Elizalde, Seber Altube, Julio Urkixo eta Erramun Olabide. Eserita: Juan Bautista Eguzkitza, Bonifazio Etxegarai, Resurreccion Maria Azkue eta Georges Lakonbe.

Julio Urkixo Ibarra (Deustu, Bizkaia, 1871ko apirilaren 3a - Donostia, Gipuzkoa, 1950eko urriaren 30a) idazlea, euskalaria, eta testu biltzaile eta editorea izan zen. Haren anaia Adolfo Gabriel Urkixo (Urkixoko kondea) zen.

Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkariaren (RIEV) sortzaile eta zuzendari izan zen. Eusko Ikaskuntzaren sorreran parte hartu zuen 1918an, eta hurrengo urtean Euskaltzaindia sortu zelarik, lehen euskaltzainetako bat izan zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Familia aristokrata batean jaio zen, Urkixoko kondearena. Jose Maria anaia politikaria eta La Gaceta del Norte egunkariaren sortzaileetako bat izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean, eta 1892an Salamancako Unibertsitatean egin zen doktore. Deustuko irakasleen artean Julio Cejador euskaltzalea. Aita Aranak eta familiaren kapilaua zen Resurreccion Maria Azkuek hizkuntzalaritzarekiko zaletasuna piztu zioten. Hasieran volapük hizkuntza ikasi bazuen ere, (Konils Volapükik ipuin liburua idatzi zuen, euskaraz, 'Ipuin Volapuktarrak'), laster ekin zion euskara ikasteari. 1905ean Joanes Etxeberriren eskuizkribu argitaragabeak aurkitu zituen Zarauzko frantziskotarren komentuan. Bi urte geroago eskuizkribuen euskal atala argitara eman zuen. Latinezko atala ediziotik kanpo geratu bazen ere edizio bikaintzat jo izan da. 1907an, Georges Lakonberen laguntzarekin, Parisen Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria (RIEV) sortu zuen. 1908an presidentetza lana bete zuen Kanbon egindako Euskeltzaleen Biltzarean.

1909an Espainiako Historiako Erret-Akademiaren kide izendatu zuten. 1911an Euskalerriaren Alde aldizkaria sortu zuen. Donibane Lohizunen bizi izan zen zenbait urtez; baina, 1918an Lehenengo Mundu Gerra hasirik, Donostiara itzuli zen, germanofiloa zelako. Urte hartan Eusko Ikaskuntzaren sortzaileetako bat izan zen. 1922an Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkariaren zuzendari bihurtu zen eta 1933an Euskaltzaindian sartu zen. Bonneko Unibertsitateak Doctor Honoris Causa izendatu zuen 1924an eta 1927an Real Academia de la Lengua Españolako kide egin zuten.

Politikoki Comunión Tradicionalista alderdiaren kide izan zen. Juan Vázquez de Mella alderdikidearekin eztabaida sutsua izan zuen, Jaime de Borbón y Borbón-Parma hautatzeagatik. 1931ko hauteskundetan Gipuzkoatik gorteetako diputatu hautatu zuten. Kongresuan Eliza Katolikoaren aldeko jarrera sutsua azaldu zuen.

Espainiako Gerra Zibila piztu eta berehala, Donostiatik ihes egin zuen. Urtez urte hazitako liburu-bilduma, 14.000 alez osatua, arriskuan zegoela konturaturik, liburutegia babestera mikelete talde bat bidal zezan eskatu zion Leizaola Gipuzkoako Foru Aldundiaren idazkariari Manuel de Irujo anaiak. Horrela, 1936ko abuztuaren 2an, liburuak Gipuzkoako Foru Aldundiak bere babespean hartu zituen. Gerran anaia bat eta beste bost senide galdu eta gero, politika mundua utzi zuen. 1943an Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko presidente bihurtu zelarik, ezin izan zituen Euskaltzaindia eta RIEV berriro biziberritu. 1949an, Gipuzkoako "seme kuttun" izendatu zuten.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Bibliografía vascongada. Un manuscrito vasco-latino que se creía perdido, Donostia, 1905.
  • Los refranes vascos de Sauguis traducidos y anotados por A. Lamaignère, Baiona, 1909.
  • La tercera Celestina y el Canto de Lelo, Paris, 1911.
  • Una fuente del «Guero» (Axular imitador de Fr. Luis de Granada), Donibane Lohitzune, 1912.
  • Estado actual de los estudios relativos a la lengua vasca. Discurso pronunciado en el Congreso de Oñate el 3 de septiembre de 1918, Bilbo, 1918.
  • Lengua Internacional y Lenguas nacionales. El «euskera», lengua de civilización, Donostia, 1919.
  • El refranero vasco, t. I: Los refranes de Garibay, Donostia, 1919.
  • Un juicio sujeto a revisión. Menéndez Pelayo y los Caballeros de Azcoitia, Donostia, 1925.
  • La cruz de sangre. El Cura Santa Cruz. Pequeña rectificación histórica (a G. Bernoville), Donostia, 1928.
  • Discursos leídos ante la Real Academia en la recepción pública de D. Julio de Urquijo e Ibarra el día 24 de noviembre de 1929, Donostia, 1929.
  • Los amigos del País, según cartas y otros documentos inéditos del s. XVIII, Donostia, 1929.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]